پیشرانه خودروهای هیبریدی به سه دسته اصلی تقسیم می شوند که عبارتند از هیبریدی معمولی (HEV)، هیبریدی شارژی (PHEV) و هیبریدی ملایم یا خفیف (MHEV). هر یک از این پیشرانه ها از لحاظ ساختار و عملکرد دارای تفاوت های بنیادینی با همدیگر بوده و دارای مزایا و معایب خود هستند.

به گزارش آخرین خودرو، هیبرید یا با تلفظ صحیح تر هایبرید (Hybrid) از واژه لاتین hybrida برگرفته شده و معادل فارسی آن را می توان کلمه هایی مثل ترکیبی، دو رگه و یا پیوندی دانست. در دنیای خودرو این واژه برای خودروهایی به کار برده می شود که از پیشرانه ترکیبی بهره می برند. به این معنی که موتور بنزینی اصلی با یک سامانه کمکی برقی همکاری می کند.

در این سیستم، یک موتور بنزینی تأمین کننده اصلی نیرو است، اما در برخی شرایط خاص، این کار به موتور یا موتورهای برقی محول می شود.

در این خودروها نیازی به شارژ دستی وجود ندارد؛ به همین خاطر خبری از درگاه شارژ نیست. بسته به شرایط رانندگی، در این خودروها کار تأمین نیرو به صورت خودکار بین موتور بنزینی و الکتریکی جابجا می شود. موتور بنزینی در شتاب گیری شدید و سرعت های بزرگراهی فعال تر است. موتور برقی در سرعت های پایین، حرکت آرام و ترافیک شهری ایفای نقش می کند.

برخی سامانه های هیبریدی، مانند سیستم دو موتوره هوندا، حتی می توانند در بزرگراه برای مدت کوتاه موتور بنزینی را خاموش و از مدار خارج کنند. با این کار مصرف سوخت کاهش می یابد.

در خودروهای هیبریدی معمولی، باتری از طریق ترمزگیری و کاهش سرعت و یا توسط موتور بنزینی شارژ می شود. این نوع خودروها معمولاً از مصرف سوخت بسیار پایین تری نسبت به مدل های صرفاً بنزینی برخوردار هستند. بر اساس آمار رسمی آژانس حفاظت از محیط زیست آمریکا (به اختصار EPA)، بسیاری از خودروهای هیبرید معمولی مصرف سوختی بین 4.7 تا 5.88 لیتر دارند.

از نظر کاربری و نحوه استفاده روزمره، این خودروها تفاوتی با مدل های بنزینی ندارند. به این معنی که کافی است مثل یک خودروی بنزینی راننده باک را پر کرده و با آن رانندگی کند؛ بقیه کارهای لازم در پشت صحنه و توسط خود خودرو انجام می شود. هیبریدهای مدرن دیگر مثل مدل های اولیه سنگین، کند و تنبل نیستند. حتی در برخی مدل ها، نسخه هیبریدی قوی تر و لوکس تر از نسخه بنزینی بوده و عملکرد چابک تری دارد.

برای مثال، نسل جدید مدل هایی مانند تویوتا کمری و RAV4 اکنون فقط با پیشرانه هیبریدی عرضه می شوند. در ایران هم لاماری ایما HEV با پیشرانه هیبریدی معمولی حضور دارد.

خودروهای پلاگین هیبرید یا هیبریدی شارژی (به اختصار PHEV) جدیدتر از مدل های هیبرید معمولی بوده و در مقایسه با آنها گزینه های جذاب تری به شمار می روند. در این نوع خودروها هم پیشرانه شامل یک موتور بنزینی اصلی و یک یا چند موتور برقی کمکی می شود. اما نکته حائز اهمیت اینکه موتور برقی به کار رفته در خودروهای هیبریدی شارژی خیلی قوی تر از نمونه موجود در هیبریدی های معمولی است و توسط باتری به مراتب حجیم تر تغذیه می شود. به لطف این ویژگی، خودروهای هیبریدی شارژی توانایی حرکت در حالت تمام الکتریکی را دارند. بنابراین، راننده می تواند از این نوع خودرو در حالت برقی و بدون نیاز به روشن شدن موتور بنزینی برای ترددهای روزمره شهری استفاده کند.

همانطور که از نام پلاگین هیبرید پیداست، این نوع خودروها دارای درگاه شارژ هستند. از این رو، امکان اتصال مستقیم آنها به پریز برق و شارژ باتری وجود دارد. نسل جدید خودروهای هیبریدی شارژی قادر هستند چند ده کیلومتر مسافت را در حالت تمام الکتریکی طی کنند. برای نمونه، نسخه پلاگین هیبرید تویوتا پریوس امکان پیمایش تا 44 مایل یا 70 کیلومتر مسافت را در این حالت دارد. همچنین به گفته کمپانی ژاپنی، RAV4 جدید تا 50 مایل یا 80 کیلومتر مسافت را در حالت تمام الکتریکی پشت سر می گذارد.

برخی از مدل های چینی پا را فراتر نهاده و به لطف نصب باتری های حجیم برد بسیار بیشتری دارند. برای مثال شاسی بلند هیبریدی شارژی زیکر 9X انرژی خود را از یک باتری 70 کیلووات ساعتی دریافت می کند. طبق استاندارد چینی CLTC این باتری تا 302 کیلومتر شارژدهی دارد که در صورت تحقق در دنیای واقعی، رقمی شگفت انگیز خواهد بود. باید به این نکته اشاره کنیم که برد واقعی به شرایط آب و هوایی، وزن خودرو، ترافیک و سبک رانندگی بستگی دارد.

به طور کلی، خودروهای پلاگین هیبرید یا هیبریدی شارژی را باید حد واسط میان مدل های هیبرید معمولی و تمام برقی دانست. همانگونه که در بالا نیز ذکر کردیم، کاربری ایده آل خودروهای پلاگین هیبرید به انجام ترددهای روزمره در مسیرهای کوتاه با نیروی برق مربوط می شود. به این ترتیب که شب خودرو را شارژ کنید و روز بعد دوباره از آن استفاده نمایید. در سفرهای طولانی نیز می توان روی موتور بنزینی و باک پر حساب باز کرد. در این حالت خودرو مانند یک مدل معمولی عمل می کند.

خودروهای پلاگین هیبرید معمولاً چند هزار دلار گران تر از مدل های هیبرید معمولی هستند. به همین خاطر، خرید آنها زمانی منطقی تر است که بتوان از قابلیت حرکت در حالت تمام برقی آن بهره برداری نمود. همچنین این نوع خودروها تنوع کمتری نسبت به مدل های هیبریدی معمولی دارند. در کشور ما، فونیکس تیگو 8 پرو پلاگین هیبرید +e، تیگو 7 پرو پلاگین هیبرید +e و میتسوبیشی اوتلندر PHEV با پیشرانه هیبریدی شارژی حضور دارند.

اگر پلاگین هیبرید را نسخه برقی تر تصور کنیم، هیبرید ملایم یا مایلد هیبرید را باید نسخه کمتر الکتریکی بدانیم. به عبارت دیگر، در پیشرانه های پلاگین هیبرید بیشتر به سمت برقی سازی حرکت شده، ولی در یک پیشرانه هیبرید ملایم یا خفیف، کماکان بنزین و موتور درون سوز هسته اصلی و غالب را تشکیل می دهد.

در خودروهای هیبرید ملایم، موتور بنزینی با یک موتور برقی کوچک ترکیب می شود. این موتور در مقایسه با نمونه های موجود در مدل های پلاگین هیبرید و هیبرید معمولی کوچک تر بوده و یک باتری خیلی کم حجم آن را تغذیه می کند. بیشتر این خودروها از سامانه 48 ولتی بهره می برند و موتور برقی اغلب کار استارتر را نیز انجام می دهد. این سیستم بیشتر برای نرم تر کردن عملکرد سامانه توقف و حرکت خودکار طراحی شده است.

شاید بدانید در مدل های مجهز به این سامانه، موتور بنزینی هنگام توقف در جایی مثل پشت چراغ قرمز، خاموش می شود. در لحظه حرکت دوباره سیستم هیبرید ملایم نیروی اولیه را تأمین می کند. این کار باعث نرمی بیشتر و کاهش مصرف سوخت می شود. در این خودروها درگاهی برای شارژ دستی وجود ندارد و سیستم به طور کاملاً خودکار کار می کند.

این نوع قوای محرکه بیشتر در خودروهای لوکس دیده می شود و برندهایی مانند آئودی، ب ام و و مرسدس بنز از استفاده کنندگان اصلی آن هستند. شرکت مزدا نیز در نسخه های شش سیلندر CX-90 و CX-70 چنین سیستمی ارائه می دهد. از خودروهای هیبرید ملایم موجود در ایران می توان از جیلی آزکارا و نسخه های جدید کیا اسپورتیج و هیوندای توسان نام برد.

واقعیت این است که هیبرید ملایم بیشتر یک ارتقای فنی برای لوکس تر شدن تجربه رانندگی محسوب می شود. در این نوع پیشرانه بهبود مصرف سوخت وجود دارد، اما نه آنقدر که خیلی به چشم بیاید و معیار اصلی انتخاب شود.

رقابت اصلی بین خودروهای هیبرید معمولی و پلاگین هیبرید است. اگر در خانه یا محل کار امکان شارژ دارید و روزانه کمتر از 70 کیلومتر رانندگی می کنید، مدل‎ های پلاگین هیبرید یا هیبریدی شارژی انتخاب هوشمندانه ای به حساب می آیند.. البته به شرطی که قیمت بیشتر هنگام خرید چندان مهم نباشد. برای سایر خریداران، خودروهای هیبرید معمولی همچنان ساده ترین و مقرون به صرفه ترین انتخاب برای کاهش مصرف سوخت هستند.

نیست به این نکته اشاره کنیم که خودروهای هیبریدی به دلیل داشتن دو سیستم پیچیده (برقی و بنزینی)، در بلندمدت هزینه های تعمیرات خاص خود را دارند. ضمن اینکه باتری به کار رفته در مدل های کنونی دارای عمر معینی بوده و بعد از چند سال باید با باتری جدید تعویض شوند. این کار می تواند نه تنها کل هزینه صرفه جویی شده طی چند سال را یکجا ببلعد، بلکه ممکن است مالک را با یک صورت حساب گزاف در شوک فرو ببرد؛ مخصوصاً در شرایط کنونی بازار ایران که هزینه ها روز به روز سرسام آورتر می شوند.

باتری یک خودروی هیبریدی معمولاً حداقل 8 سال عمر کرده و کارکردی در حدود 160 تا 240 هزار کیلومتر را پوشش می دهد. برای اینکه خیال مشتریان راحت شود، بیشتر خودروسازان برای این قطعه حیاتی وارانتی 8 تا 10 ساله ارائه می کنند. در کشور ما، در صورت نیاز به تعویض باتری و عدم پوشش گارانتی هزینه نهایی می تواند بسیار بالا باشد، به خصوص در مقطع زمان کنونی که نوسانات ارز خیلی زیاد است.