فرارو- کلاس ها و صندلی ها تقریبا پر و خالی اند. همچنان اگر امتحانی برگزار شود، دانشجویان زیر نگاه های دقیق ناظران، باید بلافاصله از دانشگاه خارج شوند. آنان از شدت گرفتن تنش ها، تحریم امتحانات و احضار به مراجع قضایی سخن می گویند و در این فضای خالی، سایه ابهام بر سر ترم پیش رو سنگینی می کند.

به گزارش فرارو، هشتم بهمن ماه بود که دانشجویان با راه اندازی کارزار برگزاری حضوری کلاس های دانشگاه در نیمسال دوم تحصیلی را درخواست داشتند که دیگر مجازی شدن کلاس ها خاتمه یابد؛ تا لحظه تنظیم این گزارش نیز حدود 34305 نفر آن را امضا کرده اند. هزاران استاد و دانشجویی که باور دارند ترم بهار با ناترازی انرژی، برودت هوا و آلودگی طرف نخواهند بود. حالا برخی از دانشگاه ها اعلام کرده اند که کلاس ها حضوری است و برخی دیگر از دانشگاه ها خبر از احتمال تعطیلی دانشگاه تا فروردین سال آینده دارند؛ مساله مهم جدای از کیفیت آموزشی که در این کارزار نیز به آن اشاره شده، بحث خاموش شدن صدای دانشجو در فضای پرالتهاب اجتماعی است؛ دانشجویان و اساتید منتقد تناقض گفتاری و رفتاری دولت هستند؛ آنان می پرسند: مگر اصلاح وضعیت دانشگاه یکی از معدود وعده هایی نبود که پزشکیان در جریان انتخابات 1403 مطرح کرد؟

از روز دوشنبه 20 بهمن، چند دانشگاه تهران نحوه برگزاری کلاس های نیمسال دوم سال تحصیلی 1404-1405 را اعلام کردند. دانشگاه الزهرا کلاس های کارشناسی را از 25 تا 30 بهمن به صورت آنلاین برگزار می کند و مقاطع تحصیلات تکمیلی حضوری ادامه می یابد.

در مقابل، دانشگاه علامه طباطبایی تمام کلاس ها در همه مقاطع تحصیلی را از 25 بهمن حضوری برگزار می کند و امور خوابگاهی و تغذیه طبق برنامه اجرا خواهد شد. همچنین، دانشگاه شهید بهشتی آموزش تمامی مقاطع را حضوری اعلام کرده و با وجود امکان برگزاری چهار هفته کلاس به صورت مجازی برای جبران محدودیت ها، تاکید کرده است که آموزش از ابتدای ترم جدید حضوری ادامه خواهد داشت.

ساعت 11 صبح است. ورود افراد غیردانشجو به دانشگاه به سختی ممکن می شود و عوبور از گیت و حراست، بدون همراهی یک دانشجو تقریبا ناممکن است. محوطه خلوت است؛ آن قدر خلوت که سکوتش بیش از هر توضیحی حرف می زند. سلف دانشگاه هم نیمه تعطیل به نظر می رسد؛ نه بوی غذا می آید و نه صفی دیده می شود.

مراد، دانشجوی دانشگاه هنر، در گوشه حیاط کوچک دانشگاه هنر با آن دیواری گرافیتی کار شده اش که روحیه بچه ها را نشان می دهد به خبرنگار فرارو می گوید: از مدیرگروه درباره حضوری شدن کلاس های ترم بعد پرسیدم. ظاهرا برای بچه های کارشناسی مجازی شدن جدی شده و حداقل تا اسفند قطعی است؛ مگر اینکه تصمیم عوض شود. درباره تحصیلات تکمیلی اما گفته اند هر رشته باید جداگانه پیگیری کند و نامه بزند تا شاید حضوری شود. حرف هایش بیش از آنکه از یک اطلاع رسانی رسمی بیاید، شبیه نقل یک خبر دهان به دهان است؛ نشانه ای از همان بلاتکلیفی که این روزها در فضای دانشگاه موج می زند.

با گذشت روزها از خودکشی دو دانشجوی علوم پزشکی در فضای دانشگاه در مورد آن دو حرف می زنند. مرضیه، دانشجوی ورودی جدید، با صدایی مردد می گوید: هیچ شناختی از عرفان و فرهاد نداشتم، اما همین که می شنویم دانشجوهای ترم بالایی دست به خودکشی زده اند، آتش به جانمان می افتد. شنیده ام فرهاد قبلا هم اقدام کرده بود؛ چرا کسی به دادش نرسید؟ در این دانشکده تا روزهای گذشته زمزمه مجازی ماندن ترم آینده پررنگ بود و بسیاری از خوابگاهی ها بلاتکلیف مانده بودند همچنان آن ها منتظرند تا خبری از دهان مسئولی بشنوند به جای این که مدیر گروه مدام جواب سربالا تقدیمشان کند.

در دانشگاه شریف نیز روایت ها کمابیش مشابه است. دانشجوی ترم اول مهندسی شیمی از تجربه نخستین امتحاناتش می گوید: تصور کنید اولین امتحانمان 21 بهمن برگزار شده و پس از تمام شدن امتحانات بلافاصله ترم جدید شروع می شود؛ بدون اینکه چند روزی با خیالی راحت استراحت داشته باشیم.

پردیس، یکی از دانشجویان علامه طباطبایی به خبرنگار فرارو می گوید: بسیاری از دانشجویان و اساتید به کارزار پیوستند تا دانشگاه برای ترم آینده مجازی نشود. او در حال حاضر از اینکه اقداماتشان دیده شده است خوشحال به نظر می رسد و اشاره دارد: گفته اند از 25 بهمن اما در عمل بسیاری از ترم اولی ها از اسفند ماه سر کلاس حاضر خواهند شد. البته باز هم جای شکرش باقی ست.

برخی دانشگاه ها خبر از حضوری بودن کلاس ها داده اند اما بسیاری دیگر از دانشگاه ها دانشجویان را در بی خبری گذاشته اند.

محمود صادقی، فعال سیاسی، نماینده ادوار مجلس و دانشیار دانشگاه تربیت مدرس، در گفت وگو با فرارو به تشریح وضعیت دانشگاه ها و خواست دانشجویان در کارزار درخواست برگزاری حضوری کلاس های دانشگاه در نیمسال دوم تحصیلی پرداخته و می گوید: هنوز مشخص نیست که ترم آینده مجازی هست یا نه و معلوم نیست وزارت علوم چه تصمیمی می گیرد، ولی به عنوان یک استاد دانشگاه، خواسته دانشجویان مبنی بر حضوری بودن کلاس های ترم آینده را به رسمیت می شناسم و از آن حمایت می کنم. از نزدیک شاهد هستم که مجازی کردن کلاس ها تا چه حد به فرایند تعلیم و تعلم و آموزش آسیب می زند. این موضوع هم کیفیت آموزش را پایین می آورد و هم به مهارت های ارتباطی که قاعدتاً به صورت تعاملات رودررو و حضوری بین دانشجویان و اساتید شکل می گیرد، آسیب می زند.

خالی کردن دانشگاه ها از استاد و دانشجو از دید او: به هر حال آسیب غیرقابل جبرانی به جامعه علمی کشور می زند. بنابراین این خواسته، خواسته درستی است. اگرچه هنوز تصمیمی گرفته نشده، اما هیچ دلیلی برای این تصمیم وجود ندارد. ترم اول که اسفند است و بعد بهار، نه از لحاظ آب وهوا دلیل و بهانه ای وجود دارد و نه به لحاظ صرفه جویی انرژی که در فصل سرما مطرح می شود؛ فصل بهار بهترین فصل است. جدای از آن، این ترم به شکل معمول پر از تعطیلات است؛ از تعطیلات عید گرفته تا خرداد. با مجازی کردن این ترم، عملا فرایند آموزش و تعلیم و تعلم می تواند به طور کل به تعطیلی کشانده شود.

به گفته این استاد دانشگاه: دانشگاه تربیت مدرس اعلام کرده است که کلاس ها از 25 بهمن ماه آغاز می شوند، اما در مورد بسیاری از دانشگاه ها اطلاعی در دست نیست. امیدوارم این وضعیت در سایر دانشگاه ها نیز برقرار باشد. با این حال، اگر پیش فرض را بر این بگیریم که دانشگاه ها ترم آینده را مجازی کنند تا از تجمع دانشجویان جلوگیری شود، باز هم تعطیلی دانشگاه ها به بهانه احتمال حرکت اعتراضی دانشجویان، دلیل موجهی نیست.

صادقی در نهایت می گوید: صدای دانشجویان باید شنیده شود و باید پذیرفت که طیف های مختلفی در دانشگاه حضور دارند. دانشگاه ها هم بخشی از این جامعه هستند؛ پس چه هراسی وجود دارد از اینکه دانشگاه باز شود و دانشجویان بتوانند حضور داشته باشند؟

سعید معیدفر، جامعه شناس، در گفت وگو با فرارو می گوید: موضوع تنها دانشجویان نیست. تصمیم گیری هایی از این دست، مانند مجازی کردن دانشگاه ها، در افکار عمومی این گونه بازتاب می کند که گویا از دانشجویان هراس دارند، در حالی که کنشگری دانشجویان در این برهه و در شرایط پرالتهاب اجتماعی، نوعی همدردی است. آنان تلاش می کنند صدای خود را به گوش برسانند و اگر خواسته هایشان برآورده نشود، احتمال دارد دانشگاهی را که به حقوق و خواسته هایشان احترام نمی گذارد، تحریم کنند؛ عملی که می تواند به از کار افتادن کل سیستم آموزشی منجر شود.

مجازی کردن دانشگاه ها از دید این جامعه شناس: باعث شد اعتراضات از محیط دانشگاه، که جایی بود برای کنش مسالمت آمیز و سازمان یافته، خارج شود و با تعطیل کردن دانشگاه، فرصت کنشگری دانشجویان گرفته شد.

او با اشاره به بحران های امروز جامعه ایران می گوید: در حال حاضر ناترازی ها و بحران ها، از بحران های محیط زیستی و اقتصادی گرفته تا مسائل بین المللی، همچنان بر جامعه سنگینی می کند. اگر دانشگاه ها در ترم آینده نیز مجازی بمانند، این تصور شکل می گیرد که گویی برای دولت، علم و توسعه اولویت چندانی ندارد؛ حال آنکه رفاه، علم و حل بحران های اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی باید در کانون توجه باشند. اگر کشور بر مدار علم حرکت می کرد.

دغدغه های مردم و دانشجویان از دید این جامعه شناس این طور تعبیر می شود که: بیشتر دغدغه های ملی برجسته شده؛ آنان در میانه ابربحران ها نمی توانند بر موضوعاتی بیرون از زیست روزمره خود متمرکز بمانند. آرمان هایی که در دهه های گذشته محور توجه بود، برای دانشجوی امروز اولویت سابق را ندارد. در همین حال، فرسایش سرمایه های اجتماعی و اقتصادی به وضوح دیده می شود و این سرمایه ها به حداقل رسیده اند.