فرارو- یارانه نقدی قرار است با سبک و سیاق جدید پرداخت شود.

به گزارش فرارو؛ 15 سال پیش یعنی اواخر دهه 80 از سازوکار دهک بندی خانوار ایرانی برای تخصیص یارانه استفاده شد و حالا جدی تر از همیشه درباره شاخصی جدید صحبت می شود. پرداخت یارانه با معیار قرار دادن سطح درآمد خانوار، شیوه جدید پرداخت یارانه است و کنار این معیار از مولفه های دیگری مثل ارزش املاک و مستغلات نیز استفاده خواهد شد. در این حالت ممکن است بخشی از خانواده هایی که واقعا به یارانه نقدی احتیاج ندارند از دایره یارانه بگیران خارج شوند اما از همین الان ایراد های زیادی به شیوه جدید پرداخت یارانه وارد است.

دهک بندی افراد جامعه از اواخر دهه 80 برای تخصیص یارانه کلید خورد اما به نظر می رسد تاریخ مصرف این شیوه در حال اتمام است. مبنای سنتی تقسیم جامعه به 10 گروه درآمدی یا همان دهک، بی ایراد نبود. بخشی از خانواده ها با وجود درآمد نسبی بالا در دهک های پایین قرار گرفتند و برعکس، برخی نیازمندان واقعی به دلیل خطای آماری در دهک های بالا طبقه بندی شدند.

دولت حالا طبق لایحه بودجه تصمیم گرفته تا از مدل کلی دهک بندی عبور کند و به سمت مدلی جدید برود. تمرکز اصلی در این شیوه از روی درآمد اظهاری یا تخمینی برداشته شده و روی دارایی و گردش مالی متمرکز می شود. هدف اصلی این تغییر شناسایی دقیق افرادی است که واقعا به حمایت دولتی نیاز ندارند اما ماهانه مبالغی را به عنوان یارانه نقدی دریافت می کنند.

شیوه جدید پرداخت یارانه از یک طرف دیگر می تواند پاسخی به کسری بودجه و ناترازی منابع و مصارف در سازمان هدفمندی یارانه ها باشد.

معیار جدید پرداخت یارانه از دهک بندی به سطح درآمدی تغییر می کند. البته این تنها معیار جدید پرداخت یارانه نیست و پای دارایی و گردش مالی هم وسط می آید. معیار هایی که البته روی کاغذ در سبک و سیاق فعلی پرداخت یارانه وجود دارد اما طبق وعده وزیر کار، تعاون و رفاه اجتماعی قرار است از این به بعد به شکلی دقیق لحاظ شود. لایحه بودجه مشخص کرده، شناسایی افراد پردرآمد تنها بر اساس فیش حقوقی نخواهد بود.

ارزش املاک و مستغلات یکی از کلیدی ترین معیارهاست. خانوارهایی که دارای املاک و مستغلات با ارزشی بالاتر از 50 میلیارد تومان باشند، در لیست حذف قرار خواهند گرفت. این رقم به عنوان یک خط برای تفکیک قشر مرفه از طبقه متوسط در نظر گرفته شده است. علاوه بر ملک، خودرو نیز نقش تعیین کننده دارد. داشتن خودرو یا خودروهایی با ارزش بالای پنج میلیارد تومان یکی دیگر از شاخص هایی است که منجر به قطع یارانه خواهد شد.

جزییات شیوه جدید پرداخت یارانه مشخص نیست اما احتمالا آیتم هایی مثل سفرهای خارجی متعدد و تراکنش های بانکی بالا نیز در الگوریتم های جدید گنجانده شده است.

شیوه جدید پرداخت یارانه در حال حرکت به سمتی است که مسئولیت صحت اطلاعات اقتصادی تا حد زیادی بر دوش خود متقاضیان باشد

خوداظهاری یکی از ابعاد مهم و البته بحث برانگیز شیوه جدید پرداخت یارانه است. دولت تا الان بر اساس داده های موجود تصمیم می گرفت و فرد فقط می توانست اعتراض کند. اما در مدل جدید که در حال پیاده سازی است، فرآیند شفاف سازی دارایی ها اهمیت پیدا می کند.

پایگاه رفاه ایرانیان زیرنظر وزارت رفاه به شکل خودکار به داده های ثبت شده دسترسی دارد اما لازم است بخشی از اطلاعات آپدیت شود.

شیوه جدید پرداخت یارانه در حال حرکت به سمتی است که مسئولیت صحت اطلاعات اقتصادی تا حد زیادی بر دوش خود متقاضیان باشد. البته اگر مغایرتی بین دارایی های واقعی و اطلاعات ثبت شده وجود داشته باشد، سیستم به صورت پیش فرض فرد را پردرآمد شناسایی کرده و یارانه را قطع می کند.

از حالا به بعد مکانیزم خوداظهاری نقش حیاتی ایفا می کند. متقاضیان دریافت یارانه باید آمادگی داشته باشند تا در صورت حذف شدن، اسناد و مدارک مربوط به وضعیت اقتصادی خود را ارائه دهند.

شیوه جدید پرداخت یارانه در صورت اجرای صحیح می تواند در برقراری عدالت تاثیر داشته باشد. در شرایطی که دولت با محدودیت شدید منابع مواجه است، پرداخت یارانه نقدی به افرادی که دارای املاک چند 10 میلیارد تومانی هستند، توجیه منطقی و اقتصادی ندارد.

حذف این افراد منابع عظیمی آزاد می کند که می تواند که می تواند صرف افزایش مبلغ یارانه برای اقشار ضعیف تر شود. دومین مزیت، کاهش کسری بودجه است. با حذف دقیق پردرآمدها و پایان دادن به دهک بندی های پرابهام فشار بر خزانه دولت تقلیل پیدا می کند.

با وجود تمام مزایا، تغییر شیوه پرداخت یارانه خالی از اشکال و نگرانی نیست. مثلا یکی از ایراد ها را می توانیم احتمال بروز خطای سیستمی و اطلاعاتی بدانیم. احتمالا می دانید بسیاری از املاک قولنامه ای هستند. یا خودروهایی که به نام یک فرد است اما در اختیار دیگری قرار گرفته.

معیار قرار دادن ارزش اسمی دارایی ها بدون در نظر گرفتن نقدینگی خانوار، بدون ایراد نیست. برای مثال، ممکن است بازنشسته ای صاحب یک خانه قدیمی در منطقه ای باشد که به مرور زمان گران شده و ارزش آن به 50 میلیارد تومان رسیده است. حالا فرض کنید درآمد ماهانه او فقط همان حقوق بازنشستگی است. قطع یارانه این فرد با برچسب ثروتمند بودن، در تضاد با سیاست پرداخت یارانه است.

اینجا مشکل همان تاثیر تورم بر ارزش دارایی هاست. مرکز آمار از تورم 60 درصدی خبر می دهد. ارزش اسمی دارایی ها در این وضعیت به سرعت بالا می رود. تعیین سقف ثابت مثلا 50 میلیارد تومان برای یک ملک ممکن است در سال جاری منطقی باشد، اما سال آینده با تورم موجود، بسیاری از افراد طبقه متوسط فقط به دلیل تورم ملک و خودرو از لیست یارانه بگیران حذف می شوند.