مسعود دشتی درخشان در اطلاعات نوشت: در جهان امروز، جنگ ها دیگر صرفاً با موشک و ناو هواپیمابر تعریف نمی شوند؛ انرژی خودِ میدان نبرد است.

در این میدان، تنگه هرمز نه یک آبراه معمولی، بلکه شاهرگ حیاتی اقتصاد جهانی است؛ شاهرگی که اگر بسته شود، نه فقط خاورمیانه، بلکه جهان دچار شوکی فراگیر خواهد شد. سناریوی درگیری مستقیم ایران و آمریکا و در پی آن بسته شدن تنگه هرمز، دیگر یک فرضیه دانشگاهی یا بازی رسانه ای نیست. این سناریو سال هاست بر روی میز اتاق های فکر نظامی، امنیتی و انرژی جهان قرار دارد. پرسش اساسی امروز این نیست که آیا چنین اتفاقی ممکن است؟ بلکه پرسش این است که اگر رخ دهد، چه کسی تاب می آورد و چه کسی فرو می ریزد؟

روزانه بیش از 20میلیون بشکه نفت خام و بخش قابل توجهی از تجارت جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) از تنگه هرمز عبور می کند. این رقم معادل حدود یک پنجم کل مصرف نفت جهان است که در گذرگاهی باریک، میان سواحل ایران و عمان متمرکز شده است. این عدد صرفاً یک آمار فنی نیست، بلکه یعنی اگر هرمز متوقف شود، چرخ اقتصاد جهانی از حرکت بازمی ایستد. کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، از عربستان سعودی و امارات گرفته تا کویت و قطر یا حتی عراق، مدل اقتصادی خود را بر این فرض بنا کرده اند که تنگه هرمز همواره باز و امن باقی می ماند؛ فرضی که اگر فرو بریزد، میلیاردها دلار صادرات انرژی این کشورها در همان روزهای نخست قفل خواهد شد.

در روایت غالب رسانه های غربی، بسته شدن تنگه هرمز اغلب به عنوان اقدامی انتحاری برای ایران تصویر می شود، اما این روایت، تنها نیمی از واقعیت را بازتاب می دهد. واقعیت آن است که کشورهای عربی خلیج فارس صادرکنندگانی کاملاً وابسته اند.

ایران سال هاست با تحریم، محدودیت صادرات و فشار اقتصادی سازگار شده است، اما اقتصادهای عربی خلیج فارس بدون جریان آزاد نفت و گاز، در عرض چند هفته با بحران بودجه، بحران ارزی و حتی تنش های اجتماعی روبه رو می شوند. عربستان، امارات، کویت و قطر نه مسیر جایگزین کافی در اختیار دارند و نه ظرفیت خطوط لوله ای که بتواند جای تنگه هرمز را بگیرد. کشورهای عربی خلیج فارس در این سناریو در موقعیتی متناقض قرار می گیرند، زیرا از یک سو متحد یا شریک امنیتی ایالات متحده اند و از سوی دیگر، نخستین قربانیان بسته شدن تنگه هرمز خواهند بود. نه ناوهای آمریکایی می توانند فوراً صادرات آن ها را نجات دهند و نه بازارهای جهانی حاضرند بدون تضمین امنیت، نفت و گاز آن ها را خریداری کنند.

بسته شدن تنگه هرمز حتی اگر موقت باشد، بازار انرژی را دچار وحشتی فوری خواهد کرد. در چنین شرایطی، قیمت نفت می تواند در مدت کوتاهی به بیش از 120 دلار در هر بشکه برسد و در صورت تداوم یا تشدید درگیری، رسیدن به ارقام 140 یا حتی 150 دلار نیز دور از ذهن نخواهد بود. اما مسئله فقط افزایش قیمت نفت نیست. تورم جهانی، رکود اقتصادی، سقوط بازارهای مالی، افزایش هزینه حمل ونقل و فشار مستقیم بر معیشت مردم در اروپا و آسیا، پیامدهای اجتناب ناپذیر این شوک خواهند بود. به بیان روشن تر، بسته شدن هرمز یعنی بهای جنگ در خلیج فارس، در پمپ بنزین های جهان پرداخت خواهد شد.

اگر شوک نفتی خطرناک است، بحرانLNG می تواند ویرانگرتر باشد. قطر به عنوان یکی از بزرگ ترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع جهان، تقریباً تمام صادراتLNG خود را از تنگه هرمز عبور می دهد. اروپا که پس از جنگ اوکراین به گاز خلیج فارس روی آورده است، در چنین سناریویی صرفاً با افزایش قیمت مواجه نخواهد شد، بلکه با کمبود واقعی و فیزیکی انرژی روبه رو می شود. این وضعیت به معنای زمستان های سردتر در اروپا، فشار اجتماعی و سیاسی شدید و بازگشت امنیت انرژی این قاره به نقطه ای شکننده و ناپایدار است.

ایالات متحده ممکن است از نظر نظامی توانایی بازگشایی تنگه هرمز را داشته باشد، اما پرسش کلیدی این است که با چه هزینه ای و در چه بازه زمانی؟ بازار انرژی به زمان حساس است، نه به پیروزی نهایی. حتی چند هفته اختلال در عبور نفت و گاز، برای ایجاد یک بحران جهانی کافی است. در چنین شرایطی آمریکا ناچار به آزادسازی ذخایر استراتژیک نفت خود خواهد شد، متحدان اروپایی و آسیایی اش با فشار شدید افکار عمومی و تورم انرژی مواجه می شوند و نظم شکننده انرژی جهان وارد مرحله ای تازه از بی ثباتی می گردد.

بسته شدن تنگه هرمز درصورت جنگ ایران و آمریکا، یک زلزله واقعی در بازار انرژی جهان خواهد بود؛ زلزله ای که ستون فقرات اقتصاد جهانی را به لرزه درمی آورد، وابستگی شکننده کشورهای خلیج فارس را آشکار می کند و نشان می دهد نظم انرژی جهان تا چه اندازه آسیب پذیر است. شاید مهم ترین پیام چنین سناریویی این باشد: وقتی انرژی به سلاح تبدیل می شود، هیچ کس حتی قدرتمندترین بازیگران برنده نخواهد بود.