بویینگ 747 که با نام ملکه آسمان ها شناخته می شود، در کنار کنکورد احتمالا بزرگترین نماد در میان تمام هواپیماهای تجاری است. این هواپیما با آن کوهان متمایز در عرشه فوقانی، برای نخستین بار در فوریه 1969 به پرواز درآمد. ورود این هواپیما به خدمت و سالگردی که این مقاله به آن می پردازد، تقریبا یک سال بعد، یعنی در 22 ژانویه 1970 رخ داد.

شرکت پان ام (پان امریکن ورلد ایرویز) از همان ابتدا شیفته ایده 747 بود. در میانه دهه 1960، گفتگویی ساده اما تاریخی میان ویلیام آلن، مدیرعامل بویینگ و خوآن تریپ، مدیرعامل پان ام شکل گرفت: اگر آن را بسازی، من می خرمش. آلن پاسخ داد: اگر بخری، می سازمش. نتیجه این وعده دوطرفه، سفارش 25 فروند هواپیما به ارزش 20 میلیون دلار برای هر واحد در سال 1966 بود.

جو ساتر به عنوان پدر 747 و تیم مهندسانش، با استفاده از امکانات نسبتا ساده دهه 1960 میلادی، غیرممکن را ممکن کردند. توسعه این هواپیمای غول پیکر تنها در عرض چهار سال، هنوز هم یکی از بزرگترین دستاوردهای هوانوردی تجاری محسوب می شود.

تا زمان آماده شدن 747، دیگر ایرلاین ها نیز نگران عقب ماندن از پان ام بودند و سفارش های خود را ثبت کردند. نخستین پرواز تجاری این جت در 22 ژانویه 1970 انجام شد؛ با 335 مسافر و 20 خدمه از فرودگاه JFK نیویورک به لندن، پروازی که بعدها در تابلوی آبرنگ جان مک کوی ثبت و جاودانه شد.

ناگهان، پروازها مانند کالاهای مصرفی روزمره عرضه شدند و همه این ها به لطف ظرفیت عظیم 747 بود. همزمان، خطوط هوایی با تجملاتی تصورناپذیر به ویژه در روزهای اولیه و با سالن های مجلل در عرشه فوقانی فرست کلاس، مشتریان ثروتمند را جذب می کردند.

پس از پان ام، دیگر خطوط هوایی با شتاب وارد عرصه شدند. TWA در 25 فوریه 1970 دومین اپراتور بود و برای پاسخگویی به نیازهای زیرساختی جت های عظیم، ترمینال اختصاصی ساخت. تا پایان همان سال، شرکت های آمریکایی و آسیایی، از جمله ایر ایندیا و ژاپن ایرلاینز، وارد جمع کاربران 747 شدند. 747 ژاپن با دکور باغ های ژاپنی در هر کلاس پروازی، تجربه ای منحصربه فرد برای مسافران خلق کرد.

با وجود همه جذابیت ها، مسیر 747 هموار نبود. رکود اقتصادی 1969-1970 و بحران نفتی 1973 ضربه سختی به این جت زد. پاشنه آشیلش همان ویژگی متمایزش، یعنی اندازه عظیم بود؛ هر صندلی تنها زمانی مقرون به صرفه بود که پر باشد. پرواز با ظرفیت 70 درصد، مصرف سوخت را تا 95 درصد افزایش می داد و منجر به ضرر خالص برای ایرلاین ها می شد.

بویینگ 747 ابعادی داشت که پیش تر غیرقابل تصور بود: طول بدنه 70٫6 متر، فاصله دو سر بال 59٫6 متر و ارتفاع 19٫3 متر. در پیکربندی استاندارد، می توانست بین 366 تا 452 مسافر را جابه جا کند و در حالت فشرده، ظرفیت به 568 نفر می رسید. برد پروازی 9,800 کیلومتر و سرعت کروز 0٫84 ماخ، این جت را به ستون فقرات ایرلاین ها تبدیل کرد.

ریشه طراحی: طراحی 747 بر اساس مناقصه نیروی هوایی آمریکا برای یک هواپیمای ترابری پهن پیکر بود که در آن کابین خلبان بالای عرشه اصلی قرار می گرفت تا بارگیری از طریق دماغه تاشو انجام شود. بویینگ قرارداد را به لاکهید (C-5 Galaxy) باخت، اما با پان امریکن برای ساخت نسخه مسافربری بر اساس همین طرح به توافق رسید.

کارخانه اورت: کارخانه بویینگ در اورت (نزدیک سیاتل) که در سال 1966 مخصوص ساخت 747 افتتاح شد، در آن زمان بزرگترین ساختمان جهان از نظر حجم بود و امروزه همچنان در رتبه دوم قرار دارد.

تاریخ سازی آلمانی: در 26 آوریل 1971، شرکت هواپیمایی آلمانی کاندور با استفاده از 747 برای پروازهای چارتر (ابتدا با 470 صندلی اکونومی)، رکورد بیشترین ظرفیت صندلی را در آن زمان ثبت کرد.

تنوع مدل ها: مدل 747SP با بدنه ای که بیش از 14 متر کوتاه تر شده بود، برد مسافتی بیشتری داشت. مدل 300-747 برای اولین بار عرشه فوقانی را طویل تر کرد و آخرین نسخه یعنی 8-747، نسبت به بدنه استاندارد تقریبا 6 متر طویل تر شد.

نسخه های خاص: دو فروند 100-747 برای حمل شاتل های فضایی (تا سال 2011) تغییر کاربری یافتند. همچنین چهار فروند 400-747 به حمل کننده های غول پیکر (Dreamlifter) تبدیل شدند تا قطعات بدنه بویینگ 787 را جابجا کنند.

بیشترین ظرفیت: مدل 400D از 747 که برای مسیرهای داخلی پرتردد ژاپن ساخته شده بود، گنجایش حمل 624 مسافر را داشت.

از زمان معرفی، 747 با موتورهای مختلفی از جمله پرت اند ویتنی JT9D، رولزرویس RB211 و جنرال الکتریک CF6 پرواز کرده است. اما مدرن ترین نسخه یعنی 8-747 منحصرا از موتورهای GEnx-2B جنرال الکتریک استفاده می کند. این موتور با استفاده از مواد و فناوری های پیشرفته، باعث کاهش وزن، کاهش صدا و هزینه های نگهداری کمتر شده است. شرکت آلمانی MTU Aero Engines شریک تجاری این برنامه است و مسئولیت توسعه، تولید و مونتاژ محفظه میانی توربین (TCF) را بر عهده دارد.

بزرگ ترین دستاورد 747، هموار کردن راه برای جت های عظیم تر مانند ایرباس A380 بود. فلسفه طراحی 747 با کوهان روی عرشه فوقانی به جای دوطبقه بودن، امکان تبدیل آسان به هواپیمای باربری را فراهم می کرد؛ تصمیمی که بر پایه پیش بینی جایگزینی سفرهای مسافری با جت های مافوق صوت گرفته شده بود.

امروزه تعداد کمی از 8-747 مسافربری همچنان فعال هستند و بیشترشان در لوفت هانزا، ایر چاینا و کورین ایر فعالیت می کنند. با این حال، آینده درخشان تر این جت در بخش باربری است؛ جایی که مدل های باری 8-747 فروش بسیار بیشتری نسبت به نسخه های مسافربری دارند و هنوز هم ملکه آسمان ها لقب برازنده ای برای آن است.

کمتر هواپیمایی توانسته است مانند 747 قلب مردم را تسخیر کند. با انتخاب بویینگ 8-747 به عنوان هواپیمای آینده ریاست جمهوری آمریکا (Air Force One)، این هواپیما تا دهه 2040 نیز به همراهی با رؤسای جمهور ایالات متحده ادامه خواهد داد. حتی پس از پایان تولید در سال 2023 و ناپدید شدن تدریجی آن از پروازهای برنامه ریزی شده، این نماد بالدار هرگز فراموش نخواهد شد