نمایشگاه صنعتی اینوپروم در عربستان سعودی، به صحنه ای مهم برای اعلام یکی از حساس ترین تحولات نظامی روسیه تبدیل شد. آنتون آلیکانوف، وزیر صنعت و تجارت این کشور در جریان سخنرانی خود اعلام کرد که مسکو موفق به امضای قراردادهایی برای صادرات جدیدترین جنگنده نسل پنجم خود، سوخو 57، در منطقه خاورمیانه شده است؛ هرچند جزییات این قراردادها همچنان محرمانه باقی مانده اند.

به گزارش خبرآنلاین، آلیکانوف در سخنان خود با اشاره به استقبال کشورها از این جنگنده گفت که علاقه قابل توجهی وجود دارد و برخی قراردادها نیز امضا شده اند ، اما از ارائه نام کشورها یا تعداد هواپیماهای فروخته شده خودداری کرد. او همچنین به رونمایی اخیر از نسخه صادراتی Su-57E اشاره کرد و آن را یکی از برترین جنگنده های حال حاضر جهان دانست؛ جنگنده ای که به گفته او، توانمندی هایش در شرایط واقعی نبرد نیز به اثبات رسیده است.

اظهارات وزیر صنعت روسیه در شرایطی مطرح می شود که بازار تسلیحاتی خاورمیانه طی دهه های اخیر دستخوش تحولات عمیق سیاسی و امنیتی شده است. کشورهایی مانند سوریه و عراق که در دوران جنگ سرد از مشتریان اصلی تسلیحات روسی بودند، پس از مداخلات نظامی غرب ثبات سیاسی خود را از دست داده اند. یمن نیز که زمانی در مقیاسی محدود با روسیه همکاری نظامی داشت، از سال 2011 درگیر بحران دائمی بوده است.

در این میان، تنها کشور عربی بزرگ خارج از مدار نفوذ غرب که ثبات خود را حفظ کرده، الجزایر است؛ کشوری که اخیرا عملیاتی شدن جنگنده های سوخو 57 در نیروی هوایی آن تایید شده است.

انتشار نخستین تصاویر از سوخو 57های عملیاتی در نیروی هوایی الجزایر، همزمان با سخنان آلیکانوف، به گمانه زنی ها جهت مشخص تری داده است. تحویل این جنگنده ها در ماه نوامبر تأیید شده بود و اکنون به نظر می رسد الجزایر به اولین کاربر خارجی عملیاتی این هواپیما تبدیل شده است. در مقابل، کشورهایی مانند لیبی و سودان به دلیل بی ثباتی ناشی از مداخلات سیاسی و نظامی غرب، عملا از فهرست مشتریان بالقوه کنار رفته اند.

روسیه در سال های گذشته تلاش کرده بود که به بازار کشورهای همسو با غرب از جمله امارات متحده عربی وارد شود؛ اما فشارهای سیاسی و امنیتی غرب مانع از تحقق این هدف شد. مصر هم که پس از سال 2013 سیاستی نسبتا متوازن در پیش گرفت، همواره در خرید جنگنده های پیشرفته روسی با مانع مواجه بوده است. تهدید به تحریم های آمریکا باعث شد تا قاهره قرارداد خرید سوخو 35 را لغو کند و این موضوع، محدودیت های جدی پیش روی صادرات جنگنده های روسی را آشکار ساخت.

در میان تمامی گزینه ها، ایران به عنوان یکی از محتمل ترین مشتریان سوخو 57 مطرح می شود. اسناد لورفته از دولت روسیه در اواخر سال 2025 نشان می دهد که مسکو همزمان با تحویل سوخو 35 به الجزایر، برنامه ای برای ارسال 48 فروند سوخو 35 به ایران و 6 فروند به اتیوپی در نظر داشته است.

نیروی هوایی ایران همچنان متکی به ناوگانی متشکل از جنگنده هایی نظیر F-4 و F-5، است. این وضعیت، ظرفیت بالایی برای جذب جنگنده های مدرن روسی به ویژه ترکیب سوخو 35 و سوخو 57 ایجاد کرده است.

با توجه به زمان تحویل کوتاه تر و پیچیدگی کمتر سوخو 35، کاملا محتمل است که این جنگنده در کوتاه مدت نقش اصلی را در تقویت توان هوایی ایران ایفا کند، در حالی که سوخو 57 به عنوان مکملی پیشرفته تر، برای ماموریت های حساس تر در نظر گرفته شود. فوریت تهدیدات امنیتی باعث می شود تا انتخاب گزینه ای سریع تر و عملی تر، حتی در صورت ترجیح اولیه سوخو 57، منطقی به نظر برسد.

هرگونه فروش گسترده سوخو 57 می تواند موازنه قدرت هوایی در خاورمیانه را به طور جدی دگرگون کند. در حال حاضر، اسراییل تنها دارنده جنگنده های نسل پنجم در منطقه است و الجزایر نیز چنین جایگاهی را در آفریقا دارد. این در حالی است که جنگنده های F-35I اسراییلی به دلیل نبود نرم افزار بلاک 4 ، هنوز آمادگی کامل برای نبردهای با شدت بالا ندارند.

در چنین شرایطی، استقرار یک ناوگان عملیاتی کامل از سوخو 57 در اختیار ایران یا هر کشور دیگری در خاورمیانه، می تواند برتری هوایی قابل توجهی برای آن کشور ایجاد کند؛ به ویژه با توجه به اینکه این جنگنده تجربه رزمی گسترده تری در نبردهای مهم، از جمله در جبهه اوکراین داشته است.

در کنار تحولات خاورمیانه، مذاکرات روسیه و هند درباره تولید تحت لیسانس سوخو 57 نیز به مراحل فنی پیشرفته ای رسیده است . منابع هندی از احتمال تجهیز اسکادران های خط مقدم این کشور به نسخه های بومی سازی شده این جنگنده خبر می دهند. انتظار می رود هند بزرگترین مشتری خارجی سوخو 57 باشد، در حالی که کشورهایی مانند ویتنام و کره شمالی نیز به عنوان مشتریان بالقوه مطرح هستند.