فرارو- حضور جنگنده ای 10 تاندربولت در رزمایش اخیر سنتکام در خاورمیانه حرف و حدیث های زیادی را به دنبال داشت؛ اینکه این جنگنده پشتیبان نیروهای زمینی چرا باید در یک رزمایش هوایی دریایی حضور داشته باشد؟

به گزارش فرارو، همه چیز از شایعات و اخبار متعدد تنش میان ایران و آمریکا سرچمه می گیرد و در حال حاضر هر تحرک نظامی آمریکا در منطقه سریعا به تدارک عملیات نظامی برضد ایران تفسیر می شود. اما ای 10 تاندربولت یه نمونه خاص و متفاوت در بین این شایعات جنگ است زیرا این جنگنده پیش از هرچیز یک هواپیمای پشتیبانی نیروهای زمینی است و هرجا که این هواپیما حضور داشته باشد معنای آن وجود نیروهای زمینی است. فارغ از این شایعات، جنگنده A-10 Thunderbolt II چگونه جنگنده ای است و چه قابلیت هایی دارد؟

جنگنده A-10 Thunderbolt II، که اغلب با لقب "Warthog" (گراز وحشی) شناخته می شود، یک هواپیمای تهاجمی تک سرنشینه، دو موتوره توربوفن، با بال های مستقیم و سرعت زیرصوتی است که توسط شرکت Fairchild Republic برای نیروی هوایی ایالات متحده (USAF) توسعه یافته است. این هواپیما به طور خاص برای نقش پشتیبانی هوایی نزدیک (CAS) طراحی شده و هدف اصلی آن نابود کردن اهداف زمینی مانند تانک ها، خودروهای زرهی و نیروهای دشمن است. توسعه A-10 در دهه 1970 آغاز شد، زمانی که نیروی هوایی آمریکا نیاز به جایگزینی برای هواپیماهای قدیمی مانند A-1 Skyraider را احساس کرد که در جنگ ویتنام آسیب پذیری های زیادی نشان داده بودند. برنامه Attack Experimental (A-X) در سال 1966 شروع شد و درخواست پیشنهادها در سال 1970 صادر گردید، با تمرکز بر هواپیمایی که بتواند با سرعت حداکثر 460 مایل در ساعت، برد مأموریت 285 مایل و ظرفیت حمل 16000 پوند بار خارجی عمل کند. Fairchild در رقابت با Northrop برنده شد و اولین پرواز نمونه اولیه YA-10 در 10 مه 1972 انجام گرفت. تولید کامل از سال 1975 آغاز شد و اولین واحد عملیاتی در سال 1976 تحویل گردید. تا سال 1984، مجموعاً 716 فروند ساخته شد. این هواپیما بر پایه تجربیات جنگ ویتنام ساخته شده بود، جایی که هواپیماهای موجود مانند F-4 Phantom II برای مأموریت های کم ارتفاع و طولانی مدت مناسب نبودند. نسخه OA-10 برای کنترل هوایی پیشرو (FAC-A) استفاده می شود و تفاوت اصلی آن عدم حمل مهمات GAU-8 در برخی مأموریت ها است. توسعه شامل چالش هایی مانند آزمایش های خستگی سازه بود که با تقویت بال ها حل شد، و هزینه هر واحد حدود 9.8 میلیون دلار (در دلارهای ثابت سال 1998) تخمین زده می شود.

طراحی A-10 بر پایه دوام و پایداری در محیط های پرخطر تمرکز دارد، با قاب هوایی که حول توپ 30 میلی متری GAU-8 Avenger ساخته شده است. این هواپیما دارای بال های مستقیم با مساحت 506 فوت مربع است که امکان مانورپذیری عالی در سرعت های پایین و ارتفاع کم را فراهم می کند، با نسبت جنبه بال بالا و ایلرون های بزرگ که تقریباً 50 درصد طول بال را پوشش می دهند و می توانند به عنوان deceleron عمل کنند.

بدنه از مواد مقاوم مانند پنل های honeycomb ساخته شده و بسیاری از قطعات مانند موتورها و ارابه فرود چپ و راست قابل تعویض هستند. برای افزایش بقا، حدود 1200 پوند زره تیتانیومی اطراف کابین خلبان و سیستم های حیاتی قرار دارد که مانند یک "وان حمام" عمل می کند و می تواند در برابر گلوله های 23 میلی متری و برخی ترکش های 57 میلی متری مقاومت کند.

سیستم های هیدرولیک دوگانه با پشتیبان مکانیکی دارد و می تواند با یک موتور، نیمی از دم، یک بالابر یا نیمی از بال پرواز کند. موتورهای General Electric TF34-GE-100A توربوفن با نسبت بای پس بالا (6:1) و نیروی رانش هر کدام 9065 پوند، امضای حرارتی پایینی دارند و در موقعیت بالایی قرار گرفته اند تا از آسیب زمینی در امان باشند.

ابعاد هواپیما شامل طول 53 فوت و 4 اینچ، عرض بال 57 فوت و 6 اینچ، ارتفاع 14 فوت و 8 اینچ، وزن خالی 24959 پوند، وزن ناخالص 30384 پوند (برای مأموریت CAS تا 47094 پوند) و حداکثر وزن برخاست 51000 پوند است. سرعت حداکثر 381 گره دریایی (439 مایل در ساعت) در سطح دریا، سرعت کروز 300 گره دریایی، سرعت واماندگی 120 گره دریایی، برد رزمی 250 مایل دریایی با لوترینگ 1 ساعت و 53 دقیقه در ارتفاع 5000 فوت، برد فرری 2240 مایل دریایی، سقف پرواز 45000 فوت، نرخ صعود 6000 فوت در دقیقه و بارگذاری بال 99 پوند بر فوت مربع است.

ظرفیت سوخت داخلی 11000 پوند است و ارابه فرود جلو به سمت چپ داده شده تا فضای توپ را فراهم کند. این طراحی اجازه عملیات از باندهای کوتاه و ناهموار نزدیک خط مقدم را می دهد و قابلیت فرود اضطراری با چرخ های بیرون زده را دارد.

تسلیحات A-10 بر پایه توپ اصلی GAU-8/A Avenger متمرکز است، یک توپ چرخان هفت لوله هیدرولیکی 30×173 میلی متری که نرخ آتش 3900 گلوله در دقیقه دارد (قابل تنظیم به 2100 یا 4200) و می تواند تا 1350 گلوله (معمولاً 1174) حمل کند، با دقت 80 درصد در دایره ای به قطر 40 فوت از فاصله 4000 فوت. این توپ برای نفوذ در زره تانک ها با گلوله های اورانیوم ضعیف شده طراحی شده و می تواند اهداف را از زاویه 30 درجه نابود کند.

علاوه بر توپ، 11 نقطه سخت (8 زیر بال و 3 زیر بدنه) با ظرفیت 16000 پوند وجود دارد که می تواند موشک های AGM-65 Maverick (تا 6 فروند، هدایت تلویزیونی یا فروسرخ)، موشک های AIM-9 Sidewinder برای دفاع هوایی، راکت های Hydra 70 میلی متری (در غلاف های LAU-61/68/131، تا 19 یا 7 فروند در هر غلاف، شامل نسخه های لیزری APKWS)، بمب های سری Mark 80 (مانند Mk-82 500 پوندی یا Mk-84 2000 پوندی)، بمب های خوشه ای CBU-87/89/97، بمب های هدایت شونده لیزری Paveway، JDAM، بمب های هدایت شونده GPS مانند GBU-39، بمب های سرشی AGM-154، بمب های آتش زا Mk-77، مین های پراکنده و تانک های خارجی 600 گالنی برای افزایش برد حمل کند.

سیستم های الکترونیکی شامل غلاف های هدف گیری AN/AAQ-28 LITENING یا AN/AAQ-33 Sniper برای عملیات شبانه و همه آب و هوایی، غلاف های اختلال الکترونیکی AN/ALQ-131/184، سیستم های ناوبری اینرسی، GPS، نمایشگرهای چندمنظوره، HOTAS، Link 16، سیستم LASTE برای تحویل دقیق مهمات، عینک های دید شبانه و سیستم های ضدپدافند مانند فلرهای فروسرخ و چف هستند. نسخه A-10C با ارتقای Precision Engagement، قابلیت استفاده از مهمات هوشمند را افزایش داده و اجازه عملیات دقیق تر در شرایط بد آب و هوایی را می دهد.

جنگنده A-10 در عملیات های متعدد عملکرد برجسته ای از خود نشان داده و به عنوان یکی از مؤثرترین هواپیماها در نقش پشتیبانی هوایی نزدیک (CAS) شناخته می شود. در جنگ خلیج فارس (1991)، 132 فروند A-10 بیش از 8100 سورتی پرواز انجام دادند و نرخ قابلیت مأموریت 95.7 درصد را ثبت کردند. این هواپیماها 90 درصد موشک های Maverick را پرتاب نمودند و دو هلیکوپتر عراقی را با توپ GAU-8 نابود کردند، در حالی که تنها چهار فروند به دلیل موشک های سطح به هوا از دست رفتند.

در بالکان (1994-1999)، بیش از 10000 گلوله 30 میلی متری شلیک شد و خودروهای ضدتانک و توپخانه دشمن نابود گردید. در افغانستان (2002-2014) و عراق (2003-2011)، 60 فروند A-10 در مراحل اولیه مستقر شدند و 311597 گلوله شلیک کردند با نرخ قابلیت حدود 85 درصد. در عملیات علیه داعش (2014-2015)، این هواپیما 11 درصد از سورتی های پرواز را به خود اختصاص داد و تانکرهای نفتی و اهداف کلیدی را هدف قرار داد. اخیراً در سوریه (2024-2026)، A-10 در عملیات هایی مانند Hawkeye Strike علیه اهداف داعش شرکت کرد و در سال های 2025 و 2026 نیز در حملات تلافی جویانه و پشتیبانی از نیروهای زمینی علیه مواضع داعش و دیگر تهدیدها فعال بود. همچنین در یمن (2025)، A-10ها در چارچوب افزایش حضور آمریکا در منطقه و مقابله با حوثی ها مستقر شدند، هرچند تمرکز اصلی عملیات هوایی علیه حوثی ها بر دیگر پلتفرم ها بوده است.

کارایی برجسته A-10 در لوترینگ طولانی (تا 2 ساعت)، عملیات در ارتفاع پایین (100-500 فوت) و نابود کردن اهداف زرهی با دقت بالا با استفاده از توپ GAU-8 است، اما در برابر پدافند هوایی مدرن آسیب پذیر بوده و مواردی از آتش دوستانه (مانند حدود 10 مورد در افغانستان و عراق) گزارش شده است. در مجموع، A-10 بیش از 19 درصد از سورتی های پشتیبانی نزدیک هوایی در عراق و افغانستان (2006-2013) را پوشش داد و نرخ بقای بیش از 85 درصد در محیط های نبرد داشته است. این هواپیما با دوام بالا و توانایی ادامه مأموریت حتی پس از آسیب های سنگین، همچنان نماد حمایت از نیروهای زمینی به شمار می رود.

تا فوریه 2026، حدود 270 فروند A-10C در خدمت نیروی هوایی آمریکا باقی مانده اند، عمدتاً در واحدهای گارد ملی و ذخیره، با کاهش از 282 فروند در سال 2017. ارتقاهای کلیدی شامل برنامه HOG UP برای رفع خستگی بال (با تعویض بال های جدید توسط بویینگ تا سال 2013، که عمر را تا 2040 تمدید می کند) و Precision Engagement (2005-2011) برای اضافه کردن قابلیت های همه آب و هوایی، نمایشگرهای دیجیتال، غلاف های هدف گیری و مهمات هوشمند است.

برنامه بازنشستگی این جنگنده بارها به تعویق افتاده؛ کنگره در سال های 2023 و 2024 اجازه بازنشستگی 21 و 42 فروند را داد اما عملا اجازه بازنشستگی کامل این جنگنده را صادر نکرد. نیروی هوایی در نظر دارد ای 10 تاندربولت را تا سال 2028-2029 با جنگنده F-35 جایگزین کند، اما این موضوع بستگی به این دارد که جنگنده اخیر بتواند قابلیت های پشتیبانی نزدیک را به اثبات برساند.

جایگزین کردن جنگنده A-10C هنوز چالش بزرگ نیروی هوایی آمریکا زیرا این هواپیما به نسبت قدیمی است اما تاکنون هیچ جنگنده ای نتوانسته کارآیی خاص را بازتولید کند. جالب اینجاست که آمریکا این جنگنده را در اختیار هیچ کشور دیگری قرار نداده است.