فاجعه هسته ای چرنوبیل، پیامدهای منفی بسیاری را با خود به همراه داشته که یکی از آنها جهش یافتن DNA فرزندان کارگران آن منطقه است.

به گزارش ایسنا، پژوهشگران دریافته اند آسیب DNA ناشی از تشعشعات یونیزه کننده که از فاجعه هسته ای چرنوبیل در سال 1986 فوران کرده بودند، در فرزندان کارگرانی که در ابتدا در معرض آن قرار گرفتند، دیده می شود. این نخستین باری است که چنین ارتباط بین نسلی به وضوح اثبات می شود.

به نقل از ساینس الرت، پژوهش های پیشین درباره این که آیا این آسیب ژنتیکی می تواند از والدین به فرزند منتقل شود، بی نتیجه بوده اند؛ اما پژوهشگران به سرپرستی گروهی از دانشگاه بن (University of Bonn) در آلمان به دنبال چیزی بودند که کمی متفاوت باشد.

آنها به جای انتخاب جهش های جدید DNA در نسل بعدی، به دنبال چیزی بودند که به عنوان جهش های خوشه ای جدید (cDNMs) شناخته می شود و شامل دو یا چند جهش در مجاورت یکدیگر است که در کودکان یافت می شوند، اما در والدین وجود ندارند. این جهش ها ناشی از شکست ناشی از قرار گرفتن در معرض تشعشعات در DNA والدین هستند.

پژوهشگران در مقاله خود نوشتند: ما افزایش قابل توجهی را در تعداد cDNM و ارتباط بالقوه ای را بین دوز و تعداد cDNM در فرزندان والدین در معرض تشعشعات مشاهده کردیم. به رغم عدم قطعیت درباره ماهیت و مقدار دقیق تشعشعات یونیزه کننده دخیل در این جهش، این نخستین پژوهشی است که شواهدی را مبنی بر وجود اثر بین نسلی قرار گرفتن بلندمدت پدر در معرض تشعشعات یونیزه کننده با دوز پایین بر ژنوم انسان ارائه می دهد.

این یافته ها براساس اسکن های توالی یابی کل ژنوم 130 فرزند از کارکنان پاکسازی چرنوبیل، 110 فرزند از اپراتورهای رادار نظامی آلمان که احتمالاً در معرض تشعشعات سرگردان قرار گرفته بودند و 1275 فرزند از والدینی که در معرض تشعشعات قرار نداشتند و به عنوان گروه کنترل شده مورد استفاده قرار گرفتند، به دست آمده اند.

پژوهشگران به طور میانگین در گروه چرنوبیل 2.65 cDNM را به ازای هر فرزند، در گروه رادار آلمانی 1.48 به ازای هر فرزند و در گروه کنترل شده 0.88 به ازای هر فرزند یافتند. آنها خاطرنشان کردند که این اعداد به دلیل نویز موجود در داده ها احتمالاً بیش از حد تخمین زده شده اند، اما حتی پس از تنظیمات آماری، تفاوت همچنان قابل توجه بود.

علاوه بر این، دوز بالاتر تابش برای والدین به معنای تعداد بیشتر خوشه ها در فرزند بود. این موضوع با این ایده مطابقت دارد که تابش، مولکول هایی را به نام گونه های فعال اکسیژن ایجاد می کند که قادر به شکستن رشته های DNA هستند. این شکستگی ها در صورت ترمیم ناقص می توانند خوشه های توصیف شده در این پژوهش را به جا بگذارند.

خبر خوب این است که خطر جهش ها برای سلامتی احتمالا کم است. مشخص نشد که فرزندان این والدین در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به بیماری قرار دارند. این تا حدودی به این دلیل است که بسیاری از انواع cDNM احتمالاً در DNA غیر رمزگذار قرار دارند، نه در ژن هایی که مستقیماً پروتیین ها را رمزگذاری می کنند.

پژوهشگران نوشتند: با توجه به افزایش کم cDNM پس از قرار گرفتن پدر در معرض تشعشعات یونیزه کننده و نسبت کم ژنوم رمزگذار پروتیین، احتمال ایجاد بیماری در فرزندان والدین در معرض تشعشعات حداقل است.

برای روشن شدن موضوع، توجه داشته باشید که پدران مسن تر بیشتر می توانند جهش های DNA را به فرزندانشان منتقل کنند. پژوهشگران گزارش می دهند که خطر ابتلا به بیماری مرتبط با سن والدین در زمان لقاح، بیشتر از خطرات بالقوه ناشی از قرار گرفتن در معرض تشعشعات است که در این پژوهش بررسی شد.

محدودیت هایی هم وجود دارد. از آنجا که اولین رویارویی با تشعشعات دهه ها پیش اتفاق افتاده است، پژوهشگران مجبور بودند میزان رویارویی افراد را با استفاده از سوابق تاریخی و دستگاه های مربوط به دهه ها پیش تخمین بزنند.

شرکت در این پژوهش نیز داوطلبانه بود که ممکن است به ایجاد نوعی سوگیری منجر شده باشد، زیرا افرادی که مشکوک به قرار گرفتن در معرض تشعشعات بودند، احتمالاً بیشتر در این پژوهش ثبت نام کردند.

اکنون حتی با وجود این محدودیت ها می دانیم که با قرار گرفتن بلندمدت در معرض تشعشعات یونیزه کننده، این تشعشعات می توانند ردپای ظریفی را در DNA نسل های آینده به جا بگذارند. این امر بر لزوم اقدامات احتیاطی ایمنی و نظارت دقیق بر افراد در معرض خطر تأکید می کند.

پژوهشگران نوشتند: پتانسیل انتقال تغییرات ژنتیکی ناشی از تشعشع به نسل بعدی، نگرانی ویژه ای برای والدینی است که شاید در معرض دوزهای بالاتر تشعشعات یونیزه کننده به مدت طولانی تری نسبت به میزان ایمن در نظر گرفته شده قرار گرفته باشند.

این پژوهش در مجله Scientific Reports به چاپ رسید.