مهرداد احمدی شیخانی، روزنامه نگار در یادداشتی در اطلاعات نوشت:

فغان ز جغد جنگ و مرغوای او

که تا ابد بریده باد نای او

چه باشد از بلای جنگ، صعب تر

که کس امان نیابد از بلای او

ملک الشعرابهار

شاید کاری از این سخت تر نباشد که در زمانه عصبیت و احساس بخواهی از توجه به رفتار عقلانی صحبت کنی. این درست مانند وضعیتی است که در یک استادیوم فوتبال، برای هواداران هیجانزده دو تیم در مورد نظریات فلسفی سخن بگویی، ولی چه می شود کرد که در عرصه واقعی زندگی، چاره ای جز دعوت به عقلانیت نیست.

احتمالاً اهالی فرهنگ یادشان می آید که اواخر زمستان 1394، مرحوم عباس کیارستمی برای درمانی غیرفوری به بیمارستان رفت و جراحی شد. آن عمل می توانست به چند ماه بعد موکول شود، ولی هرچه بود، او شاید ترجیح می داد در اواخر زمستان زیر تیغ جراحی برود تا دوران نقاهت را در تعطیلات نوروز بگذراند و پس از تعطیلات پیگیر کارهایش باشد. هرچه بود عمل انجام شد و برای گذران دوره نقاهت به خانه بازگشت.

اما متأسفانه، ناحیه عمل در ایام نوروز دچار عفونت بعد از عمل شد، آن هم در زمانی که دسترسی به همه چیز حداقلی می شود. استاد به همان بیمارستان رجوع کرد، ولی پزشک جراح برای تعطیلات نوروز به خارج از کشور رفته بود، بخشی دیگر از کادر تخصصی درمان نیز به همین دلیل غیرقابل دسترس بودند. مراجعه به بیمارستان های دیگر نیز چندان توفیری نداشت و تقریباً وضعیت همین بود. عفونت گسترش یافت و حال استاد بدتر شد، پس از تعطیلات طولانی نوروز نیز که کادر درمان به سر کار برگشتند، دیگر دیر شده بود، وضعیت مرحوم کیارستمی هر روز بدتر شد و نهایتاً درمان در فرانسه هم چاره ساز نشد و این گونه و به سادگی، یکی از درخشان ترین گوهرهای فرهنگ و هنر معاصر این سرزمین، دار فانی را وداع گفت. اتفاقی که خیلی سهل و آسان می توانست رخ ندهد.

اگر با فاصله و خارج از هر علاقه و عداوتی به این رخداد نگاه کنیم، نمی توان کسی را مقصر دانست. بیماری به اراده خود برای یک جراحی غیرفوری به بیمارستان رفته، بعد از عمل دچار عفونت در ناحیه عمل شده که امری استثنایی نیست.

پزشک معالج و کادر درمان، مثل تمام مردم دیگر، پس از یک سال کار مداوم در مرخصی و سفر بودند و قصوری اتفاق نیفتاده، و به همین سادگی، نادره دوران را از دست دادیم. اما فقط این نیست، تقریباً در همه موضوعات دیگر نیز تعطیلات نوروزی، یک جور دوران هیچستان است و دسترسی به همه آن چیزها که داشتنشان در ایام معمول، عادی است، به سختی فراهم می شود.

تازه، مرحوم کیارستمی کم کسی نبود، بسیاری مباهات می کنند که یک عکس با او داشته باشند؛ نه در ایران، که در بسیاری از نقاط جهان، ولی وقتی زمان دشواری برسد؛ حتی در ایام شاد نوروزی، کیارستمی هم که باشی، دستت به جایی نمی رسد و همه آن هایی هم که پس از مرگش، در گوشه و کنار آلبومشان می گشتند تا عکسی با او بیابند نیز نتوانستند کاری برایش بکنند.

حالا به جای ایام شاد نوروز، تلخ ترین وضعیت، یعنی زمانه یک جنگ فراگیر را در نظر بگیرید، آن هم نه مانند جنگ 12 روزه که به همت باورنکردنی مقاومتی که متجاوزان به کشور تصورش را هم نمی کردند، به سرعت متوقف شد.

منظورم وضعیتی است که در جنگ هشت ساله با عراق و در شهرهای مرزی با آن کشور داشتیم، نه در شهرهای دور از مناطق جنگی. اگر مرحوم کیارستمی با چنان جایگاهی، در ایام نوروز، دستش از درمان کوتاه بود، تصور کنید مردم عادی، در جنگی بارها سخت تر از جنگ هشت ساله، به چه مصائبی گرفتار خواهند شد؟! در یک ماه اخیر، بسیاری را دیدم که به هر دلیل تصویری سانتی مانتال و کارت پستالی از جنگ داشتند که در صورت وقوع آن همه چیز به سرعت و خوش و خرم تمام می شود؛ درست مثل تصاویر فیلم های هالیوودی. گویی آن ها جنگ 8ساله را از یاد برده اند!

حقیقت آن است که متاسفانه یا خوشبختانه، بخش بزرگی از جامعه ما حتی آنانی که دوران جنگ هشت ساله را دیدند، از واقعیت جنگ بی خبرند. اما من که در آن جنگ از هستی ساقط شدم و در جنگ 12 روزه هم خانه ام نیمه ویران شد، به جرات می گویم آنچه در جنگ اخیر تجربه کردیم، با همه خسارت هایش بیشتر یک شوخی بود.

جنگ واقعی یعنی ویرانی، یعنی مرگ عزیزانت که تنهایی باید دفنشان کنی، چنان که من برادرم را در خرمشهر چنین دفن کردم، یعنی آوارگی، یعنی گرسنگی، یعنی در تمامی روزها آب در لوله و آرد در نانوایی برای پخت نباشد. یعنی از دست رفتن بهداشت و درمان و دارو!

من صحنه هایی از روزهای مقاومت خرمشهر دیده ام که سال هاست کابوس من است. آن هایش که تلخ است را نمی گویم، فقط اشاره می کنم که بارها از جوی کوچه های شهر، آبی متعفن و بدبو نوشیدم، چون هیچ آبی برای خوردن نبود و از عوارض نوشیدن چنین آبی، هنوز دچار ناهنجاری دستگاه گوارشم. یا این که در آن روزهای مقاومت خرمشهر، فقط یک بار در رود کارون که جنازه احشام و اجساد انسان بر آن شناور بود، تن و بدن خود را شستم و تازه اینها خاطرات تلخ آن 35 روز نبود. تعجبم از آن هایی نیست که تصاویری فانتزی و کارت پستالی از جنگ ترسیم می کنند، در عجبم از نخبگان و تحصیلکردگانی که این خیال بافی را باور می کنند! آخر چه طور باور می کنند که وقتی جنگی واقعی و نه آن تجربه 12 روزه در بگیرد، دیگر حتی نانی برای خوردن و آبی برای نوشیدن گیر کسی بیاید؟ و حتی وضعیتی همچون آنچه بر سر مرحوم کیارستمی آمد یک آرزو خواهد شد. جنگ یک کارت پستال فانتزی نیست.