در ایران شواهد آماری موجود از تمرکز نابرابر تسهیلات در میان دهک های بالای درآمدی و محرومیت ساختاری گروه های کم درآمد از دسترسی به منابع اعتباری حکایت دارد.

به گزارش ایران، گزارشی که از سوی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تهیه شده به آمار جالبی اشاره دارد که نشان می دهد درصد بهره مندی گروه های اجتماعی مختلف از وام های بانکی در سال 1401 به نفع دهک های بالاست. به طوری که بیش از 70 درصد کارمندان بانک و حدود نیمی از دارندگان مجوز صنفی در این سال وام دریافت کرده اند.

اما این نرخ برای زنان سرپرست خانوار و تحت پوشش کمیته امداد زیر 20 درصد بوده است. از سویی ارزش کل وام های دریافتی دهک اول، یک درصد از کل وام های کشور است و 30 درصد از خانوارهای دهک اول در 10 سال گذشته هیچ وامی دریافت نکرده اند.

با این حال آمار نشان از آن دارد که ایران، از نابرابری در توزیع تسهیلات بانکی رنج می برد و تسهیلات بانکی به دهک های بالای جامعه تعلق می یابد و محروم ترین دهک ها از وام و تسهیلات بانکی کمترین بهره را می برند.

چنان که از سال 92 تا 1401، تعداد افرادی که در دهک 10 (برخوردار) وام دریافت کرده اند به اندازه مجموع افرادی است که در 3 دهک اول وام گرفته اند. این وضعیت عملاً نشان از معکوس شدن بازتوزیع تسهیلات بانکی دارد که این امر می تواند به فقر مضاعف دهک های فرودست منجر شود.

داده های پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان نشان می دهد در سال 1401 حدود 10 میلیون نفر در کشور وام دریافت کرده اند. در حالی که این رقم در سال 1400 نزدیک به 8 میلیون نفر بوده است. یعنی رشدی حدود 25 درصدی در تعداد وام گیرندگان. با این حال، میانگین واقعی مبلغ وام دریافتی به قیمت ثابت (سال 95) در سال های اخیر به پایین ترین سطح خود در دهه گذشته رسیده است. در واقع، بانک ها تسهیلات بیشتری پرداخت کرده اند؛ اما مبلغ واقعی هر وام کاهش یافته است.

با تکیه بر این داده ها، 48 درصد از کل وام های کلان (بیش از 300 میلیون تومان) در سال 1401 فقط به دهک دهم درآمدی اختصاص یافته است. همچنین ارزش کل وام های دریافتی دهک اول، یک درصد از کل وام های کشور است.

از سوی دیگر 30 درصد از خانوارهای دهک اول در 10 سال گذشته هیچ وامی دریافت نکرده اند. در میان خانوارهای تحت پوشش نهادهای حمایتی نیز شکاف عمیقی دیده می شود. از 2.5 میلیون خانوار تحت پوشش کمیته امداد، بیش از یک میلیون خانوار در 10 سال گذشته هیچ وامی دریافت نکرده اند.