کیومرث اشتریان در شرق نوشت: اعتراضات سیاسی-اقتصادی اگر به مسیر اشباع اجتماعی هدایت شوند، نه تنها برای کشور خطرناک نیستند، بلکه مفیدند و به اصلاح امور کمک می کنند. اشباع اجتماعی یعنی با مدیریت صبورانه تلاش کنید به تدریج انرژی خشونت تخلیه شود. مدیریت صبورانه، هم خشونت سازمان یافته را کور می کند و هم ظرفیت خشونت عمومی را می کاهد تا به مطالبه مدنی-سیاسی تبدیل شود.

اغتشاشات در همه جای دنیا ظرفیت استهلاک مدنی بالایی دارند و به زودی به اشباع اجتماعی می رسند. البته اینکه ترامپ گفت کمک در راه است ، نه اسم رمز کودتا بلکه اعلام رسمی کودتا با نیروی خارجی بود. تصور آنان (و نه مردم معترض) این بود که کشور در یک شورش دامنه دار و جنگ داخلی بلندمدت وارد شود و سپس این عبارت برای توجیه حمله خارجی فراگیر شود که پرزیدنت ترامپ، لیدر آف دِ ورلد، پلیز هِلپ آس (پیام ویدئویی یکی از سلبریتی های خارج نشین).

مداخله آمریکا و اسراییل مسیر اشباع اجتماعی اعتراضات را دشوار و راه کشته گیری را هموار کرد. اما نمی توان انکار کرد که فهم عمومی و حاکمیتی از مقوله اشباع اجتماعی می توانست ظرفیت تاریخی تعامل اجتماعی و هم گرایی ملی را بالا ببرد. خودآگاهی ، کلید موفقیت و نقطه عزیمت سیاست گذاری عمومی است؛ یعنی همگی به این درک عمومی برسیم که اعتراض برای کل جامعه مفید است.

در آرامش اجتماعی و آزادی های سیاسی امکان تأثیرگذاری آموزه های سیاسی و افزایش سواد سیاسی بیشتر است. پیش از بحران می بایست سواد سیاسی فرمانروایان و فرمانبران در این خصوص تقویت می شد که اگر اعتراض و اغتشاش به مسیر اشباع اجتماعی هدایت شود برای سرجمع منافع ملی مفید است. سیاست آزادی و دستگاه تحلیلی-رسانه ای آزاد است که از عهده چنین مهمی بر می آید. در چنین صورتی دامنه فجایع دی ماه کاسته می شد و کودتای آمریکایی-اسراییلی شاید بدون خونریزی جمع می شد . اگر این مفهوم در میان جوانان توسعه می یافت که اجابت فراخوان دول متخاصم چه مخاطرات بزرگی در پی دارد، شاهد چند هزار کشته نبودیم.

از سوی دیگر، اگر فقه سیاسی محاربه و بغی را در بستری از تحلیل سیاسی-اجتماعی فهم می کردیم، اشباع اجتماعی و تخلیه خشونت از اعتراض را در دستور کار انتظامی قرار می دادیم.

دیدگاه قضایی-امنیتی مبتنی بر فقه سیاسی محاربه و بغی برای برخورد با چنین پدیده هایی فرصت اشباع اجتماعی اعتراضات را می گیرد و به جای آن فرصتی تاریخی برای ایدئولوژی های زرد رسانه ای در گسترش نفرت و واگرایی ملی فراهم می کند. به همین سان، باید به عامل دیگری نیز توجه کرد: تحلیل های آپوکالیپتی شماری ایدئولوگ خودخوانده که بلای جان نظام تصمیم گیری شده است، تنها گسترش دامنه کشتار را توجیه می کند؛ زینهار از این ناکجاآباد….

اعتراضات جلیقه زردها را در فرانسه ببینید که چندین ماه در کف خیابان عرض اندام می کردند. آیا آن اعتراضات به یک جنبش برانداز تبدیل شد؟ یا اینکه در چند ماه به اشباع اجتماعی رسید؟ از اعتراض به قیمت سوخت به مطالبات ضدسرمایه داری (یعنی براندازی) و برگزاری همه پرسی رسید و سپس در پایان در نتیجه اتخاذ سیاست انتظامی اشباع اجتماعی ، مطالبات به سطح اعتراض به واکسن فروکاسته شد. جنبش میان طبقاتی جلیقه زردها به سرعت به صدای اعتراض بخشی از جامعه تبدیل شد که خود را از نخبگان سیاسی و اقتصادی طردشده می دید.

احزاب و سندیکاها نقشی در شکل گیری و سازماندهی تظاهرات نداشتند. حمایت از جلیقه زردها در میان افکار عمومی فرانسه بسیار بالا بود، اما خودآگاهی اجتماعی و تربیت سیاسی که در سایه آزادی های سیاسی، ژورنالیسم پایدار فرانسوی و کنشگری تاریخ مند احزاب سیاسی پدید آمده بود، جنبش را به کارگاه اشباع اجتماعی اعتراضات برد و به یک آموزشگاه سیاسی تاریخی تبدیل شد؛ نه به یک آینه عبرت خون رنگ، تلخ و کینه توزانه سیاسی، نه به کشته سازی و کشته گیری و نه به زخم تاریخی عمیق بر روح و روان فرانسویان.

جنبش جلیقه زردها ماه ها ادامه یافت، هزاران بازداشت و صدها مجروح و چندین کشته داشت، با خشونت پلیسی جدی مواجه شد و هزینه اقتصادی و سیاسی درخور توجهی برای دولت مکرون ایجاد کرد. اما این جنبش به اشباع رسید ؛ یعنی بخشی از مطالباتش در قالب اصلاحات مالیاتی و سیاستی جذب شد، بخشی فرسوده شد و بخشی نیز به جریان های راست و چپ منتقل شد.

اشباع اجتماعی ، یک کارگاه بزرگ مدنی برای آموزش سیاسی است که در آن جوانان به تدریج تفاوت اعتراض و انقلاب را با اجابت فراخوان دول متخاصم درمی یابند. برخوردهای حقوقی و به ویژه اجرای فقه سیاسی محاربه یا بغی ظرفیت اشباعِ اجتماعیِ اعتراضات را به مسلخ ایدئولوژی های زرد رسانه ای می برد. ابتنای سیاست قضایی و تحلیل امنیتی بر مفهوم محاربه و بغی فرصت اشباع اجتماعی اعتراضات را از نظام سیاسی می گیرد، جامعه را بر توسن کوری از ناامنی و شورش می نشاند و ظرفیت مصادره انرژی نفی را برای براندازی افزایش می دهد. خطای راهبردی در بی توجهی به اشباع سبب می شود که مداخله نظامی فاشیسم آمریکایی-اسراییلی در افکار عمومی توجیه شود.

علی رغم تفاوت های ساختاری ایران و فرانسه و بی توجهی خسارت باری که به اشباع اجتماعی اعتراضات شد، به نظر می آید که سیستم سیاسی هنوز می تواند با ابتنای بر بدنه حامیان و بلوغ جامعه مدنی در ایران، یک نظریه تغییر داشته باشد که دامنه ای از حقوق اساسی، اصلاحات نهادی و استراتژی نیروی انسانی ملی را در بر می گیرد. در این نظریه تغییر :

1. در سیاست نظامی، قدرت موشکی جایی برای گفت وگو و کوتاه آمدن ندارد.

2. در سیاست خارجی، نظریه تغییر وزن کمتری دارد. آنچه دراین باره باید بر میز مذاکره گذاشته شود برای درون و بیرون نظام سیاسی قابل توجیه است.

3. در سیاست داخلی، از امنیتی سازی نسل جوان بپرهیزد و شائبه هرگونه تبعیض سیاسی-فرهنگی را از خود دور کند. تکثر واقعی جامعه را انکار نکند. چندصدایی را در بالا به صورت واقعی و نه تصنعی نشان دهد.

4. در سیاست قضایی با ابتنای تحلیل های امنیتی بر فقه سیاسی، رسیدگی ها را به ورطه محاربه و بغی نبرد.

5. با عذرخواهی صادقانه از مردمان، فشار انباشته روانی آنان را التیام بخشد، هزینه بازگشت اجتماعی را برای معترضان کاهش دهد و هزینه سیاسی بازگشت خود را افزایش دهد.

6. به خود و به جامعه این خودآگاهی سیاسی را بدهد که با خونسردی می توان دوره های اعتراضات را به عنوان یک کارگاه آموزش سیاسی ملی سپری کرد. بدین سان، جامعه با آرامش بیشتری اعتراض می کند، حکومت با صبر بیشتری آن را تحمل می کند، خون کمتری ریخته می شود و در نهایت مرز اشباع اجتماعی با فرسایش، سرکوب نرم یا عادی سازی بحران مشخص می شود.

7. اشباع، در قالب حل مسئله راهبردی تعریف شود.

8. همه اینها گفته شد، اما یک نکته اساسی است: کسانی که پدیدآورنده یک مشکل هستند، نمی توانند عامل حل آن مشکل باشند؛ در نتیجه باید تجدیدنظر در استراتژی نیروی انسانی ملی-مدیریتی (ازجمله رسانه ملی و آموزش و پرورش رسمی) در رأس همه اصلاحات قرار گیرد.