پویا نعمت الهی در شرق نوشت: رییس جمهور اعلام کرد که حقوق او هزار دلار است. خوشبختانه با شناختی که از این مقام کشورمان سراغ داریم، می توان این اظهارات را کندوکاو کرد و ترسی از عقوبت نداشت.

او در یک نشست پزشکی اشاره می کند که سال ها قبل یک زن و شوهر پزشک معادل شش هزار تومان حقوق می گرفتند و به گفته آقای رییس جمهور معادل شش هزار دلار می شد. البته احتمالا یک سهو لفظی در سخنان ایشان وجود دارد، چراکه در نیم قرن اخیر هرگز دلار معادل یک تومان نبوده است. احتمالا آقای پزشکیان هیچ منظور خاصی برای بیان آن جمله نداشته اما در هر حال با توجه به سمت ایشان، باید انتظار داشت هر جمله اش محل تأویل و تفسیر قرار گیرد.

سال هاست انگاره دلارزدایی محل نزاع انواع و اقسام کارشناسان خودخوانده و نظریه پردازان بی سواد بوده است. این رویکرد البته ژستی ایدئولوژیک بود و نتوانست هیچ رهیافت علمی ای را پشت سر خود بیاورد. در عین حال بزرگ ترین به اصطلاح جراحی اقتصادی کشور در دوران دولت حاضر اتفاق افتاد با این امید که متعاقب حذف تعدد نرخ دلار، گشایشی حاصل شود که البته تاکنون چنین هدفی محقق نشده است.

با توجه به قیمت ارز در حال حاضر می توان اظهار کرد که هم اکنون بالاترین مقام اجرایی کشور حدود 160 میلیون تومان در ماه حقوق می گیرد. قضاوت درمورد برازنده بودن این حقوق (با توجه به حجم بسیار سنگین کار در این سمت اجرایی) کار دشواری است. اواخر آبان امسال بود که رییس جمهور تأکید کرد مبنای پرداخت حقوق در دستگاه های دولتی باید عملکرد افراد باشد و نه جایگاه یا سمت آن ها. او گفت هر فرد باید متناسب با باری که از دوش مجموعه برمی دارد و میزان فایده ای که برای سازمان ایجاد می کند، حقوق دریافت کند. با این اوصاف یک کارمند عادی اکنون با این رقمی که رییس جمهور می گیرد تا چه اندازه می تواند مطالبه افزایش دستمزد داشته باشد؟

در حال حاضر حداقل حقوق تقریبا 17 میلیون تومان است. یعنی رییس جمهور چیزی حدود کمتر از 10 برابر یک کارگر ساده حقوق می گیرد. اما مقوله دلار در اقتصاد کشورمان را باید چیزی بیشتر از یک نرخ عادی (مانند سایر نرخ ها و متغیرهای اقتصادی) دانست. نرخ دلار یک کارکرد ذهنی دارد. از حیث نشانه شناسی در رویکردی به زبان که آن را به مختصات ذهن پیوند می زند، ماهیت زبان اساسا در چفت وبست دو مؤلفه لفظ و پیام تعریف می شود.

الفاظ جنبه بیرونی یا همگانی زبان است که مخاطب می تواند به شکل فیزیکی آن را تشخیص دهد. اینجا رییس جمهور یک سخن را تولید کرده و ایرانی ها آن را شنیده اند. همچنین پیام ها جنبه درونی یا خصوصی زبان هستند و شامل آن دسته از افکار یا مفاهیمی می شوند که سخنگو از طریق لفظ مربوطه به مخاطب انتقال می دهد.

اما پدیده بازنمایی ذهنی پیام ها و الفاظ برای کاربرد زبان کافی نیست. اظهارات رییس جمهور هرچند در باب قیاس (آنالوگیکال) بیان شده اما سخنگو به چیزی احتیاج دارد تا میان این دو مؤلفه انطباق برقرار کند. فارغ از آنکه آقای رییس جمهور چه منظور و هدفی از آن جمله داشته است، باید این را پذیرفت که قابلیت بیان، همانا رابطه میان لفظ بیرونی و پیام درونی است.

در هر حال صورت های درونی (یعنی همان افکار) هیچ گاه فی نفسه خودآگاه نیستند. بیان دلاری میزان حقوق در واقع تأییدکننده نسبت اقتصاد کشور ما با دلار است. همه چیز با دلار سنجیده می شود. تغییرات قیمت کالاها (حتی کالاهایی که هیچ گونه ارزبری ندارند) نیز به واسطه دلار صورت می گیرد. مقامات کشور همواره قیمت کالاها (مثلا سوخت) را با کشورهای مجاور یا با سایر نقاط جهان مقایسه می کنند؛ حال آنکه بهتر بود همه چیز باید ابتدا با نرخ واقعی دلار تعدیل شده و سپس محل مقایسه قرار گیرد.

بسیاری از مشاغل در جریان درآمدهای همتایان خود در منطقه و سایر نقاط جهان هستند و اگر درآمدهای آن ها را به دلار تبدیل کنند، شکاف مربوطه مشخص می شود. این یکی از دلایل کوچ و مهاجرت متخصصان ایرانی از کشورشان است. نشانه دیگر را باید در کوچک ترشدن اقتصاد کشور جست وجو کرد که تابعی از همان نرخ دلار است. به قیمت های جاری (یعنی ریالی) همواره رشد زیادی در تولید ناخالص داخلی ثبت می شود.

حقوق ریالی رییس جمهور در سال گذشته شاید ماهانه چند هزار دلار بود (به قیمت دلار آزاد)، اما اکنون با وجودی که حقوق ریالی او افزایش داشته، حقوق دلاری اش به هزار دلار (یعنی کمتر از سال قبل) رسیده است. این همان واقعیتی است که آن را با کوچک ترشدن سفره ایرانیان می شناسیم.

کسی که یک پراید ساده داشته، اکنون مالک چند صد میلیون تومان دارایی است. قیمت اسمی دارایی او چند برابر رشد پیدا کرده اما درآمد واقعی اش کمتر شده است. در محافل سیاست گذاری اقتصادی بحث بر سر این است که دولت نیز از محل این شکاف به دنبال اخذ مالیات و عوارض باشد. تمام اقتصاد کشورمان با دلار بالا و پایین می شود. از گوشت و برنج و حبوبات تا بلیت هواپیما و قیمت دارو تماما چشم صاحبان صنایع ما به قیمت دلار است. با این اوصاف شاید چندان بیراه نباشد که عالی ترین مقامی که وظیفه تنظیم گری نرخ دلار و حفظ ثبات قیمت کالاها را برعهده دارد نیز حقوق خودش را به دلار بیان کند.