قرعه کشی اخیر سایپا در شرایطی برگزار شد که شکاف معنادار قیمت کارخانه و بازار، بار دیگر فروش های خودروسازان را به کانون تقاضای سرمایه ای تبدیل کرد. براساس اعلام نماینده این شرکت، بیش از دو میلیون و چهارهزار نفر برای خرید دو مدل چانگان ثبت نام کردند. درحالی که مجموع عرضه این دو خودرو تنها 220 دستگاه بود. درواقع این نسبت، تصویری روشن از عمق عدم تعادل در بازار خودرو ارائه می دهد.

به گزارش ایران، محصولات یادشده در قالب سه طرح عادی، جوانی جمعیت و جایگزینی خودروهای فرسوده عرضه شدند. در مجموع، 100 دستگاه از مدل CS55) 441P) و 120 دستگاه از مدل CS35) 421P) برای فروش در نظر گرفته شد. با تقسیم تعداد متقاضیان بر میزان عرضه، به طور متوسط برای هر خودرو حدود 9 هزار نفر در صف قرعه کشی قرار گرفته اند. نسبتی که در عمل شانس موفقیت را به سطحی ناچیز کاهش می دهد.

اما چه عواملی باعث شد تا دوباره نقش واسطه گری در بازار خودرو پررنگ شود؟ بررسی رفتار متقاضیان نشان می دهد دو عامل کلیدی در شکل گیری این صف سنگین نقش داشته است. اول، حاشیه سود قابل توجه ناشی از فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد.

برآوردها حاکی از آن است که اختلاف قیمت برخی مدل های عرضه شده، از جمله چانگان 441P، به حدود 100 درصد رسیده است. به بیان دیگر، خریدار در صورت برنده شدن می تواند خودروی دریافتی را در بازار آزاد با قیمتی نزدیک به دوبرابر نرخ کارخانه یا با سود میلیونی عرضه کند. در واقع چنین شکافی، انگیزه ای قوی برای ورود تقاضای غیرمصرفی و سرمایه ای ایجاد می کند.

عامل دوم به تغییر در شرایط ثبت نام بازمی گردد. در این دوره، شرط بلوکه سازی وجه در حساب وکالتی حذف شده است. شرطی که در دوره های پیشین به عنوان یک فیلتر عمل می کرد و با الزام به مسدودسازی مبالغی بخشی از متقاضیان فاقد نقدینگی کافی را از فرآیند رقابت کنار می گذاشت.

کارشناسان بازار خودرو بر این باورند که عرضه قطره چکانی، یکی از ریشه های اصلی شکل گیری صف های میلیونی در طرح های فروش است. زمانی که خودروسازان به جای عرضه مستمر و متناسب با ظرفیت تولید، خودرو را در تعداد محدود و مقطعی روانه بازار می کنند، پیام روشنی به بازار مخابره می شود و آن هم اینکه کالا کمیاب است.

همین سیگنال، تقاضای سرمایه ای را فعال کرده و خودرو را از کالای مصرفی به ابزار حفظ ارزش یا کسب سود کوتاه مدت تبدیل می کند. بنابراین، صف 9 هزار نفری برای هر خودرو، بیش از آنکه نشانه رونق تولید باشد، بازتابی از بی تعادلی ساختاری در بازار خودرو است. بی تعادلی ای که تا زمان اصلاح عرضه قطره چکانی خودروها و کاهش فاصله بازار و کارخانه، احتمالاً تداوم خواهد داشت.