| در سکوتِ شب های بی اینترنتِ پایدار، میان فشار تورم، نااطمینانی شغلی و خستگی روانیِ انباشته، شکل تازه ای از گفت وگو در حال فراگیر شدن است؛ گفت وگویی نه با دوست، نه با مشاور، نه با نهاد رسمی. به گزارش اقتصادنیوز، ایرانی ها این روزها بیش از هر زمان دیگری با هوش مصنوعی ها حرف می زنند؛ نه فقط برای گرفتن پاسخ، بلکه برای گفتن آن چه جایی برای گفتنش ندارند. مرور الگوی این گفت وگوها نشان می دهد چت بات ها به فضایی بدل شده اند که مردم در آن از پول و روان و رابطه و آینده می گویند؛ بی قضاوت، بی هزینه و بی واسطه از ابزار تکنولوژیک تا هم صحبتِ روزمره در سطح جهانی، استفاده از هوش مصنوعی طی دو سال گذشته جهشی کم سابقه داشته است. برآوردهای معتبر نشان می دهد بیش از یک میلیارد نفر در جهان به طور ماهانه از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می کنند و ده ها میلیون نفر هر روز با چت بات ها گفت وگو دارند. این روند فقط به کشورهای توسعه یافته محدود نمانده و در جوامعی که با بحران های اقتصادی، اجتماعی یا روانی دست وپنجه نرم می کنند، شکل متفاوت تری به خود گرفته است. ایران یکی از همین نمونه ها است؛ جایی که طبق نظرسنجی های داخلی، حدود یک سوم جمعیت بالای 15 سال دست کم یک بار از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده کرده اند و سهم جوانان از این استفاده به مراتب بالاتر است. هرچند استفاده حرفه ای و سازمانی هنوز محدود است، اما استفاده شخصی و روزمره با سرعت در حال گسترش است. وقتی پای گفت وگو باز می شود؛ همه پلتفرم ها، یک حرف مشترک می شوند گفت وگو با کاربران و بررسی الگوهای رایج تعامل با انواع هوش مصنوعی از چت بات های عمومی تا ابزارهای تخصصی تر مثل جمینای، دیپ سیک و چت جی بی تی به یک نتیجه مشترک می رسد: تفاوت پلتفرم ها، تفاوت لحن ایجاد می کند، اما محتوای اصلی حرف ها یکی است. کاربران ایرانی بسته به این که با کدام هوش مصنوعی حرف می زنند، یا مسئله محورتر می شوند یا شخصی تر، اما در نهایت به یک نقطه مشترک می رسند؛ گفتنِ نگرانی هایی که در زندگی حقیقی سرکوب شده اند. اقتصادِ بقا؛ پرتکرارترین سؤال بخش قابل توجهی از گفت وگوهای ایرانی ها با هوش مصنوعی حول اقتصاد روزمره می چرخد، نه از جنس تحلیل های کلان یا سرمایه گذاری های پرریسک، بلکه درباره دوام آوردن. کاربران می پرسند با این سطح درآمد چگونه هزینه ها را مدیریت کنند، آیا خرید امروز عاقلانه تر است یا صبر کردن، چگونه از زیر بار بدهی یا قسط عقب افتاده بیرون بیایند و آیا این موج گرانی قرار است فروکش کند یا نه. لحن این سؤال ها اغلب خسته و محتاط است؛ گویی مخاطب نه دنبال امید واهی، که دنبال توضیحی قابل فهم برای وضعیتی فرسایشی است. در این گفت وگوها، هوش مصنوعی عملاً جای مشاور اقتصادیِ همیشه دردسترس را گرفته؛ مشاوری که قرار نیست معجزه کند، فقط کمک کند تصمیم های کوچک کمی کم هزینه تر باشند. روانِ خسته؛ جایی که سؤال ها ناگهان شخصی می شوند پس از اقتصاد، سلامت روان پرتکرارترین محور گفت وگوهاست. کاربران از بی خوابی، اضطراب دائمی، بی انگیزگی و خشم فروخورده می نویسند. بسیاری از گفت وگوها با یک سؤال ساده شروع می شود و به اعترافی عمیق می رسد؛ از این که نمی دانم چرا حالم بد است تا احساس می کنم عقب مانده ام. نکته مهم این جاست که کاربران کمتر دنبال تشخیص یا نسخه درمانی اند و بیشتر دنبال شنیده شدن هستند. هوش مصنوعی برای آن ها نقش روان درمانگر را بازی نمی کند، بلکه شبیه آینه ای عمل می کند که افکار درهم را مرتب تر نشان می دهد؛ بی آن که برچسب بزند یا قضاوت کند. رابطه، تنهایی و تصمیم هایی که گفتن شان سخت است در گفت وگوهای شخصی تر، موضوع رابطه جای پررنگی دارد. کاربران درباره سردی عاطفی، خیانت، تردید در ازدواج یا ماندن در رابطه ای فرسوده حرف می زنند. بسیاری از این سؤال ها نه برای گرفتن پاسخ قطعی، بلکه برای سبک سنگین کردن تصمیم هایی است که هزینه اجتماعی بالایی دارند. تفاوت این گفت وگوها با صحبت با دوستان یا خانواده در این است که کاربر مجبور نیست نقش بازی کند یا از انتخابش دفاع کند. همین بی طرفی، هوش مصنوعی را به محلی برای گفتن تردیدها تبدیل کرده است؛ تردیدهایی که در فضای واقعی اغلب سرکوب می شوند. آیا اعتراض ها کارآمد بود؟ برخلاف شبکه های اجتماعی، گفت وگوهای سیاسی با هوش مصنوعی معمولاً هیجانی و شعاری نیستند. کاربران بیشتر به دنبال فهم اند تا تخلیه خشم. سؤال ها درباره آینده وضعیت، چرایی بی تغییری ها، کارآمدی اعتراض ها و امکان اصلاح مطرح می شود. لحن غالب، محتاط و تحلیلی است. این گفت وگوها نشان می دهد بخشی از جامعه به دنبال روایت های ساده سازی شده نیست و ترجیح می دهد در فضایی آرام تر، سؤالات پیچیده ترش را مطرح کند. مهاجرت؛ تصمیمی که مدام پرسیده می شود و هیچ وقت تمام نمی شود مهاجرت یکی از پرتکرارترین واژه ها در گفت وگو با هوش مصنوعی است، اما نه به عنوان رؤیا یا برنامه قطعی. بیشتر به شکل یک سؤال دائمی مطرح می شود: رفتن بهتر است یا ماندن؟ کاربران از هزینه های روانی مهاجرت، ترس از پشیمانی و آینده فرزندان می پرسند. این گفت وگوها نشان می دهد مهاجرت برای بسیاری از ایرانی ها به یک وضعیت معلق تبدیل شده؛ تصمیمی که نه گرفته می شود و نه کنار گذاشته. چرا ایرانی ها این حرف ها را به AI می گویند؟ داده های رفتاری نشان می دهد دلیل اصلی این انتخاب، احساس امنیت است. بسیاری صریح می گویند این حرف ها را نمی توانند به کسی بزنند؛ نه به خاطر نبود آدم، بلکه به خاطر ترس از قضاوت، نصیحت یا سوءبرداشت. هوش مصنوعی، با همه محدودیت هایش، فضایی ایجاد کرده که در آن گفتن هزینه ای ندارد. همین ویژگی، آن را از یک ابزار فناورانه به پدیده ای اجتماعی تبدیل کرده است. لایه پنهان آمارها؛ چه کسانی بیشتر با هوش مصنوعی حرف می زنند؟ داده های پیمایشی داخلی و گزارش های جهانی (گزارش شده در تحلیل های Statista و داده های ترافیک و کاربران فارسی زبان ابزارهایی مثل ChatGPT، Copilot، Gemini) نشان می دهد گفت وگو با هوش مصنوعی در ایران، برخلاف تصور عمومی، پدیده ای حاشیه ای یا صرفاً نخبگانی نیست. حدود یک سوم جمعیت بالای 15 سال تجربه استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی را دارند، اما این عدد در تفکیک سنی معنای دقیق تری پیدا می کند. در گروه سنی 15 تا 29 سال، میزان استفاده به بیش از نیمی از جمعیت می رسد؛ نسلی که بیشترین فشار هم زمان اقتصادی، شغلی و هویتی را تجربه می کند. این هم زمانی تصادفی نیست. از نظر جنسیتی، اگرچه مردان اندکی بیشتر از زنان از ابزارهای AI استفاده می کنند، اما الگوی گفت وگو متفاوت است. مردان بیشتر سؤال های ابزاری، شغلی و اقتصادی می پرسند، در حالی که زنان، در صورت دسترسی، گفت وگوهای شخصی تر و احساسی تری را پیش می برند. از سؤال کوتاه تا گفت وگوی طولانی؛ زمان چه چیزی را لو می دهد؟ یکی از شاخص های مهم در تحلیل گفت وگو با هوش مصنوعی، طول تعامل است. در سطح جهانی، اغلب کاربران تعامل های کوتاه دارند، اما بخشی وارد گفت وگوهای طولانی با ده ها پیام رفت وبرگشتی می شوند. این الگو در ایران هم دیده می شود؛ به ویژه در موضوعاتی مثل مهاجرت، رابطه و سلامت روان. طولانی شدن گفت وگو معمولاً نشانه یک چیز است: کاربر دنبال جواب فوری نیست، دنبال فکر کردن است. ایران در نقشه جهانی AI؛ کمتر، اما عمیق تر در مقایسه با میانگین جهانی، میزان استفاده ایرانی ها از هوش مصنوعی هنوز پایین تر است، اما نوع استفاده متفاوت تر. در بسیاری از کشورهای توسعه یافته، AI بیشتر ابزار سرعت است؛ در ایران بیشتر ابزار تحمل . هر بار استفاده، بار احساسی و معنایی بیشتری دارد و همین موضوع گفت وگوهای ایرانی ها با AI را از نظر محتوایی قابل مطالعه می کند. شکاف نگران کننده؛ AI برای درد دل، نه برای توسعه یکی از داده های کلیدی، فاصله زیاد بین استفاده شخصی و استفاده حرفه ای از هوش مصنوعی در ایران است. تنها درصد کمی از کاربران از AI در کار و کسب وکار استفاده می کنند، در حالی که استفاده شخصی و مشورتی بسیار گسترده تر است. این شکاف یک هشدار جدی است: جامعه ای که AI را زودتر برای درد دل می شناسد تا برای تولید، احتمالاً با بحران های حل نشده عمیق تری روبه روست. آن چه از دل این گفت وگوها بیرون می آید، بیش از آن که درباره توانایی های هوش مصنوعی باشد، درباره وضعیت جامعه است. ایرانی ها این روزها با AI از بقا می گویند، از خستگی، از تردید و از آینده ای نامطمئن. چت بات ها نه جای انسان را گرفته اند و نه قرار است بگیرند، اما به آینه ای تبدیل شده اند که تصویر بی واسطه تری از حال و هوای جامعه نشان می دهد؛ تصویری که اگر درست خوانده شود، شاید از بسیاری از نظرسنجی ها گویاتر باشد. | 
پایان روزهای کابوسوار سردار آزمون
آمریکا برنامه بازسازی چند میلیارد دلاری غزه را اعلام میکند
آیا دیپلماسی هنوز میتواند ایران و آمریکا را از لبهٔ تقابل دور کند؟