فرارو- اساطیر ایران، محلی برای تجلی چهره های متفاوت است. تعدادی از این چهره ها به مرور در فرهنگ ایران زمین بدل به نمادهایی انسانی شده اند.

به گزارش فرارو، رستم، ازجمله مهم ترین چهره ها در تاریخ اساطیر ایران است. به مرور زمان رستم علاوه بر حضور در ساحت اساطیری، به شخصیتی کلیدی در سپهر فرهنگی ایران نیز بدل گشت.

پژوهشگران ادبیات حماسی متفق القول اند که رستم در شاهنامه مهم ترین شخصیت حماسی و تا حدی نماد انسان کامل از نگاه فردوسی است. درعین حال، او نه یک شخصیت قدسی و دست نیافتنی است و نه یک انسان کاملا عادی؛ بلکه پهلوانی است با قدرت خارق العاده، اما با دغدغه ها، تردیدها و خطاهای انسانی. رستم درواقع الگوی جسمانی و معنوی ایرانیان است. شخصیتی که رفتار او تمام نگرانی های فردی، اجتماعی و انسانی را دربر می گیرد. روی هم رفته رستم نه تنها یک قهرمان صرفا جنگجو، بلکه آینه ای از آرزوها و ارزش های جامعه ایرانی است.

رستم در شاهنامه به عنوان پشتیبان تاج و تخت معرفی می شود و نه خودِ پادشاه. او نگهبان نظم و تمامیت سرزمین است، اما قدرت را برای خود نمی خواهد. این ویژگی باعث شده تا برخی از پژوهشگران او را نمونه ای از قهرمان خدمت گزار بدانند که نقش اصلی اش دفاع از میهن و مردم است، نه دستیابی به مقام و سلطنت. در این خوانش، رستم چهره ای است که میان قدرت بدنی و تعهد اخلاقی پیوند برقرار می کند و مرز میان حماسه و اخلاق را کمرنگ می سازد.

آنچه رستم را بدل به چهره ای امروزی و دارای ارزش اجتماعی می کند، افزون بر دلیری و دلاوری او، مسئولیت پذیری و خلقیات اوست. علارغم اینکه رستم ازجمله اساطیر ایران است، نه تنها خصایص انسانی دارد، بلکه برخوردار از اشتباهاتی کاملا انسانی نیز هست. بااین حال تاثیر رستم در سپهر فرهنگی و اجتماعی ایران بسیار بیشتر از تعداد زیادی از اساطیر بی گناه ایران زمین است.

نام رستم علاوه بر شاهنامه در کتب دیگری ازقبیل بانوگشسب نامه، جهانگیرنامه، برزونامه، فرامرزنامه و... نیز آمده است. رستم فرزند زال و رودابه است. بنابر یکی از روایت هایی که درمورد وی وجود دارد، تبار او از سمت پدر به گرشاسب و جمشید رسیده و از سمت مادر نیز به مرداس و پسر او ضحاک. بااین حال تعداد زیادی از صاحب نظران نیز این تبارشناسی را مردود دانسته اند. به هرحال با توجه به روایت نخست درمورد تبار رستم، باید دانست که رستم نیز مانند بسیاری از دیگر اساطیر جهان، به نوعی و ازلحاظ تبارشناسی، زاییده نیکی و بدی، به شکل توامان است.

بخشی از روایت های جانبی موجود در حول محور رستم، داستان زندگی وی را پربارتر کرده اند. به عنوان مثال، شیوه تولد رستم باعث شد تا بسیاری درباره نام مفهومی مانند سزارین دچار شک بشوند. ازآنجاکه گمان می رفت که سزار نخستین کسی بوده که به این روش تولد یافته است، نام این عمل را سزارین نهاده اند. بااین حال رستم نیز یکی از شخصیت های مهم در سپهر فرهنگی ایران و جهان است که شیوه تولد وی به همین شکل بوده است.

همچنین رخش، اسب رستم که افزون بر رابطه ای که با رستم دارد، تاثیر زیادی در شکل گیری چهره پهلوانانه وی داشته است نیز یکی از مهم ترین روایت های جانبی درمورد رستم به شمار می رود. رستم در نبردهای بسیار زیادی حضور داشته و اکثر این نبردها را با موفقیت پشت سر گذاشته است. دراین بین می توان به نبردهایی ازقبیل نبرد با اسفندیار، نبرد با پسرش سهراب، که یکی از تاثیرگذارترین نبردهای اساطیری در تاریخ است، و گذشتن از هفتخان نام برد.

رستم درنهایت به همراه برادرش زواره و اسبش رخش، به دست شغاد برادر خویش به قتل می رسد. مرگ رستم علاوه بر اینکه یکی از غم انگیزترین لحظات شاهنامه است، این اثر ادبی را وارد جهان دیگری می کند.