در هفته های اخیر برخی ساکنان مناطق مختلف اصفهان از تغییر طعم و بوی آب شرب سخن گفته اند؛ موضوعی که نگرانی هایی درباره کیفیت آب مصرفی ایجاد کرده است. این مسئله در شرایطی مطرح می شود که حجم آب زاینده رود به شدت کاهش یافته و ذخیره سد به پایین ترین سطوح خود رسیده است؛ وضعیتی که به طور طبیعی بر نحوه تأمین و مدیریت آب شرب شهر اثر می گذارد.

به گزارش ایسنا، کاهش چشمگیر منابع آب سطحی باعث شده الگوی تأمین آب نسبت به دوره هایی که رودخانه از وضعیت مناسب تری برخوردار بود، تغییر کند. در چنین شرایطی، استفاده ترکیبی از منابع مختلف به یک ضرورت تبدیل می شود. آب آشامیدنی شهری می تواند از منابع سطحی مانند رودخانه و سد یا از منابع زیرزمینی همچون چاه ها تأمین شود. این دو منشأ از نظر ویژگی های شیمیایی تفاوت هایی دارند.

آب های سطحی معمولاً املاح محلول کمتری دارند، در حالی که آب های زیرزمینی در مسیر عبور از لایه های زمین، بسته به جنس و ساختار زمین شناسی منطقه، مواد معدنی بیشتری را در خود حل می کنند. همین تفاوت در میزان و نوع املاح می تواند موجب تغییر در طعم آب شود؛ تغییری که لزوماً به معنای ناسالم بودن آن نیست.

کارشناسان حوزه آب تأکید می کنند کیفیت آب آشامیدنی براساس شاخص های مشخص فیزیکی، شیمیایی و میکروبی ارزیابی می شود و احساس طعم یا بو به تنهایی معیار سنجش سلامت آب نیست. بسیاری از ترکیبات معدنی می توانند مزه ای متفاوت ایجاد کنند، بی آنکه خطری برای مصرف کننده داشته باشند. استانداردهای ملی برای هر یک از این شاخص ها حدود حداکثر مطلوب و حداکثر مجاز تعیین کرده اند و مادامی که پارامترها در این چارچوب قرار داشته باشند، آب از نظر بهداشتی قابل شرب محسوب می شود.

کاهش حجم آب زاینده رود و محدودیت منابع سطحی، شرایط تأمین آب را پیچیده تر از گذشته کرده است. در چنین فضایی، حساسیت افکار عمومی نسبت به کیفیت آب قابل درک است و اطلاع رسانی دقیق درباره منشأ تغییرات و شاخص های بهداشتی می تواند نقش مهمی در رفع ابهام ها و تقویت اعتماد عمومی داشته باشد.

جهانگیر عابدی، رییس پژوهشکده آبفای دانشگاه صنعتی اصفهان در این باره اظهار می کند: آب مصرفی برای شرب، علاوه بر کافی بودن باید از نظر بهداشتی نیز مناسب باشد. میزان متوسط مصرف آب برای آشامیدن هر فرد یک تا دو لیتر در روز است که باید مطبوع و عاری از هر گونه آلودگی باشد. عوامل مشخص کننده کیفیت آب، ترکیبات فیزیکی، شیمیایی و ویژگی های باکتریولوژیک آن است. به طور کلی آب را در صورتی قابل آشامیدن گویند که صاف و زلال و دارای شرایطی از جمله آلوده به عوامل بیماری زا و مزاحم نباشد، عاری از مواد مسموم کننده باشد و مواد معدنی و آلی آن برای مصرف کننده زیان آور نباشد.

وی می افزاید: منشأ آب شرب می تواند آب های سطحی (رودخانه ها، دریاچه ها، دریاها و…) و منابع آب زیرزمینی (چاه، چشمه و قنات) باشد. در مورد آب های سطحی آنچه باعث تغییر طعم آن می شود، ورود زه آب های کشاورزی، پساب ها و رواناب های سطحی ناشی از بارندگی و سایر آلاینده هاست، اما طعم آب های زیرزمینی بستگی به بستری که این آب ها با آن ها در تماس بوده اند و از آن عبور کرده اند، دارد.

به عنوان مثال آب عبوری از ساختار زمین شناسی آهکی، به میزان انحلال ترکیبات آهکی در آب ها بستگی دارد. آب عبوری از ساختار زمین شناسی گچی و نمکی، به میزان انحلال ترکیبات سولفاته و کلروره بستگی دارد. آب های ساختارهای آذرین، قابلیت حل کم نسبت به زمین های رسوبی دارند. ترکیب آب های ساختارهای دگرگونی از جمله آب های زمین های میکاشیستی دارای مقدار فراوانی مواد قلیایی و آهن هستند.

رییس پژوهشکده آبفای دانشگاه صنعتی اصفهان ادامه می دهد: به طور کلی با توجه به مسائل مختلف ژئوشیمی آب مانند پدیده های شیمیایی و تغییر دهنده که در تغییر ترکیب شیمیایی آب ها در زمین وظیفه مهمی را دارا هستند، می توان به اهمیت موضوع از نظر ترکیب شیمیایی آب طبیعی پی برد.

عابدی با اشاره به عوامل ایجاد طعم و بو در آب می گوید: موادی که در آب ایجاد بو می کنند، عموماً ایجاد طعم نیز می کنند، اما مواد معدنی زیادی وجود دارند که ایجاد طعم می کنند، اما به هیچ وجه بو تولید نمی کنند. مواد معدنی، فلزات، مواد نفتی، محصولات نهایی واکنش های بیولوژیکی و اجزای تشکیل دهنده فاضلاب در طعم و بوی آب مؤثر هستند. مواد قلیایی طعم تلخی به آب می بخشند در حالی که نمک های فلزی عموماً دارای طعم شور یا تلخ هستند. بخش عمده ای از مواد آلی که در آب ایجاد طعم و بو می کنند ناشی از تولیدات صنایع نفتی هستند. ترکیبات گوگردی از جمله مهم ترین محصولاتی هستند که در آب، طعم و بوی تخم مرغ گندیده را ایجاد می کنند.

وی می افزایند: اندازه گیری مواد آلی به وجودآورنده طعم و بو به کمک روش های کروماتوگرافی گازی یا مایع امکان پذیر است. با توجه به منشأ آب که می تواند آب های سطحی یا آب های زیرزمینی باشد، تغییر طعم و مزه آب با توضیحاتی که فوقاً اشاره شد، بدیهی است.

رییس پژوهشکده آبفای دانشگاه صنعتی اصفهان خاطرنشان می کند: همانگونه که قبلاً اشاره شد، عوامل مشخص کننده کیفیت آب، ترکیبات فیزیکی، شیمیایی و ویژگی های باکتریولوژیک آن است، بنابراین این عوامل باید در حد استاندارد ملی ایران باشد که به طور مفصل در انتشارات مربوطه درج شده است. شایان توجه است که اصطلاحاتی در این استانداردها وجود دارد از جمله حداکثر مطلوب و حداکثر مجاز.

حداکثر مطلوب عبارت است از حداکثر غلظت مواد که برای آب شرب مناسب تشخیص داده شده است، بنابراین اگر آب شربی حاوی مواد با غلظت بیشتر از حداکثر مطلوب باشد از نظر کیفیت در حد پایین تری قرار دارد ولی هنوز قابل شرب است و حداکثر مجاز عبارت است از حدی که اگر غلظت مواد موجود در آب از آن حد بیشتر شود آب مزبور برای آشامیدن مناسب نبوده و مصرف آن در درازمدت اثرات زیان بخشی بر سلامت مصرف کننده خواهد گذاشت.

عابدی در پایان تصریح می کند: ارگان های مختلفی از جمله سازمان حفاظت محیط زیست، شرکت آب وفاضلاب و وزارت بهداشت ناظر بر پیشگیری از آلودگی، تصفیه و کیفیت بهداشتی آب شرب هستند که در صورت بروز اشکال، اطلاع رسانی لازم را انجام خواهند داد.

فهیمه امیری، مدیر مرکز پایش و نظارت بر کیفیت آب وفاضلاب استان اصفهان درخصوص علت تغییر مزه آب شرب در برخی نواحی شهر، اظهار می کند: در حال حاضر حجم آب زاینده رود به شدت کاهش پیدا کرده و حدود هشت درصد از حجم آن آب دارد. به همین دلیل برای تأمین آب مردم استان، از چاه های کمکی استفاده کرده ایم.

وی با بیان اینکه چاه های کمکی وارد مدار شده اند، می افزایند: هدایت الکتریکی این چاه ها با هدایت الکتریکی آب تصفیه خانه باباشیخ علی متفاوت است و این تفاوت به چشم می آید. ذائقه مردم به آبی عادت کرده که املاح محلول آن به دلیل سطحی بودن منبع، کمتر از آب های زیرزمینی است. آب های زیرزمینی املاح محلول بیشتری نسبت به آب باباشیخ علی دارند، البته این املاح در رِنج استاندارد قرار دارند. همین تغییر در میزان املاح باعث شده مردم احساس کنند آب طعم یا بو دارد، در حالی که هیچ طعم و بویی وجود ندارد و موضوع صرفاً به تغییر املاح آب های زیرزمینی مربوط می شود.

مدیر مرکز پایش و نظارت بر کیفیت آب وفاضلاب استان اصفهان ادامه می دهد: آبی که هم اکنون مردم استفاده می کنند، هر روز توسط ناظران مرکز بهداشت استان کنترل و آزمایش می شود. هر جا که پارامترها از استاندارد 1053 (استاندارد فیزیکی و شیمیایی آب آشامیدنی) و استاندارد 1011 (استاندارد میکروبی آب آشامیدنی) تجاوز کند، آن چاه بلافاصله توسط مرکز بهداشت پلمب می شود و اجازه مصرف آن داده نخواهد شد، بنابراین با اطمینان اعلام می کنم آبی که مردم استفاده می کنند سالم و بهداشتی است و از نظر کیفیت هیچ مشکلی ندارد.

امیری توضیح می دهد: نظارت بر سلامت آب برعهده مرکز بهداشت است و این مرکز هر روز از سراسر شهرها و روستاهای استان نمونه برداری می کند و نمونه ها در آزمایشگاه ها بررسی می شوند. هیچ یک از نمونه ها خارج از رِنج استانداردهای 1053 و 1011 نبوده اند. علاوه بر این، حساسیت ما به قدری بالاست که فلزات سنگین، شاخص های فیزیکی و شیمیایی، بیولوژیکی و میکروبی آب نیز هر روز پایش می شود. با استفاده از دستگاه های آنلاین، میزان کلر، هدایت الکتریکی، pH و کدورت به صورت مستمر رصد می شود و تاکنون مشکلی پیش نیامده است.

مدیر مرکز پایش و نظارت بر کیفیت آب وفاضلاب استان اصفهان با توصیه به شهروندان اظهار می کند: از مردم درخواست داریم با توجه به شرایط موجود در مصرف آب صرفه جویی کنند، مصارف خانگی را مدیریت کرده و از وسایل کاهنده مصرف استفاده کنند تا بتوانیم این دوره را پشت سر بگذاریم و با آب شدن برف ها و ورود آب به سد زاینده رود، وضعیت بهتری ایجاد شود.

امیری در پاسخ به این پرسش که آیا از ابتدای 1405 استفاده از چاه های آب قطع خواهد شد؟ می گوید: در مواقع کمبود آب ناچار به استفاده از چاه های سطح شهر هستیم؛ پیش از این نیز چنین بوده و در تابستان امسال هم به دلیل مصرف بالا و شرایط نامناسب زاینده رود از این چاه ها استفاده کردیم. از سوی دیگر، سامانه آبرسانی نیز هنوز به طور کامل وارد مدار بهره برداری نشده است، بنابراین در زمان کمبود آب ناچار به استفاده از چاه های موجود در سطح شهر هستیم و مشخص نیست این وضعیت تا چه زمانی ادامه داشته باشد. امیدواریم هرچه زودتر شرایط به گونه ای شود که بتوانیم به طور کامل از آب سطحی استفاده کنیم.

بررسی ها نشان می دهد تغییر طعم و مزه آب شرب اصفهان در برخی مناطق، ناشی از کاهش حجم زاینده رود و استفاده از چاه های کمکی زیرزمینی است؛ امری که ذائقه شهروندان را تحت تأثیر قرار داده، اما کیفیت بهداشتی آب تغییری نکرده است. مسئولان و کارشناسان تأکید می کنند تمامی شاخص های فیزیکی، شیمیایی و میکروبی آب تحت پایش مستمر قرار دارند و در محدوده استانداردهای ملی هستند، بنابراین مصرف آب شرب همچنان ایمن است. این تفاوت در طعم بیشتر به تغییر ترکیب املاح و ویژگی های طبیعی منابع آب مرتبط است تا وجود هرگونه آلودگی.