پژوهشی جدید نشان داده که کاشت گسترده درختان در چین در حال تبدیل کردن یکی از بزرگ ترین و خشک ترین بیابان های جهان به یک مخزن کربن است؛ به این معنا که این منطقه اکنون بیش از میزان انتشار خود، کربن را از جوّ جذب می کند.

صحرای تاکلاماکان (Taklamakan) اندکی از ایالت مونتانا بزرگ تر است و حدود 337 هزار کیلومتر مربع وسعت دارد. این بیابان توسط کوه های مرتفعی احاطه شده که در بیشتر ایام سال مانع رسیدن هوای مرطوب به آن می شوند و شرایطی به شدت خشک ایجاد می کنند که برای اغلب گیاهان بسیار خشن و نامساعد است.

با این حال، طی چند دهه گذشته، چین در اطراف لبه های تاکلاماکان جنگلی عظیم کاشته و مطالعه ای جدید نشان داده که این رویکرد در حال به بار نشستن است.

یوک یونگ، نویسنده مشترک این مطالعه و استاد علوم سیاره ای گفته برای نخستین بار دریافتیم که مداخله هدایت شده توسط انسان می تواند حتی در افراطی ترین مناظر خشک هم به شکل کارآمد جذب کربن را افزایش دهد؛ این یافته نشان دهنده ظرفیت تبدیل یک بیابان به مخزن کربن و توقف بیابان زایی است.

برپایه این مطالعه، بیش از 95 درصدِ صحرای تاکلاماکان با شن های روان پوشیده شده و از همین رو مدت ها به عنوان یک خلأ زیستی تلقی می شد. این بیابان از دهه 1950، هم زمان با شهرنشینی گسترده و گسترش اراضی کشاورزی در چین، در حال گسترش بوده است. این تبدیل اراضی طبیعی شرایط را برای افزایش طوفان های شن فراهم کرد؛ طوفان هایی که معمولاً خاک را می روبند و به جای آن شن به جای می گذارند و در نتیجه موجب تخریب زمین و بیابان زایی می شوند.

سال 1978، چین برنامه کمربند حفاظتی سه شمالی را اجرا کرد؛ پروژه ای عظیم در حوزه مهندسی اکولوژیک با هدف کُند کردن روند بیابان زایی. هدف این طرح که دیوار بزرگ سبز هم نامیده می شود، این بود که تا سال 2050 میلیاردها درخت در حاشیه بیابان های تاکلاماکان و گوبی بکارد. تاکنون بیش از 66 میلیارد درخت در شمال چین کاشته شده، اما کارشناسان درباره اینکه آیا دیوار بزرگ سبز به طور معناداری فراوانی طوفان های شن را کاهش داده یا نه، اختلاف نظر دارند.

چین در سال 2024 محاصره کامل صحرای تاکلاماکان با پوشش گیاهی را به پایان رساند و پژوهشگران می گویند این تلاش، موجب تثبیت تپه های شنی شده و پوشش جنگلی کشور را از 10 درصدِ مساحت آن در سال 1949 به بیش از 25 درصد در امروز رسانده است.

برای هموارسازی تپه های شنی در مناطقی از حاشیه تاکلاماکان که چین قصد کاشت درخت و درختچه دارد، از ماشین آلات سنگین استفاده می شود

اکنون دانشمندان دریافته اند که پوشش گیاهی گسترده ی پیرامون صحرای تاکلاماکان بیش از آنچه این بیابان دی اکسید کربن به جوّ آزاد کند، آن را جذب می کند؛ به این معنا که تاکلاماکان ممکن است در حال تبدیل شدن به یک مخزن کربن پایدار باشد.

پژوهشگران مشاهدات زمینی از انواع مختلف پوشش گیاهی به همراه داده های ماهواره ای مربوط به بارش، پوشش گیاهی، فتوسنتز و شار CO2 در صحرای تاکلاماکان طی 25 سال گذشته را تحلیل کردند. آن ها همچنین از سامانه رهگیر کربن (Carbon Tracker) اداره ملی اقیانوسی و جوّی آمریکا استفاده کردند؛ سامانه ای که منابع و مخازن CO2 را در مقیاس جهانی مدل سازی می کند، تا یافته های خود را تقویت کنند.

نتایج این مطالعه که 19 ژانویه در مجله PNAS منتشر شد، نشان داد که روندی بلندمدت از گسترش پوشش گیاهی و افزایش جذب CO2 در حاشیه بیابان وجود دارد که از دید زمانی و مکانی با اجرای پروژه دیوار بزرگ سبز هم زمان است.

پوشش گیاهی پیرامون صحرای تاکلاماکان افزایش یافته و فتوسنتز و جذب CO2 را تقویت کرده است

در دوره مورد مطالعه، میزان بارش در فصل مرطوب صحرای تاکلاماکان (از ژوییه تا سپتامبر) 2٫5 برابر بیشتر از فصل خشک بود و به طور میانگین حدود 16 میلی متر در ماه ثبت شد. بارش موجب افزایش پوشش گیاهی، سرسبزی و فتوسنتز در حاشیه بیابان شد و در نتیجه سطح CO2 بر فراز بیابان از 416 قسمت در میلیون در فصل خشک به 413 قسمت در میلیون در فصل مرطوب کاهش یافت.

پژوهش های پیشین نشان داده بودند صحرای تاکلاماکان ممکن است یک مخزن کربن باشد، اما آن مطالعات بر CO2 جذب شده توسط شن های بیابان تمرکز داشتند. همچنین نشان داده شد که شن در شرایط تغییرات اقلیمی یک مخزن پایدار کربن نیست، زیرا افزایش دما می تواند موجب انبساط هوای موجود در شن شود و در نتیجه CO2 بیشتری آزاد شود.

یونگ می گوید: بر پایه نتایج این مطالعه، صحرای تاکلاماکان، هرچند تنها در پیرامون خود، نخستین الگوی موفقی است که امکان تبدیل یک بیابان به مخزن کربن را نشان می دهد.

ظرفیت دیوار بزرگ سبز برای کُند کردن بیابان زایی همچنان نامشخص است، اما نقش آن به عنوان یک مخزن کربن می تواند الگویی ارزشمند برای سایر مناطق بیابانی باشد.