علیرضا شریفی یزدی، جامعه شناس، روانشناس اجتماعی و عضو فرهنگستان علوم پزشکی، درباره چگونگی بازسازی اجتماعی بعد از حوادث اخیر گفت: سرمایه اجتماعی در جهان سه مولفه روشن و مشخص دارد که شامل اعتماد عمومی به نهادهای دولتی و نظام حکمرانی، شفافیت و مشارکت است؛ البته اگر ساختار قدرت برنامه ای در این حوزه داشته باشد و ضرورتی را احساس کند. اما به نظر من در حال حاضر در رفتارها و سخنان مسئولان و مدیران این قصد و اراده در مقام شعار دیده می شود تا در عمل.

به گزارش ایلنا، به باور او اگرچه رخدادهای فاجعه آمیز اخیر مشکلات زیادی را بین نظام حکمرانی و بدنه جامعه ایجاد کرده، اما اگر ساختار حکمروایی کشور واقعا قصد افزایش سرمایه اجتماعی را داشته باشد، هنوز هم امکان بازسازی و ترمیم وجود دارد، به این شرط که براساس مولفه های عنوان شده، سیستم اولاً احساس نیاز به بازسازی را حس کرده باشد و ثانیاً به طور عملی و عینی در جهت اصلاح اقدام کند.

به گفته این عضو فرهنگستان علوم پزشکی، مساله اقتصادی مولفه اصلی است که جامعه در حوزه اعتماد عمومی با آن مواجه است و با توجه به اینکه بخش بزرگی از مشکلات اقتصادی در جامعه ما به مسائل سیاسی برمی گردد، وعده های مدیران اقتصادی و سیاسی کشور درباره بهبود و اصلاح شرایط اقتصادی باید ملموس و عملیاتی شوند. بنابراین در اولین مرحله باید معضلات سیاسی حل شوند که شامل مواردی مانند ارتباط مناسب با جهان خارج، بیرون آمدن از انزوا، تلاش برای رفع تحریم ها و دوری از شعارزدگی است. از طرف دیگر اصلاح ساختار اقتصادی نیز بخش دیگری از این موضوع است؛ باید دست نهادهای غیراقتصادی از اقتصاد کوتاه و خصولتی ها کوچک شوند.

شریفی یزدی به مولفه سوم سرمایه اجتماعی یعنی مشارکت اشاره و تاکید کرد که مهم ترین مولفه مشارکت در جامعه، برگزاری انتخابات آزاد است.

این استاد جامعه شناسی معتقد است که باید درباره مشارکت، یک نظرسنجی از مردم انجام شود. مردم به معنای واقعی کلمه نه اینکه هرکسی به جای مردم صحبت کند. در این نظرسنجی باید بررسی شود که تا چه میزان سیاست های مختلفی که درباره آن ها بحث می شود و مورد تاکید هستند مورد باور و پذیرش مردم است. این نوع برخورد محور اصلی مشارکت است.

او اهمیت شفافیت را هم در موضوع بازسازی سرمایه اجتماعی و ترمیم اجتماعی بسیار حائز اهمیت دانست و افزود: شفافیت در زمینه بودجه، درآمدها و هزینه ها از اهمیتی ویژه برخوردار است. البته برخی استدلال می کنند که به دلیل تحریم ها نمی توانیم درباره فروش نفت اطلاعات را بیان کنیم و این اقدام باعث انسداد مسیرها می شود. به همین دلیل است که تاکید می کنم باید مسائل اقتصادی از بعد سیاسی حل شوند. این یک واقعیت است که پایین ترین ارزش پول ملی را در جهان داریم.

عضو فرهنگستان علوم پزشکی پذیرش اشتباهات را اقدامی بسیار مهم در مسیر بازسازی اجتماعی قلمداد کرد و افزود: یک فاجعه سنگین در کشور ما رخ داده است. بر اساس آمار رسمی که دولت ارائه داده، انسان ها از هر دو سوی ماجرا، جان خود را از دست داده اند. هر دو طرف فرزند ایران بودند.

به گفته او پذیرش اشتباه، اقرار به اشتباه و تلاش برای اصلاح آن می تواند به افزایش سرمایه اجتماعی کمک کند.

شریفی یزدی یادآور می شود که امروز میان دو طیف تندرو قرار گرفته ایم. یک گروه تندروهایی که ذهنیت شان مداخله نظامی یک کشور خارجی برای نجات است و گروهی دیگر که سخنان شان تعجب آور است، آن ها باور دارند هر کسی که مخالفتی دارد، یاغی و محارب است. اما ما امروز نیاز به یک گروه میانجی داریم که میانجی بوده و هدفشان اصلاحات باشد.

این جامعه شناس تاکید کرد که منظورش از اصلاحات، اصلاح طلبان نیست. هدف این گروه میانجی باید تغییرات تدریجی در جهت مثبت باشد نه شورش و نه ناآرامی. وظیفه نظام حکمرانی امروز تقویت این گروه میانه رو و شنیدن راه حال های آن ها است.

شریفی یزدی این را هم گفت که اتاق فکر نظام حکمرانی، نباید تنها از خودی ها پر باشد بلکه باید به غیرخودی ها هم اجازه داد تا حرف خود را بگویند و راه حل های شان مورد توجه قرار گیرد تا یک گروه میانجی به عنوان حلقه واسط بتواند میان دو طیف تندرو زمینه ای را ایجاد کند که نیاز جامعه به اصلاحات و تغییرات برآورده شده و در عین حال این اصلاحات باعث هرج و مرج و فروپاشی جامعه نشود.

وی افزود: ما تنها در 48 ساعت مشاهده کردیم که ناآرامی و آشفتگی می تواند چه فاجعه ای در جامعه ایجاد کند. در چنین شرایطی هم توده مردم و افرادی که به تغییرات اعتقاد دارند و هم ساختار حکمروایی آسیب می بینند.

این استاد جامعه شناسی تاکید کرد: اقرار به اشتباه به معنی عذرخواهی سه مرحله دارد، اولین مرحله پذیرش اشتباه است، دومین مرحله بیان عذرخواهی و عنوان کردن این موضوع است که ما هم تند رفتیم و زمینه هایی را فراهم کردیم که به دلیل نشنیدن صدای مردم برخی از آن ها ناچار شدند به خیابان بیایند، اما مرحله سوم که از مراحل قبلی مهم تر است، جبران مافات است که ابعاد وسیعی دارد.

او یکی از مهم ترین ابعاد جبران از سوی ساختار حکمروایی را بعد اقتصادی آن دانست و افزود: در این بعد ساختار سیاسی به دنبال رفع تحریم ها و کاهش فشار اقتصادی بر مردم باشد، همچنین باید انتخاباتی برگزار شود که مردم احساس کنند در مجلس و در شوراهای شهر و روستا نمایندگانی واقعی دارند و صدای شان شنیده می شود.

به اعتقاد این استاد دانشگاه نظام حکمرانی باید با نگاه بی طرفانه با این مسائل برخورد کند، همه را یکسان ببیند و خودی و غیرخودی نکند. در این صورت است که می توان گفت با همه سختی ها جا برای اصلاح و بهبود هست. می دانیم که جامعه امروز ما زخم دیده، سرخورده و ناامید است. مردم دچار احساس بلاتکلیفی و خشم فروخورده هستند و این مسائل در جامعه به شدت مشهود است. این وضعیت با تهدیدات خارجی و سوءاستفاده هایی که دشمنان از این شرایط می کنند، پیچیده تر می شود.

وی تاکید کرد: دشمنان به دنبال منافع خودشان هستند. اما متاسفانه بخشی از جامعه هنوز به اشتباه فکر می کنند که خارجی ها می توانند منجی آن ها باشند و این شیوه تفکر یک درد بزرگ است. چگونه است که ما سرنوشت لیبی، یمن، سوریه، ویتنام و بسیاری دیگر از کشورها را ندیده ایم و هنوز به نجات بخش بودن قدرت خارجی امید داریم. یک بخش این وضعیت به رفتارهای اشتباه دولت با مردم خودش در طول سال های گذشته باز می گردد.

او آنچه در روزهای 18 و 19 دی رخ داد را وضعیت باخت -باخت دانست که هیچ برنده ای نداشت.

وی گفت: معتقدم این یک فصل خاص در تاریخ ما است و بعد از این وضعیت متفاوت خواهد بود. اگر ساختار حاکم به این نکات که عنوان شده توجه کرده و نسبت به آن ها اقدام کند، هنوز فرصت برای بازسازی اجتماعی وجود دارد.