فرارو- حجاب آزاد و مشروبات الکلی در دسترس است؛ پس بهانه ای وجود ندارد؟ این گزاره ای از صحبت های اخیر علی مطهری در صداوسیماست.

به گزارش فرارو، مطهری با اشاره به نوعی آسان گیری درباره معترضان غیرخشونت طلب، در لفافه از گشایش های اجتماعی سخن می گوید که به گفته او در حال شکل گیری است یا باید در دستور کار باشد. اما برای پاسخ به این پرسش، که مردم واقعا چرا معترض هستند، باید با نگاهی دقیق تر پروسه معترض شدن مردم را زیر ذره بین قرار داد تا به پاسخ این پرسش رسید.

آذر تشکر، جامعه شناس، در گفت وگو با فرارو به تشریح موقعیت کنونی جامعه پرداخته و می گوید: پس از وقایع دی 1404 حرف هایی زده می شود و امکاناتی فراهم می شود، گویی دارد گشایش هایی در سطح جامعه انجام می شود؛ موتورسواری زنان، بحث درباره فضا برای اعتراضات یا کوتاه آمدن در بحث حجاب و غیره. اما این قصه به این آسانی ها نیست.

پروسه ای که جامعه از سر گذرانده است از دید او بدین شکل است که: برای سال ها مردم به شکل های مختلف داشتند با جریان مصالحه می کردند اما تا این لحظه به گشایش ها توجه نمی شد. این گشایش اجتماعی که دارد عرضه می شود و انتظار داریم ما را از حالت بن بست اجتماعی دربیاورد، در واقع انتهای یک پروسه طولانی هدر بردن و مصرف منابع سرمایه اجتماعی، اعتماد و عمل نکردن به قراردادهای اجتماعی است؛ پروسه ای که می توان آن را فرآیند دیگری سازی نامید.

او می افزاید: چگونه می شد این فرآیند دیگری سازی اتفاق نیفتد. لازم بود مسئولان سیاسی خود را در جایگاهی بگذارند که فکر کنند مسئولیتشان خدمت به مردم است. ما انتخاب شده ایم برای اینکه به این مردم به صورت برابر خدمت کنیم و موظفیم مردم این سرزمین را شهروند کشور ببینیم؛ نه غریبه که باید بیرونش کرد. وقتی این بنیان را فراموش شود، مدام تقویت فرآیند دیگری سازی اتفاق می افتد؛ در همه حوزه ها اعم از اقتصادی و اجتماعی و سیاسی خودی و ناخودی شکل میگیرد. اول فکر می کنیم ناخودی ها کم و قابل حذف هستند و بعد چنان تقویت می شود که مصالحه بسیار دشوار است.

آذر تشکر با اشاره به برگزاری سنت بزرگداشت عزای عاشورا و تاسوعا در طول سده ها در تاریخ ایران می گوید: سنت عاشورا و اسطوره های تاریخی ما مانند سوگ سیاوش، در این کشور سنتی قوی و ریشه دار است. آدم ها در ایام عاشورا به خیابان ها سرازیر می شوند و در عزای کشته شدگان به ناحق در چندین قرن پیش گریه می کنند و عزادارند. این سنت عزاداری چنان ریشه دارد که تعدادی از روانشناسان و جامعه شناسان در یکی دو دهه اخیر این بحث را پیش می کشیدند که لازم است شادی بیشتری هم به جامعه تزریق شود؛ چون روحیه شاداب رو به آینده، لازمه توسعه است.

او با اشاره به فضای سوگوارانه کنونی در سطح جامعه می گوید: ما که ریشه های قدرتمند سوگ اعم از سوگ عاشورا و سیاوش را می دانستیم، میدانستیم چقدر در طول تاریخ ماندگار شده و احساسات همراه آن هرگز از بین نرفته است. چطور از قدرت فرهنگی این سوگ غافل شدیم؟ و چطور متوجه این قدرت نمی شویم که دیگر هرگز این نقطه در تاریخ فراموش نخواهد شد؟ چطور انتظار داریم با چند دستورالعمل گشایش اجتماعی ایجاد شود و همه به ناحق کشته شدگان فراموش شوند، زخم ها و دردها التیام یابند!

دلیل معترض بودن مردم در این نقطه از دید این جامعه شناس این است که: مردم در پروسه ای طولانی دائم مصالحه کرده اند؛ حالا بسیار روشن حرفشان این است که ما حقوق برابر می خواهیم. حالا در نقطه ای ایستاده ایم که همه در سکوت فرو رفته اند و آدم ها حرف نمی زنند. در این نقطه دیگر حتی وقت این نیست که از مردم بپرسیم چه می خواهی؟ الان بهتر است مردم به حال خود رها شوند و اجازه دهیم سوگواری کنند.

او می افزاید: آن قدر این سوگ و تروما بزرگ است که باید فرصتی داده شود تا ذهن اجتماعی ما بتواند خود را بازیابی کند. الان در این نقطه، راهکارها موضوعیتی ندارد. ما نیاز به سکوت داریم. نیاز نداریم مدام برایمان راهکار بچینند. ذهن اجتماعی ما چنان وضعیت بغرنجی را تجربه کرده که نیاز دارد در نقطه ای بایستد. هیچ کاری نکردن یک وضعیت حرمت دار است؛ هیچ کاری نمیتوانی بکنی که زخم عمیق من را جبران کنی. فقط باید رهایم کنی تا خودم، خودم را درمان کنم.

او می افزاید: من وقتی با آدم ها حرف می زنم، می بینم تمام اشکال دردها و رنج های فردی به هنگام اضطراب و افسردگی از جمله بی اشتهایی، بی خوابی، خشم درونی، بیقراری و بی انگیزگی و… عمومی شده است و همه در حال تجربه چنین حالاتی در خود هستند. این اصلا دیگر سطح فردی نیست که بخواهیم برای آن فردی راهکار دهیم. خشم و اندوه و افسردگی وقتی چنین وسیع در سطح جامعه تجربه می شود، قدرتش چند برابر می شود.

او در نهایت اشاره می کند: یک ماه است مردم این سرزمین در حال تجربه نقطه ای هستند که دیگر از آن نمی توانند به عقب برگردیم، سطح آگاهی و تجربه احساسی شان متفاوت شده است و این می تواند نوعی دگرگونی وجودی برای یک جامعه به حساب آید. گذر از این وضعیت به هیچ وجه آسان نیست و معلوم نیست چگونه می توان از آن عبور کرد. بی شک تنها راه هر جامعه ای برای التیام زخم های عمیقش، برگشتن دوباره به پیوندهای اجتماعی و تقویت آن هاست اما اول از همه نیاز داریم در سوگ بزرگ خود درنگ کنیم و خود را و جامعه را تماشا کنیم و فرصت داشته باشیم تا آرام آرام با آگاهی های جدیدی که پیدا کرده ایم، سامان تازه ای برای خود بیابیم.