خیلی از افراد به شب بیداری و دیر خوابیدن عادت دارند. با این که صبح ها ناچارند زود از خواب بیدار شوند؛ چون دانش آموزند، دانشجو هستند یا سر کار می روند. بعضی ها هم این کم خوابی را با خوابیدن تا دیروقت جبران می کنند. اما متخصصان هشدار می دهند که خواب کم، بی نظم و بی کیفیت فقط باعث خستگی و افت تمرکز نمی شود، بلکه می تواند زمینه ساز بروز بیماری های جدی شود که یکی از مهم ترین آن ها دیابت نوع 2 است. اما خواب چه ارتباطی با ابتلا به دیابت دارد و کم خوابی چطور می تواند بدن را به سمت این بیماری ببرد؟

به گزارش همشهری، دکتر علیرضا استقامتی، فوق تخصص غدد و متابولیسم، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران و رییس بخش غدد بیمارستان امام خمینی تهران در این باره می گوید: ابتلا به دیابت تک فاکتور نیست و عوامل متعددی در ابتلا به آن نقش دارند، اما از نظر علمی ثابت شده که هم کیفیت خواب و هم کمیت خواب و هم زمان خوابیدن و بیدار شدن می تواند روی بهداشت و سلامت فرد اثر بگذارد؛ به نحوی که از یک طرف می تواند مانع بروز بسیاری از بیماری ها شود و از طرف دیگر، می تواند منجر به بروز خیلی از بیماری ها از جمله دیابت شود.

به گفته دکتر استقامتی، افرادی که کمیت و کیفیت خواب مناسبی ندارند، به دلیل افزایش مقاومت بدن نسبت به انسولین و کاهش حساسیت سلول ها به این هورمون، بیشتر در معرض ابتلا به دیابت نوع 2 قرار دارند. این موضوع از نظر علمی و به طور قطعی ثابت شده است.

رییس بخش غدد بیمارستان امام خمینی تهران تاکید می کند که ما در 24 ساعت به حداقل 6 تا 7 ساعت خواب نیاز داریم و اگر کسی این میزان خواب را نداشته باشد، مستعد ابتلا به خیلی از بیماری ها ازجمله دیابت می شود. از طرفی زمان خواب و زمان بیداری هم در ابتلا یا عدم ابتلا تأثیر دارد. یعنی کسانی که زودتر می خوابند و زودتر از خواب بیدار می شوند، کمتر از کسانی که دیر می خوابند و دیر هم بیدار می شوند، مستعد ابتلا به این بیماری هستند. ما مراجعین زیادی داریم که می گویند هم دیر می خوابند و هم دیر بیدار می شوند. این خیلی بد است و یکی از فاکتورهای خطر ابتلا به دیابت است. بنابراین هم زمان خواب و بیداری مهم است و هم کیفیت خواب. این مولفه هم باعث ایجاد دیابت می شود و هم کنترل دیابت را به هم می زند.

استقامتی اضافه می کند: البته تاثیر خواب بر ابتلا به دیابت در کوتاه مدت اتفاق نمی افتد. یعنی این طور نیست که کسی دو ماه دیر بخوابد یا کیفیت خواب پایینی داشته باشد و بلافاصله هم دیابت بگیرد. این موضوع زمان بر است. چون مقاومت به انسولین و کاهش ترشح انسولین به تدریج رخ می دهد و زمان بر است. به عبارت بهتر، اختلال خواب اگر ادامه دار و مزمن باشد، می تواند منجر به بروز دیابت نوع 2 شود.

این فوق تخصص غدد به نکته مهم تری اشاره می کند و می گوید: معمولاً یکی از مواردی که روی کیفیت خواب اثر می گذارد، استرس است. خود استرس هم می تواند زمینه را برای ابتلا به دیابت فراهم کند.

اما کم خوابی یا موردی مثل استرس چطور و چرا باعث ابتلا به دیابت نوع 2 می شود؟ دکتر استقامتی در این باره توضیح ساده ای می دهد: برای این که فردی مبتلا به دیابت شود، لوزالمعده اش نباید خوب کار کند. کار لوزالمعده این است که انسولین بسازد و اگر نتواند به اندازه کافی انسولین تولید کند، قند خون بالا می رود. این وضعیتی است که به آن می گوییم مقاومت به انسولین.

استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران ادامه می دهد: اختلال در خواب (شامل کم خوابی، همیشه دیر خوابیدن، دیر بیدار شدن، خواب سطحی و ...) باعث مقاومت بدن به انسولین می شود. یعنی بدن نسبت به اثر انسولین مقاوم می شود. لوزالمعده باید مرتب کار کند تا بتواند بر این مقاومت غلبه کند. حالا لوزالمعده ای که باید مرتب کار کند، به تدریج به علت کار بیش از حد خسته می شود و ذخیره اش تمام می شود. وقتی ذخیره اش تمام شد، دیگر به اندازه کافی نمی تواند انسولین بسازد. به زبان ساده تر، خواب ناکافی و خواب نامناسب، یک حالت مقاومت به انسولین ایجاد می کند که این مقاومت به انسولین، لوزالمعده را که باید مرتب انسولین تولید کند، خسته می کند و درنتیجه لوزالمعده نمی تواند انسولین کافی بسازد و قند خون بالا می رود.

این فوق تخصص غدد و متابولیسم در ادامه در پاسخ به این سوال که آیا دیابت هم ممکن است باعث اختلال در خواب شود، توضیح می دهد: بله، رابطه دیابت نوع 2 و اختلال خواب دوطرفه است؛ یعنی هم کم خوابی می تواند خطر دیابت را بالا ببرد، هم خود دیابت می تواند خواب را به هم بزند.

به گفته استقامتی، دیابت نوع 2 می تواند از مسیرهای مختلفی باعث اختلال خواب شود. از یک طرف این بیماری با افزایش خطر افسردگی، اضطراب و پدیده ای به نام دیسترس دیابت همراه است که همگی می توانند کیفیت خواب را کاهش دهند. از طرف دیگر، نوسانات قند خون، تکرر ادرار شبانه، دردهای عصبی و افت قند خون در خواب هم از عوامل فیزیولوژیکی هستند که مستقیماً باعث بدخوابی و بیدار شدن های مکرر در بیماران دیابتی می شوند. البته بیشتر این مشکلات با درمان های دارویی مناسب و در صورت لزوم، مداخلات روان پزشکی و روان شناسی قابل کنترل هستند.