اسکات بسنت، وزیر خزانه داری آمریکا، در اعترافی تکان دهنده گفته که واشنگتن کمبود دلار را مهندسی کرده تا ریال ایران را به سقوط آزاد بکشاند و بدین وسیله معترضان را در ایران به خیابان ها بکشاند.

به گزارش عصرایران به نقل از الجزیره، این رسانه در گزارشی به نقش آمریکا در مهندسی ناآرامی های اخیر در ایران پرداخته؛ ناآرامی هایی که بنا به نوشته این گزارش، به قیمت جان هزاران ایرانی انجامیده است.

در این گزارش آمده است: در ماه دسامبر و ژانویه گذشته، ایران با یکی از بزرگترین اعتراضات و ناآرامی های داخلی این کشور از زمان انقلاب اسلامی 1979 به خود دیده است، مواجه شد که ناشی از بحران شدید اقتصادی بود.

اعتراضات به افزایش شدید قیمت ها در ایران ابتدا از سوی مغازه داران بازار تهران آغاز شد که مغازه های خود را بستند و در 28 دسامبر 2025، پس از سقوط بی سابقه ریال در برابر دلار آمریکا در اواخر دسامبر، شروع به تظاهرات کردند. این اعتراضات سپس به سایر استان های ایران گسترش یافت.

این اعتراضات در نهایت به آشوب های خشونت بار انجامید و طی آن هزاران نفر جان خود را از دست دادند.

واشنگتن چگونه کمبود دلار را در ایران ایجاد کرد که در نهایت باعث سقوط ارزش ریال شد؟ و این چه تاثیری بر مردم ایران داشته است؟

کمبود دلار به زمانی اشاره دارد که یک کشور دلار کافی برای پرداخت هزینه های مورد نیاز خود از سایر نقاط جهان ندارد.

دلار آمریکا ارز اصلی مورد استفاده در تجارت جهانی، به ویژه برای نفت، ماشین آلات و بازپرداخت وام است، به این معنی که کشورها به عرضه مداوم آن نیاز دارند.

اگر صادرات کاهش یابد و تحریم ها دسترسی به سیستم مالی ایالات متحده را مسدود کنند، دلار می تواند کمیاب شود. در نتیجه، ارز محلی تضعیف می شود، قیمت کالاهای وارداتی افزایش می یابد و تورم بدتر می شود.

محمدرضا فرزانگان ، اقتصاددان دانشگاه ماربورگ آلمان، گفت: در ایران، کمبود دلار با مسدود کردن همزمان دو کانال اصلی ورود ارز خارجی (FX): صادرات نفت و دسترسی بانکی بین المللی، مهندسی شد. ایالات متحده این کار را با اعمال تحریم ها علیه نفت ایران انجام داد، به این معنی که هر کسی که آن را بخرد یا بفروشد، مشمول اقدامات تنبیهی خواهد شد.

با توجه به وابستگی ایران به درآمدهای نفتی، تحریم های اقتصادی علیه نفت می تواند محدودیت شدید ارزی ایجاد کند.

فرزانگان به الجزیره گفت: ایالات متحده با استفاده از تحریم های ثانویه و با تهدید هر نهاد جهانی که با دلار با ایران تجارت می کند، ذخایر موجود ایران را در خارج از کشور به دام می اندازد و از ورود دلارهای جدید به بازار داخلی جلوگیری می کند.

بسنت در پاسخ به پرسشی در مورد نحوه برخورد با ایران در جلسه استماع کنگره در هفته گذشته، استراتژی ایالات متحده برای کاهش ارزش پول ایران را شرح داد.

بسنت گفت: کاری که ما در وزارت خزانه داری انجام داده ایم، ایجاد کمبود دلار در کشور است. او افزود که این استراتژی در ماه دسامبر به اوج خود رسید، زمانی که یکی از بزرگترین بانک های ایران ورشکست شد… ارزش پول ایران سقوط آزاد کرد، تورم به شدت افزایش یافت و از این رو، ما شاهد بودیم که مردم ایران به خیابان ها ریختند.

بسنت افزود: ما بدون شلیک حتی یک گلوله معترضان را در ایران به خیابان ها کشاندیم…

پیش از این، بسنت در مصاحبه با فاکس نیوز در مجمع جهانی اقتصاد داووس در ماه گذشته، نقش تحریم های ایالات متحده در برانگیختن اعتراضات سراسری اخیر را توضیح داد.

او گفت: رییس جمهور ترامپ به وزارت خزانه داری دستور داد… حداکثر فشار را بر ایران وارد کند و این کار جواب داده است. زیرا در ماه دسامبر، اقتصاد آن ها فروپاشید. آن ها قادر به واردات نیستند و به همین دلیل مردم به خیابان ها آمدند.

در هر دو مورد، بسنت به اظهارات قبلی خود در باشگاه اقتصادی نیویورک در مارس سال گذشته اشاره کرد، زمانی که او توضیح داد که چگونه کاخ سفید از کمپین فشار حداکثری ترامپ برای فروپاشی اقتصاد ایران استفاده خواهد کرد.

بسنت در سخنرانی خود در آنجا گفت که ایالات متحده کارزار تحریم ها علیه زیرساخت های صادراتی [ایران] را تشدید کرده و تمام مراحل زنجیره تامین نفت ایران را هدف قرار داده است ، همراه با تعامل شدید دولت و ارتباط با بخش خصوصی برای قطع دسترسی ایران به سیستم مالی بین المللی .

در ژانویه، ارزش ریال ایران 1.5 میلیون ریال در برابر هر دلار معامله می شد - کاهش شدیدی نسبت به حدود 700000 ریال در ژانویه سال قبل و حدود 900000 ریال در اواسط2025. سقوط ارزش پول ملی باعث تورم شدید شد، به طوری که قیمت مواد غذایی به طور متوسط 72 درصد بیشتر از سال گذشته شد.

در سال 2018، در طول اولین دوره ریاست جمهوری خود، ترامپ از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، توافقی بین ایران و قدرت های جهانی که برنامه هسته ای تهران را در ازای کاهش تحریم ها محدود می کرد، خارج شد.

از زمان انتخاب مجدد در ژانویه گذشته، ترامپ سیاست به اصطلاح فشار حداکثری خود را برای فلج کردن اقتصاد ایران و به انزوا کشاندن تهران دو برابر کرده است. ماه گذشته، ترامپ تهدید کرد که تعرفه 25 درصدی بر کشورهایی که با ایران تجارت می کنند، اعمال خواهد کرد.

فرزانگان، اقتصاددان، گفت: ایالات متحده از طریق مسدود کردن شدید ایران از سیستم مالی جهانی با ایجاد کمبود دلار، تهران را به سمت فشردگی شدید واردات سوق داد، [و در نتیجه، ایران] نمی تواند هزینه کالاهای واسطه ای و ماشین آلات مورد نیاز برای تولید داخلی را بپردازد. "

او گفت، استراتژی ایالات متحده به ویژه ویرانگر است زیرا مدیریت ریسک تجاری را حتی در برابر نیازهای بشردوستانه نیز به کار می گیرد. فرزانگان افزود، به طور خلاصه، استراتژی واشنگتن بازار کوچک ایران را به یک مسئولیت تجاری برای هر شرکتی تبدیل می کند، حتی اگر آن ها فقط با دارو و مواد غذایی سر و کار داشته باشند.

یک مقاله تحقیقی که توسط فرزانگان و نادر حبیبی، اقتصاددان ایرانی-آمریکایی، سال گذشته منتشر شد، نشان داد که اگر اقدامات ایالات متحده نبود، اندازه طبقه متوسط ایران بین سال های 2012 تا 2019 به طور متوسط سالانه تقریبا 17 واحد درصد افزایش می یافت.

این تحقیق نشان داد که در سال 2019، میزان تخمینی از دست دادن سهم طبقه متوسط از جمعیت ایران 28 واحد درصد بوده است.

این اقتصاددان گفت: مردم قدرت خرید خود را از دست دادند و پس اندازها از بین رفت. این یک تخریب بلندمدت سرمایه انسانی کشور است.

علاوه بر اقدام ایالات متحده، آسیب پذیری موجود در ساختار اقتصادی ایران نیز وجود دارد، عواملی مانند سوءمدیریت بلندمدت، فساد و اتکای بیش از حد به درآمدهای نفتی، آن را شکننده کرده است.

در حالی که تحریم های ایالات متحده شوک خارجی ایجاد کرد، فقدان اصلاحات ساختاری داخلی، هیچ فضای مالی برای کاهش ضربه برای دولت باقی نگذاشت.

اعتراف بسنت مبنی بر اینکه واشنگتن عمدا کمبود دلار ایجاد کرده است، نشان دهنده تغییر جهت ایالات متحده به سمت روایت جنگ اقتصادی کامل است.

بسنت ماه گذشته در مجمع جهانی اقتصاد در داووس گفت: این یک کشورداری اقتصادی است؛ هیچ گلوله ای شلیک نشده است.

فرزانگان گفت: این اعتراف ممکن است جایگاه دیپلماتیک ایالات متحده را پیچیده کند، زیرا تایید می کند که اگر کل سیستم بانکی هدف فروپاشی قرار گیرد، کانال های بشردوستانه برای غذا و دارو اغلب بی فایده می شوند.

بروس فین، معاون سابق دادستان کل ایالات متحده که متخصص در حقوق اساسی و بین المللی است، به الجزیره گفت که این نوع اجبار اقتصادی به اندازه طلوع خورشید از شرق و غروب آن در غرب رایج است و به تحریم های اقتصادی علیه روسیه، کوبا، کره شمالی، چین و میانمار اشاره کرد.

با این حال، برخلاف موارد دیگری که ایالات متحده فشار اقتصادی اعمال کرده است، فرزانگان گفت که پرونده ایران به دلیل مدت و شدت فشار، یک آزمایش منحصر به فرد است.

برخلاف روسیه که پایگاه صادراتی متنوع تر و ذخایر بیشتری دارد، ایران از زمان انقلاب سال 1979 دهه هاست که با انواع تحریم ها مواجه بوده است.

این اقتصاددان گفت: ایران یک مکانیسم داخلی پیچیده برای دور زدن تحریم ها دارد که کمبود دلار را به جای یک شوک یکباره، به یک بازی موش و گربه تبدیل می کند.

با توجه به استقرار ناوگان دریایی ایالات متحده در دریای عرب، ایالات متحده و ایران در حال مذاکره برای کاهش تنش ها هستند. ایالات متحده سه چیز کلیدی از ایران می خواهد: توقف غنی سازی اورانیوم به عنوان بخشی از برنامه هسته ای خود، خلاص شدن از موشک های بالستیک خود و توقف حمایت از گروه های مقاومت در منطقه.

در نهایت، ناظران می گویند که ایالات متحده خواهان تغییر رژیم در ایران است.

اما فین گفت تجربه او نشان می دهد که تحریم های اقتصادی به تنهایی به ندرت، اگر نگوییم هرگز، رژیم ها را سرنگون می کنند… تغییر رژیم فقط با استفاده از نیروی نظامی از خارج صورت می گیرد.

او با اشاره به ساختار اداری فعلی ایران گفت: کمبود دلار ایران، نظام ایران را برکنار نخواهد کرد.

فین گفت: فقر ایرانیان افزایش خواهد یافت، نه اینکه احتمال یک انقلاب موفق را افزایش دهد، زیرا در شرایط تشدید تحریم، بقای روزمره مردم در اولویت خواهد بود.