هم زمان با ادامه فراز و فرودها در خاورمیانه و ادامه حضور سنگین نظامی آمریکا در منطقه، سناریوها و خوانش های گوناگونی از آینده مذاکرات میان تهران و واشنگتن منتشر می شود، مذاکراتی که دور نخست آن طی روزهای اخیر در مسقط برگزار شد. این تحلیل ها، از نسخه های بدبینانه گرفته تا خوش بینانه، در یک نقطه با یکدیگر مشترکند و آن اینکه تنش آفرینی فزاینده در نهایت جز پیچیده تر کردن مسائل برآیند دیگری نخواهد داشت.

به گزارش دنیای اقتصاد، یکی از خوانش هایی که از تحولات فعلی وجود دارد، گزینه توافق نهایی میان ایران و آمریکا و کاهش تدریجی تحریم هاست. بااین حال، اینکه آیا این فرآیند در نهایت می تواند تاثیر ملموسی داشته باشد یا نه محل بحث است.

در همین رابطه، المانیتور طی یادداشتی به تاریخ نهم فوریه با بررسی سناریوهای موجود در زمینه مذاکرات مسقط نوشت که ایران حدود 32تریلیون مترمکعب ذخایر گاز طبیعی دارد، اما به دلیل تحریم های بین المللی نتوانسته از آن ها بهره برداری کند و حتی برداشته شدن تحریم ها در صورت توافق احتمالی با آمریکا نیز احتمالا نتواند مسیر این بهره برداری را سرعت بخشد. این گزارش در این رابطه نوشت: ایران دارنده دومین ذخایر بزرگ گاز طبیعی شناخته شده در جهان است، اما نتوانسته به طور کامل از آن ها استفاده کند و حتی توافق هسته ای احتمالی با ایالات متحده که به کاهش تحریم ها بینجامد هم بعید است که در کوتاه مدت وضعیت را تغییر دهد. المانیتور در ادامه نوشت: ایران صادرکننده بزرگی در حوزه گاز نیست، اما جریان های مرزی محدودی با عراق، ترکیه و ترکمنستان تحت قراردادهای از پیش موجود وجود دارد.

طبق اعلام سازمان تنظیم بازار انرژی ترکیه، سال گذشته ایران بیش از 5.5میلیارد مترمکعب گاز به ترکیه صادر کرد که بسیار کمتر از 9.6میلیارد مترمکعب تعیین شده در قرارداد سالانه است. بنا به آمارهای موجود، ایران به دلیل نیاز به ذخیره گاز برای مصرف داخلی، نتوانسته است به این توافق عمل کند. این در حالی است که گاز ایران معمولا گران ترین گاز وارداتی بلندمدت ترکیه است.

در فوریه 2025، ترکیه یک قرارداد سوآپ با ترکمنستان امضا کرد که بر اساس آن حدود 1.3میلیارد مترمکعب گاز به شمال ایران تحویل داده می شود و به تهران اجازه می دهد حجم معادلی از گاز را از شبکه خود به ترکیه منتقل کند. از سوی دیگر، ایران سالانه تا 20میلیارد مترمکعب گاز به عراق صادر می کرد، اما به دلیل اولویت مصرف داخلی، تحویل گاز اغلب با کمبود مواجه می شد. انقضای معافیت عراق از تحریم های آمریکا برای واردات گاز و برق ایران در مارس 2025، اکنون بغداد را به سمت واردات گاز طبیعی مایع (LNG) از سایر تامین کنندگان سوق می دهد.

المانیتور در ادامه عنوان کرد که ایران با وجود داشتن ذخایر عظیم، اغلب با کمبود گاز مواجه است که بخشی از آن به دلیل تحریم ها و همچنین کمبود سرمایه گذاری مزمن است. با این حال، مشکل گاز ایران فقط داخلی نیست. تهران همچنین در رقابت با زمان برای افزایش تولید از پارس جنوبی قرار دارد. توسعه سریع میدان شمالی قطر - بخش قطری پارس جنوبی - فشار مداومی بر مخزن مشترک وارد کرده و به تدریج حجمی را که ایران در نهایت می تواند از سمت خود در این میدان برداشت کند، محدود کرده است.

همچنین از یاد نباید برد که شرکت های ایرانی فعال در این میدان سطح تخصص فنی یکسانی ندارند و بنابراین پیشرفت کندتری نسبت به شرکت های بزرگ انرژی بین المللی داشته اند. این شکاف فنی، به جای عدم علاقه، محدودیت الزام آور بوده است.

شرکت های نفتی بین المللی بین سال های 2015 تا 2018 و تحت توافق هسته ای، برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، اشتیاق زیادی برای ذخایر گاز ایران نشان دادند، اما در بحبوحه عدم اطمینان در مورد دوام لغو تحریم ها، تعداد کمی از آن ها تعهدات قطعی خود را اعلام کردند. ایالات متحده و ایران طی روزهای اخیر در تلاش برای مذاکره بر سر دستیابی به یک توافق جدید در مورد برنامه هسته ای خود بوده اند، آن هم درحالی که حضور نظامی ایالات متحده در خاورمیانه رو به افزایش گذاشته است. این در حالی است که به گفته کارشناسان، حتی اگر برخی از تحریم ها تحت یک توافق جدید لغو شوند، بعید است که این امر تاثیر قابل توجهی بر توانایی ایران در تولید گاز بگذارد.

المانیتور در ادامه عنوان کرد: بی تردید، دسترسی به فناوری غربی بیشتر می تواند به برخی از پروژه های توسعه ای که ایران در دست اجرا دارد کمک کند، اما تا زمانی که خطر بازگشت تحریم ها وجود داشته باشد، شرکت های بزرگ نفتی و واردکنندگان بالقوه گاز احتمالا نسبت به انجام هرگونه تعهد بلندمدت به ایران بسیار محتاط خواهند بود؛ بنابراین خیلی زود است که واقعا در مورد هرگونه تغییر عمده فکر کنیم.

روزنامه الاخبار نیز طی گزارشی عنوان کرد که به رغم پیشرفت مثبت در مذاکرات مسقط، نگاه ها در ایران در قبال آینده این گفت وگوها چندان مثبت نیست. این روزنامه نوشت: با وجود اینکه ترامپ مذاکرات مسقط را بسیار خوب توصیف کرد، واکنش های متنوع ایرانی ها به آن، عمق تردیدها و اختلاف نظرها در مورد محدودیت های مذاکره و امکان مهار تشدید تنش را نشان می دهد.

این گزارش نوشت: با توجه به اینکه سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اخیرا اعلام کرده که ایران حاضر به کنار گذاشتن غنی سازی اتمی خود نیست، بسیاری انتظار دارند که این رویکرد در تضاد با اصرار کاخ سفید بر غنی سازی صفر درصد قرار بگیرد و چه بسا مذاکرات را از روند مثبت خارج کند.

الاخبار در ادامه نوشت: با در نظر گرفتن وقایع ژوئن، طبیعی است که مقامات و مردم ایران هرگز به مواضع طرف آمریکایی در مذاکرات اعتماد نکرده اند. این بی اعتمادی به ترامپ در واقع منجر به افزایش هوشیاری در ایران شده است، به ویژه پس از آنکه مشخص شد نمی توان به موضع و وعده های ترامپ اعتماد کرد و هیچ امیدی به پایبندی او به تعهداتش در توافقات با سایر کشورها نمی توان داشت.

روزنامه سیاتل تایمز با اشاره به حضور گسترده نظامی آمریکا طی هفته های اخیر در خاورمیانه هشدار داد که هرگونه بی احتیاطی از سوی کاخ سفید می تواند سناریوهای شکست خورده در سال 2003 را برای ایالات متحده بازتولید کند. این روزنامه به تاریخ هشتم فوریه نوشت: همزمان با اینکه ایالات متحده یک ناوگان عظیم را در سواحل ایران - یک ناو هواپیمابر، ناوشکن های همراه و هواپیماهای تهاجمی مستقر در سراسر منطقه - گرد هم می آورد، گمانه زنی ها درباره گزینه های پیش رو افزایش یافته است. آنچه به وضوح غایب است، هرگونه توضیحی در مورد هدف استفاده از این نیروهاست.

در اواخر سال 2002 و اوایل سال 2003، ایالات متحده مسیر مشابهی را دنبال کرد. در آن زمان نیز قدرت نظامی سریع تر از شفافیت سیاسی انباشته شد. دولت وقت ایالات متحده به تغییر منطق برای حمله به عراق اشاره کرد (ابتدا تروریسم، سپس سلاح های کشتار جمعی و حتی ثبات منطقه ای) درحالی که قول می داد سرعت و نیروی عظیم منافع آمریکا را تضمین می کند.

سیاتل تایمز در ادامه نوشت: مرحله آغازین جنگ عراق سریع و از نظر تاکتیکی طاقت فرسا بود. شکست استراتژی آمریکا نهایتا رخ داد. دو دهه بعد، شرایط متفاوت است، اما شکست در صورت روی آوردن به گزینه نظامی غیرقابل انکار است. از سوی دیگر، فراتر از درخواست های مبهم از تهران برای آمدن پای میز مذاکره ، دولت آمریکا هنوز توضیح نداده است که چه در سر دارد و آیا حملات را متوقف می کند یا به خویشتن داری پاداش می دهد.

در غیاب این شفافیت، از قدرت نظامی خواسته می شود کاری را انجام دهد که سیاست انجام نداده است. نیروها بدون یک وضعیت نهایی سیاسی تعریف شده یا توضیح روشنی از چگونگی پیشبرد منافع ایالات متحده به منطقه اعزام می شوند و جز دمیدن به تنور تنش های موجود، کار دیگری از دست شان برنمی آید.

این در حالی است که به رغم نبود تغییر اساسی در واقعیت های میدانی، منطق کاخ سفید برای به کار بردن گزینه نظامی ایران همچنان در حال تغییر است؛ ابتدا لحن فوریت اخلاقی مرتبط با اعتراضات علیه دولت ایران مطرح شد. سپس توجه به تلاش دیگری برای به عقب راندن برنامه تسلیحات هسته ای آن ها، به رغم هیچ مدرکی مبنی بر تهدید فوری، معطوف شد.

اخیرا، تمرکز به سمت محدود کردن قابلیت و برد موشک های بالستیک ایران وعدم حمایت آن ها از نیروهای نیابتی منطقه ای معطوف شده است. از سوی دیگر، با گذشت زمان، سازوکارهایی که زمانی رهبران آمریکا را مجبور به بیان هدف می کردند (برنامه ریزی استراتژیک، بررسی و تحقیق از سوی کنگره و توضیح عمومی مداوم) تضعیف شده و در عوض، استفاده از زور جایگزین سیاست شده است. به بیان دیگر، نمایش قدرت به استراتژی اصلی دولت ها در آمریکا تبدیل شده است.