حسین حقگو در شرق نوشت: 1- اقتصاد ایران سخت تر از هر زمان دیگری نفس می کشد. همه شاخص های اقتصادی منفی و نزولی است. از نرخ سرمایه گذاری و رشد اقتصادی منفی در طی یک دهه و تورم 60درصدی که در تاریخ معاصر کشورمان بی سابقه بوده است تا توان اشتغال زایی که به 200 هزار نفر طی شش سال اخیر سقوط کرده است (سالی 33 هزار نفر) و 12 میلیون جوانی که نه شاغل اند و نه در حال تحصیل (14 درصد جمعیت کشور) را روی دست کشور گذاشته که درصدی از آنان موتور اعتراضات حوادث دردناک دی ماه بوده اند.

جامعه ای فقیرشده که درآمد خالص سرانه هر عضو آن، 20 درصد کمتر از ابتدای یک دهه قبل (سال 1390) شده و بیش از 32 میلیون نفر از آنان زیر خط فقر به سر می برند (دکتر مسعود نیلی- 18/11/1404). دراین میان تشدید تحریم های آمریکا با قراردادن چند فرد و 15 نهاد ایرانی در فهرست تحریم شدگان و از آن مهم تر وضع تعرفه 25درصدی بر روی کشورهایی که با ایران دادوستد می کنند، به افزایش هزینه مبادلاتی و گسترش تجارت غیررسمی و غیرشفاف و فساد، فقر و بیکاری می انجامد و کار را برای گذر از این وضعیت وخیم با منابع و توان داخلی محدود بدون بهره گیری از سرمایه و بازارهای خارجی، به امری محال تبدیل می کند.

این همه اما ظاهرا چندان اهمیتی و تأثیری در نگاه گروه هایی در درون ساختار مدیریت کشور ندارد و همچنان کشور را در اوج پیروزی و موفقیت و تحریم کنندگان را در حال زوال و فروپاشی ارزیابی می کنند: جهان بر لبه یک تحول تاریخی ایستاده است. نشانه های فروپاشی نظام سلطه گر و لیبرال غربی و تولد نظمی جدید، انکارناپذیز است…. مدل چینی و روسیه، در نهایت بازیگری در چارچوب های مادی و قابل مدیریت و فاقد گفتمان مورد پذیرش افکار عمومی جهانی است، اما الگوی ایران با ارائه یک آلترناتیو ایدئولوژیک بر پایه استقلال، عدالت و معنویت، اساس مشروعیت نظام سلطه را هدف گرفته است…. فروپاشی نظم ظالمانه کهنه، قطعی و طلوع تمدن عدالت محور جدید، حتمی است (روزنامه جوان- 06/11/1404).

نگاهی که به نظر دارای مبنایی ایدئولوژیک است که با واقعیت بیرونی کاری ندارد و روایتی می سازد که واقعیت را فقط در روایت خودش می بیند و در مقابل تاریخ، تجربه و عرف قرار می گیرد (غنی نژاد- تجارت فردا- شماره 625) و همچنین ریشه در اقتصاد سیاسی مسلط بر کشورمان در طی دهه ها یعنی حامی پروری دارد که اساس آن بر توزیع رانت های اقتصادی، انتصابات شغلی، دسترسی به اطلاعات و مصونیت های ویژه و… در شبکه در هم پیچیده ای از مقامات سیاسی و چهره های بانفوذ و تأثیرگذار و نهادهای غیررسمی و رسانه ها و… بوده است و نتایج بس ناگوار از تضعیف نهادهای رسمی، انسداد گردش نخبگان و افزایش بی اعتمادی عمومی تا تخصیص ناکارآمد منابع و گسترش رانت و فساد و کاهش بهره وری اقتصاد و فرار سرمایه و نخبگان و تضعیف رقابت در بازار و کندشدن رشد اقتصادی و… را به بار آورده است.

2- روز و شبی نیست که در رسانه های رسمی و به ویژه صداوسیما و در بخش های مختلف خبری آن شاهد گزارش های خیابانی یا مراسم های مختلف دولتی نباشیم که مجریان و مخبران این رسانه ها در گفت وگو با پاسخ دهنده هایی، از زدن مشت محکم به دهان غرب و دشمن و یاوه گویان و… سخن نگویند. مردمی که یکسره سیاست های داخلی و به ویژه خارجی را تأیید می کنند و حتی یک مخالف هم در این گزارش های خیابانی، مراسم ها و مجالس مردمی وجود ندارد که کلامی در نقد و مخالفت با این سیاست ها بگوید.

این در حالی است که اگر آمار نارضایتی جامعه از وضعیت و شرایط زندگی شان را نپذیریم یا چشم بر اعتراضات خیابانی و دردناک و غم بار همین ماه گذشته و قبل ترها در گستره میهن عزیزمان ببندیم و آمار و ارقام اقتصادی رسمی یادشده از فقر و تورم و بیکاری و… را نیز در نظر نگیریم و به همان آمار انتخابات اخیر ریاست جمهوری اکتفا کنیم که نیمی از جمعیت در آن شرکت نکردند و بخش بزرگی از شرکت کنندگان نیز به کاندیدایی رأی دادند که از تغییر این وضعیت سخن می گفت و البته به وعده های خود عمل نکرد، آن گاه این سؤال پیش می آید که رد و اثر این مردم در رسانه های رسمی کجاست؟

رسانه هایی که به نظر گزارش های ساخته و پرداخته شده در آن ها، مبنای تصمیم سازی و تصمیم گیری درباره مهم ترین ابرچالش های سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و ازجمله مذاکره با آمریکا و کشورهای اروپایی و اولویت های اقتصادی و آزادی های اجتماعی و حقوق شهروندی و… قرار می گیرد و تصویری معیوب از طرز فکر و نظر و نیازهای جامعه منعکس می کند.

همان طور که در سوی دیگر میدان، رسانه های فارسی زبان خارج از کشور قرار دارند که تصویری غیرواقعی از ترجیحات و تمایلات مردم ایران به افکار عمومی و سیاست مداران جهان مخابره می کنند. اکثریت مردم ایران اما به نظر در این میانه قرار دارند و مثلا در سیاست خارجی نه دشمن و خصم غرب و آمریکا و نه شیفته و دل باخته این کشورها و قدرت ها هستند.

مردمی که در طی چند دهه خوب یاد گرفته اند واقع اندیش باشند و منافع خود را در پرتو منافع ملی که همسو با توسعه و ترقی و پیشرفت میهن است، معنا کنند؛ هرچند صبرشان از پس تجارب نه چندان موفق خرداد 1376 به بعد به سر آمده و حوادث دردناک دی ماه نشانه ای از این تنگنا و خشم است.

3- اقتصاد کشورمان برای نفس کشیدن و زنده ماندن، نیازمند رابطه با جهان است؛ جهانی که از کنش و واکنش منافع کشورها و نهادها و افراد مختلف شکل گرفته و ما نیز جزیی از آن و نه همه آن و البته به سهم خود تأثیرگذار بر آنیم. جهانی که جریان راست سنتی و محافظه کارانه، اکنون در آن غلبه دارد و به سبب وجود هوش مصنوعی و نظم جدید شبکه ای و رقابت های فناورانه، نوعی تقسیم کار بین المللی در آن شکل گرفته که حتی چین و روسیه و آمریکا با اندک تفاوت هایی از یکدیگر در یک راستا قرار می گیرند و اروپا نیز مجبور به همراهی، والّا از این نظم حذف می شود. لویاتانی که سایر روایت ها را با سخت ترین روش ها محدود می کند.

در این جهان باید صبر و اعتدال را پیش گرفت، چراکه به تعبیری نه با گسست رادیکال و نه بازگشت نوستالژیک نمی توان بار خود را به مقصد رساند؛ بلکه باید با افزایش توان ملی خود، بازیگری تأثیرگذار بر روابط و مناسبات جهانی بود. همان کاری که کشورهای دور و برمان کرده اند و می کنند، از ترکیه و عربستان و امارات تا قطر و مصر و….

چرا می خواهیم تافته جدا بافته باشیم و هزینه هایی بر این سرزمین شگفت انگیز و دوست داشتنی، ایران عزیزمان به عنوان یکی از قدیمی ترین دولت-ملت های جهان با ظرفیت های بالقوه بسیار انسانی و طبیعی و جغرافیایی و… بار کنیم که در توان آن نیست و نه فقط به بزرگی و شکوه این سرزمین، بلکه به ضعف و ناتوانی آن در پس ظاهری پرطمطراق می انجامد؟! سرزمینی که برای زیست همه ایرانیان با هر فکر و عقیده و قوم و قبیله ای جا دارد و متعلق به همه و نیازمند کمک همه آنان است تا دوباره سری در سرها باشد، نه تافته ای جدا بافته! اهمیت این بازنگری در نگاه به خود و جهان اطراف، در شرایطی دوچندان می شود که غمگنانه سایه جغد جنگ بیش از هر زمان دیگری بر سر این سرزمین است. به منازعه مخرب بین المللی و قهر و سرسختی داخلی خاتمه دهیم که تداوم این راه حاصلی ندارد.