فرارو- مذاکره ایران و آمریکا در روز جمعه 17 بهمن ماه در شرایطی انجام شد که برخی تحلیلگران داخلی و خارجی معتقد بودند هدف ترامپ از این مذاکرات کاهش هزینه های حمله یا به عبارتی دقیق تر توجیه آن است. درواقع این طیف از تحلیلگران مذاکره را ابزاری برای سفیدشویی حمله نظامی تلقی می کنند نه عاملی برای پیشگیری از آن.

به گزارش فرارو، افزون بر تحلیلگرانی که درباره ترامپ چنین زاویه دیدی دارند برخی اظهارنظرهای داخل کشور نیز مبتنی بر لزوم بی اعتمادی به وعده های مذاکراتی آمریکا و فریب نخوردن از آمریکا است. اخلاقی امیری، عضو فراکسیون روحانیت مجلس اخیرا گفته است: مذاکره با آمریکا صرفاً برای اتمام حجت با افکار عمومی جهان انجام می شود. تجربه مذاکرات قبلی ایران با آمریکا نشان می دهد که این کشور قابل اعتماد نیست. جمهوری اسلامی اجازه نخواهد داد که حقوق مردم در مذاکرات پایمال شود و اگر آمریکا بخواهد دست از پا خطا کند و دست به اقدام نظامی بزند قطعاً پاسخ محکمی را از جانب نیروهای مسلح کشورمان دریافت خواهد کرد.

عراقچی نیز در خصوص سناریوهای موجود در مسیر مذاکره و جنگ گفت: آرایش نظامی آمریکا در منطقه ما را نمی ترساند. ما اهل دیپلماسی هستیم، اهل جنگ هم هستیم؛ اهل جنگ هستیم نه به این معنا که دنبال جنگ باشیم، اتفاقاً اهل جنگیم و آماده جنگیم تا کسی جرأت نکند با ما بجنگد. اگر راه دیپلماسی را انتخاب کنند، ما هم همان مسیر را خواهیم رفت. اگر با مردم ایران با زبان تکریم صحبت کنند، با زبان تکریم پاسخ خواهیم داد و اگر با زبان زور صحبت کنند، با زبان زور پاسخ خواهیم داد.

با توجه به این شرایط پرسش هایی در خصوص میزان تاثیرگذاری مذاکره یا ماهیت وجودی مذاکرات در زمانی که سایه جنگ و حمله نظامی نیز وجود دارد مطرح است. حسن بهشتی پور، تحلیلگر مسائل سیاست خارجی در گفتگو با فرارو به این پرسش ها پاسخ داده است:

حسن بهشتی پور به فرارو گفت: یک تفکر رایج که در بخش هایی از افکار یک طیف سیاسی خاص دیده می شود این است که گویی کشور در یک خواب خرگوشی فرو رفته و صرفاً چون روندی از مذاکره میان ایران و آمریکا جریان دارد، فعالیت های دفاعی، امنیتی و اطلاعاتی کشور کلا کنار گذاشته شده است. این برداشت، نه تنها با نشانه های میدانی و تصمیم سازی در امنیت ملی ایران همخوانی ندارد، بلکه از اساس بر یک سوءفهم تاریخی استوار است. در عمل، ایران هیچگاه و در هیچ دوره ای، میان مبارزه و تدابیر امنیتی و نظامی دوگانگی تعریف نکرده و نمی کند. سیاست رسمی کشور در سال های اخیر بر این مبنا بوده که درب گفتگو و دیپلماسی همیشه باز است، اما در همان حال ایران به لحاظ نظامی حاضر ودر آماده باش دفاعی در بالاترین وضعیت ممکن است تا اگر دشمن تصمیم خطایی اتخاذ کرد، پاسخ ایران قاطع، بازدارنده و فوری باشد.

وی افزود: همان طور که مقامات عالی کشور بارها تاکید کرده اند، مذاکره به معنای تعطیلی سازوکارهای دفاعی نیست. بخشی از تحلیلگران این نکته را نادیده می گیرند که مذاکره، ذاتاً یکی از ابزارهای مدیریت بحران است، نه جایگزینی برای قدرت بازدارندگی. به همین دلیل است که دستگاه های سیاست خارجی و دستگاه های امنیتی در ایران دو مسیر را دنبال می کنند: از یک سو با گفتگو، فشارهای سیاسی و روانی را کاهش می دهند، و از سوی دیگر، با تقویت زیرساخت های دفاعی و اطلاعاتی، امکان تهدید غافلگیرکننده را از بین می برند. این دوگانه مکمل یکی از ویژگی های سیاست خارجی کشور در چهار دهه گذشته بوده است.

این تحلیلگر ارشد سیاست خارجی در ادامه گفت: هدف اصلی مذاکره در چنین شرایطی، قبل از هر چیز مدیریت بحران و ایجاد آرامش در جامعه است. وقتی فضای منطقه متشنج است، تحرکات نظامی آمریکا و متحدانش افزایش یافته و احتمال اشتباه محاسباتی افزایش پیدا می کند. در نتیجه، نقش مذاکره به عنوان ابزاری برای کاهش تنش پررنگ تر می شود. ایران با ورود به گفتگو، هم برای جامعه داخلی این پیام را مخابره می کند که کشور در پی یافتن راه های مسالمت آمیز و کم هزینه است و هم برای جامعه بین المللی این سیگنال را ارسال می کند که تهران در محیط های شناخته شده دیپلماسی جهانی آماده است. این دو پیام، هر دو نقش تعیین کننده ای در کنترل وضعیت روانی جامعه و کاستن از هزینه های سیاسی و اقتصادی دارند.

وی افزود: در حال حاضر باید توجه داشت که سناریوی جنگ، کاملاً منتفی نیست. ایران نیز با همین منطق عمل می کند: بحث می کند، اما فرض می کند که ممکن است در معرض حمله نظامی قرار گیرد. بدین ترتیب با مسیر دیپلماسی، تقویت آمادگی دفاعی، گسترش توان بازدارندگی و آماده سازی همه ظرفیت های کشور، مسیر مذاکره نیز دنبال می شود. این سیاست نه از سر بدبینی، بلکه تجربه های مکرر و رفتارشناسی طرف مقابل است. تاریخ روابط ایران و آمریکا از نمونه هایی است که در آن حتی در اوج گفتگو، مسیر فشار یا تهدید رها نشده است.

این کارشناس سیاست خارجی در ادامه گفت: عده ای معتقدند مذاکره صرفاً برای رفع حاجت های دیپلماتیک است. یعنی ایران فقط گفتگو می کند که بعدها نگویند ایران مذاکره نکرد. این تحلیل، بسیار ساده انگارانه به نظر می رسد، اما بر زمینه های تجربه تاریخی ساخته شده است. آمریکا در مواردی حتی در شرایط مذاکره فعال، اقدام نظامی انجام داده و همین امر باعث شده است که برخی از تحلیلگران اینطور استنباط کنند بنابراین نمی گفت این طرز فکر کاملاً اشتباه است. با این حال، این که بخواهیم صرفاً بر اساس همین نگاه محتاطانه، اصل هدف مذاکره را نفی کنیم، اشتباه استراتژیک بزرگی خواهد بود. کنار گذاشتن دیپلماسی در شرایطی که منطقه روی خط بحران می کند، نه تنها معقول نیست، بلکه می تواند کشور را به سمتی سوق دهد که هزینه های غیرقابل جبرانی به همراه داشته باشد. در چنین شرایطی، انتخاب عقلانی همان است که ایران دنبال می کند: حفظ آمادگی دفاعی در بالاترین سطح، همراه با باز نگه داشتن درهای مذاکره و استفاده از فرصت هایی که ایجاد می شود.

وی افزود: سیاست خارجی مدرن بر یک اصل کلیدی استوار است: تا وقتی مسیر دیپلماسی باز است، بحران قابل مدیریت است. حتی اگر گفتگو به نتیجه نهایی نرسد، یک سپر روانی و سیاسی ایجاد می کند که برای حفظ وضعیت داخلی موثر است. از سوی دیگر، هیچ کس نمی تواند پیش بینی کند که این مذاکرات باید بی نتیجه باشد. ممکن است گفتگوها به توافقی محدود، موقت یا حتی غیرمستقیم منتهی که خود به خود احتمال اشتباه محاسباتی و بروز درگیری را کاهش دهد. حتی اگر بهترین سناریو رخ ندهد، زیان دیگری متوجه کشور نمی شود؛ چرا که در نهایت ایران به همان شرایطی که در حال حاضر دارد بازمی گردد، بدون آن که فرصت های موجود و احتمالی را از دست داده باشد.