فرارو- روز شنبه، دونالد ترامپ با انتشار تصویری مرموز، بار دیگر پرونده تنش با ایران را به صدر توجه ها بازگرداند؛ تصویری که در ظاهر یک نمایش نظامی است، اما در بطن خود حامل پیام هایی چندلایه درباره مسیر پرتنش ماه های اخیر به شمار می رود. برجسته ترین برداشت از این پیام، احتمال رویارویی نظامی در صورت شکست دیپلماسی ارزیابی می شود.

به گزارش فرارو، ترامپ این تصویر را در پلتفرم رسانه اجتماعی خود به نام تروث سوشال منتشر کرد. در قاب تصویر، ناو هواپیمابر آمریکایی یو.اس.اس آبراهام لینلکن دیده می شود که پس از ورود به خاورمیانه، اکنون در محدوده عملیاتی ناوگان پنجم آمریکا مستقر شده است. در عرشه این ناو، جنگنده های اف ای 18 سوپر هورنت به چشم می خورند؛ هواپیماهایی که ستون فقرات نهمین یگان هوایی (CVW-9) مستقر بر این ناو را تشکیل می دهند و نماد توان تهاجمی و پشتیبانی هوایی نیروی دریایی آمریکا محسوب می شوند.

انتشار این تصویر هم زمان با اظهارات تازه ترامپ درباره ایران صورت گرفت. او در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره احتمال حمله گفت: اگر آنها پیشنهاد درست را به ما بدهند، ما این کار را نخواهیم کرد؛ اما همان طور که می دانید، از نظر تاریخی، آنها چنین نکرده اند. می گویند می خواهند صحبت کنند، اما تاکنون زیاد حرف زده اند و کاری نکرده اند.

ترامپ همچنین در گفت وگو با آکسیوس تصریح کرد وضعیت مذاکرات به نقطه ای رسیده که یا با ایران به توافق می رسیم یا باید مانند دفعه قبل کار بسیار دشواری انجام دهیم. او در پاسخ به پرسشی درباره اعزام دومین ناو هواپیمابر به خاورمیانه نیز گفت: اگر توافقی حاصل نشود، به آن نیاز خواهیم داشت… و اگر به آن نیاز داشته باشیم، آماده خواهد بود.

سه تن از اعضای دولت دونالد ترامپ فاش کرده اند که مقامات ارشد امنیت ملی به رییس جمهور توصیه کرده اند پیش از هر اقدام نظامی احتمالی علیه ایران، به پنتاگون فرصت دهد توان عملیاتی خود را در منطقه بازسازی و تقویت کند؛ توصیه ای که نشان می دهد کاخ سفید در حال سنجش دقیق زمان، ظرفیت و هزینه های هر تصمیم راهبردی است و نمی خواهد بدون تکمیل آمادگی ها وارد مرحله تقابل شود.

بر پایه گزارشی که روزنامه نیویورک تایمز منتشر کرده، طرح بازآرایی نظامی آمریکا صرفاً به نمایش قدرت تهاجمی محدود نیست، بلکه تقویت سامانه های دفاعی در 11 کشور منطقه را نیز در بر می گیرد؛ کشورهایی که در صورت بروز تنش، ممکن است در معرض واکنش ایران قرار گیرند. این ترکیب، از یک سو حامل پیام بازدارندگی است و از سوی دیگر، نشانه ای از احتیاط عملیاتی واشنگتن تلقی می شود.

به گفته مقامات ارشد آمریکایی، ارتش ایالات متحده در حال انتقال و استقرار سامانه های پدافند هوایی در پایگاه هایی است که میزبان نیروهای این کشورند. در صدر این فهرست، پایگاه هوایی العدید در قطر قرار دارد؛ پایگاهی که پیش تر هدف حمله ایران قرار گرفته بود و اکنون بار دیگر در کانون تدابیر حفاظتی واشنگتن قرار گرفته است. هم زمان، تأسیسات نظامی آمریکا در عراق، بحرین، کویت و اردن نیز در حال تقویت سامانه های دفاعی خود هستند. هدف اعلام شده از این اقدام، تضمین امنیت نیروها و زیرساخت های حیاتی پیش از هر سناریوی تهاجمی احتمالی است؛ رویکردی که نشان می دهد اولویت نخست، حفاظت از نیروها پیش از ورود به هر مرحله تنش آلود است.

گزارش منتشرشده حاکی است ناوگانی که ترامپ از حرکت آن به سوی منطقه سخن گفته، شامل هشت ناوشکن مجهز به موشک های هدایت شونده برای رهگیری موشک های ایرانی، سامانه های دفاع موشکی مستقر در خشکی و زیردریایی هایی با قابلیت شلیک موشک های کروز تاماهاوک است. در کنار این تجهیزات دریایی، ده ها جنگنده نیز به منطقه اعزام شده اند؛ از جمله اف 15 که برای تقویت توان تهاجمی و دفاعی به کار گرفته می شود. این ترکیب نشان می دهد واشنگتن در حال طراحی آرایشی است که هم توان ضربه پیش دستانه را حفظ کند و هم ظرفیت رهگیری و دفاع چندلایه را افزایش دهد.

در حالی که خبر اعزام بزرگ ترین ناو هواپیمابر جهان به خاورمیانه نگاه ها را به خود معطوف کرده است، بسیاری از کارشناسان تأکید می کنند این تحرک الزاماً به معنای آغاز فوری جنگ با ایران نیست. به باور آنان، این اقدام بخشی از یک راهبرد چندلایه برای افزایش فشار و تقویت موقعیت چانه زنی واشنگتن در برابر تهران است؛ راهبردی که در قالب بازدارندگی قهری و ایجاد فضای شوک و ارعاب تعریف می شود و هدف آن تغییر محاسبات طرف مقابل پیش از رسیدن به نقطه درگیری است.

بر اساس گزارشی که خبرگزاری آسوشیتدپرس منتشر کرده، ناو هواپیمابر یو.اس.اس جرالد فورد مأمور شده است به خاورمیانه اعزام شود تا در کنار یو.اس.اس آبراهام لینکلن که هفته هاست با گروه رزمی خود در منطقه حضور دارد، به عنوان دومین ناو مستقر فعالیت کند. استقرار هم زمان دو ناو هواپیمابر، از منظر نظامی پیام آور افزایش سطح آمادگی است و از منظر سیاسی، حامل نشانه ای از ورود تنش به مرحله ای حساس تلقی می شود.

دکتر الیان سرکیس، پژوهشگر مسائل خاورمیانه، معتقد است اعزام ناو دوم اقدامی صرفاً نمایشی نیست، بلکه نشانه ای از نزدیک شدن سطح تنش به آستانه های حساس و تلاشی برای تقویت نفوذ نظامی آمریکا در منطقه است. به گفته او، این اقدام در مقطع کنونی بیش از آنکه مقدمه جنگ باشد، کارکرد فشار راهبردی دارد و در خدمت افزایش قدرت مانور واشنگتن در روند مذاکرات هسته ای قرار می گیرد. سرکیس تأکید می کند آرایش نظامی جدید چند پیام هم زمان را منتقل می کند:

الف ـ نمایش آمادگی واقعی گزینه نظامی در برابر ایران،

ب ـ ارسال پیام اطمینان به متحدان منطقه ای آمریکا به ویژه اسراییل،

ج ـ و هشدار به بازیگران همسو با تهران در منطقه.

با این حال، او احتمال می دهد هدف فوری، آغاز جنگ نباشد، بلکه افزایش هزینه مخالفت و واداشتن تهران به پذیرش شروط واشنگتن در چارچوب فشاری کنترل شده باشد؛ هرچند در صورت شکست مذاکرات، سناریوی اقدام نظامی را کاملاً منتفی نمی داند.

در همین چارچوب، دکتر محمد بایرام، کارشناس روابط بین الملل، اعزام ناو دوم را نه پیش درآمد جنگ، بلکه ابزار سیاسی با پوشش نظامی توصیف می کند. به باور او، این تصمیم حامل سه پیام روشن است:

الف ـ پیام بازدارندگی به تهران: گزینه نظامی واقعی و آماده است نه صرفاً تهدیدی لفظی،

ب ـ پیام مذاکره ای: هزینه مخالفت با گذشت زمان افزایش خواهد یافت،

ج ـ پیام منطقه ای: آمریکا همچنان ضامن اصلی امنیت متحدان خود در غرب آسیاست.

بایرام معتقد است اگر نیت واشنگتن آغاز فوری جنگ بود، هماهنگی ها با تل آویو مسیر آشکارتر و قاطع تری طی می کرد. آنچه اکنون مشاهده می شود، حفظ هم زمان گزینه نظامی و باز نگه داشتن درِ مذاکره است؛ ترکیبی که نشان می دهد قدرت سخت در خدمت اهداف دیپلماتیک قرار گرفته است.

از منظر مطالعات راهبردی، وضعیت کنونی را می توان نمونه ای از بازدارندگی قهری دانست؛ الگویی که در آن هدف، نابودی فوری توان طرف مقابل نیست، بلکه تغییر محاسبات او از طریق القای احتمال حمله است. در چنین چارچوبی، قدرت نظامی به بخشی از فرآیند دیپلماسی تبدیل می شود و مذاکره زیر سایه تهدیدی معتبر و باورپذیر پیش می رود.

در نتیجه، استقرار هم زمان دو ناو هواپیمابر در منطقه را می توان بیش از آنکه طبل جنگ تلقی کرد، ابزاری برای مدیریت بحران و افزایش قدرت چانه زنی دانست؛ اهرمی که اگرچه سایه درگیری را پررنگ تر می کند، اما لزوماً به معنای عبور فوری از آستانه جنگ نیست.

محمد هویدی، پژوهشگر مسائل منطقه ای، معتقد است راهبرد دونالد ترامپ بر دو مسیر موازی استوار شده است: مذاکره ای مشروط که فشار را حذف نمی کند و فشاری فزاینده که درِ مذاکره را نمی بندد. به گفته او، هدف این سیاست صرفاً امتیازگیری نیست، بلکه جلوگیری از آن است که تهران از فضای گفت وگو برای بازآرایی نظامی یا گسترش نفوذ منطقه ای استفاده کند. واشنگتن به دنبال توافقی بهتر است؛ توافقی که تنها به برنامه هسته ای محدود نشود و موضوعاتی چون موشک های بالستیک و رفتار منطقه ای ایران را نیز در بر گیرد. هویدی این رویکرد را مذاکره زیر آتش سرد می نامد؛ الگویی که در آن نمایش قدرت نظامی، ابزاری برای تسریع روند مذاکرات و جلوگیری از وقت کشی تلقی می شود.

در مقابل، نبیل مملوک، نویسنده و پژوهشگر مسائل خاورمیانه تأکید می کند دولت آمریکا همواره مسیر دیپلماتیک را کم هزینه تر و مطمئن تر از گزینه نظامی می داند. به باور او، نمایش قدرت از طریق ناوهای هواپیمابربیش از آنکه مقدمه جنگ باشد، ابزاری برای بازدارندگی و جنگ روانی است. او می گوید واشنگتن تلاش می کند میان فشار و دیپلماسی توازن برقرار کند، اما در صورت ناکامی گفت وگوها، گزینه اقدام محدود نظامی را کنار نخواهد گذاشت؛ اقدامی که هدف آن نه سرنگونی نظام ایران، بلکه افزایش فشار برای کسب امتیاز ارزیابی می شود.