بسیار پیش از آن که نخستین پهپاد آسمان ها را بشکافد و قرن ها پیش از آن که لئوناردو داوینچی ماشین های پرنده ی خود را طراحی کند، متفکری از یونان باستان به نام ارخوطس یکی از نخستین ماشین های پرنده ی تاریخ را ساخت.

در شهر باستانی تارانتوم، در جنوب ایتالیای امروزی، این دانشمند همه فن حریف یونانی کبوتری چوبی مهندسی کرد که به راستی پرواز می کرد و نیروی آن از بخار تأمین می شد. این دستاوردِ خیره کننده به خوبی نشان می دهد آن تمدن تنها سرگرم مباحث فلسفی نبود، بلکه با انگیزه ای جدی در پی پیشبرد دانش و توانمندی های انسانی گام برمی داشت.

به راحتی می توان در افسانه ی کبوتر پرنده، یعنی ماشین پرنده ی آرخوطس، گم شد. وقتی زمان زیادی می گذرد، جزییات ناگزیر اندکی مبهم می شوند؛ بنابراین مهم است به آنچه به راستی می دانیم پایبند بمانیم. ارخوطس یکی از برجسته ترین چهره های عصر خود در یونانِ بزرگ (ماگنا گراسیا، در جنوب ایتالیا امروزی) بود. او در قرن پنجم پیش از میلاد، سیاستمداری درخشان و فرمانده ای بود که هفت بار پیاپی به عنوان ژنرال تارانتوم (شهری که قدرتی مهم در منطقه ی گسترده تر بود) انتخاب شد؛ انتخابی با این تداوم در آن زمان کمابیش بی سابقه بود و نشان از اعتماد عظیم مردم به او داشت. بااین حال، آنچه او را به راستی استثنایی می کرد، بیش از مهارت سیاسی، ذهن او بود.

او به عنوان پیرو مکتب فیثاغوری، باور داشت جهان بر پایه ی اعداد سامان یافته و این باور را به عمل درآورد. او وقتی پرنده ی بخارمحور خود را ساخت، آن را اوج نمایش جهان بینی خود می دانست: این که انسان می تواند به یاری ریاضیات، شگفتی های طبیعت را بازآفرینی کند.

سردیسی که گمان می رود متعلق به فیلسوف و ریاضی دان یونانی، ارخوطس تارانتوم باشد

این پرنده ی چوبی 2400ساله که زمانی پرواز کرده، امروز چه ارتباطی با ما دارد؟ پاسخ، بیش از آن چیزیست که ممکن است انتظارش را داشته باشیم.

دیدگاه آرخوطس با اثبات این نکته که مکانیک نیرویی خلاق است که می تواند بشر را به جلو براند، به طور بنیادین جهان ما را شکل داد. او بنیان گذار حوزه ی مکانیک ریاضی بود و با اختراعات ملموس، پلی میان نظریه ی انتزاعی و کاربردهای دنیای واقعی زد. آن کبوتر باستانی که نویسنده ی رومی، آئولوس گِلیوس آن را پرنده ای توصیف می کند که با فورانی از بخار به حرکت درمی آمد، جد بزرگ هر موتور، پهپاد و ربات امروزی به شمار می رود.

اگرچه این سخن شاید اغراق آمیز به نظر برسد، اما به راستی چنین نیست. این نخستین بار بود که کسی نشان می داد می توان اشیا بی جان را آگاهانه و بر پایه ی اصول علمی طوری طراحی کرد که حرکت کنند. این امر گذار از نظریه های انتزاعی به سوی کاربردهای عملیِ دنیای واقعی را رقم زد. در اصل، این رویداد زایش فناوری به معنای امروزی آن را نوید داد؛ نوعی جهان بینی که در آن، فهم قوانین طبیعت به ما قدرت می دهد چیزهای شگفت انگیزی بیافرینیم که می توانند جامعه را متحول کنند. البته ماشین کبوتر پرنده ی ارخوطس خود چنین تأثیری نداشت، اما بنیان همه ی آنچه را گذاشت که پس از آن آمد.

بازسازی مدرن کبوتر پرنده ی ارخوطس که در موزه ی فناوری یونان باستانِ کوتساناس در آتن به نمایش درآمده است

شاید وسوسه انگیز باشد که تمام داستان کبوتر مکانیکی را افسانه بدانیم، اما کار ارخوطس بر علم واقعی استوار بود. او دانش عمیق خود از هندسه، تناسب و فیزیک را در کاربردهای دنیای واقعی به کار گرفت. شاید کبوتر تنها برای مدتی کوتاه پرواز کرده باشد، اما درهایی که به روی دانش بشری گشود به راستی واقعی بود. او اثبات کرد نبوغ انسانی به فلسفه و هنر محدود نمی شود، بلکه می توان آن را برای خلق شگفتی های مهندسی به کار گرفت؛ شگفتی هایی که جهان پیرامون ما را شکل می دهند.

آنچه این دستاورد را شگفت انگیزتر می کند اینست که همه ی این ها در دورانی رخ داد که از اندیشه ی علمی مدرن بسیار فاصله داشت. باوجود تمام دشواری ها، ارخوطس اندیشه ی ساخت یک ماشین خودکار خودران را در سر پروراند و آن را به واقعیت تبدیل کرد. او با انجام این کار، پرسشی بنیادی درباره ی ظرفیت نامحدود ذهن انسان مطرح کرد.