امید عبداللهی، معاون اجتماعی شورای عالی انقلاب فرهنگی، با اشاره به افزایش نگران کننده مصرف سیگار و قلیان به ویژه در میان جوانان، نوجوانان و زنان، اظهار کرد: در گذشته، مصرف دخانیات در میان نوجوانان و جوانان پنهانی و دور از چشم خانواده ها بود، اما امروز قبح این مسئله شکسته شده و جوانان هیچ ابایی از مصرف جمعی و علنی آن ندارند به طوریکه طی سال های اخیر شاهد افزایش چشمگیر مصرف دخانیات، اعم از سیگار و قلیان میان جوانان و نوجوانان بوده ایم. به طوریکه رشد مصرف سیگار و قلیان در ایران در مقایسه با سایر کشورها، به شکل عجیبی بالا بوده است.

به گزارش ایسنا، وی با استناد به آمارهای رسمی اعلام کرد که مصرف دخانیات در میان دخترانِ 18 تا 25 سال، حدود 135 درصد افزایش یافته است. براساس پژوهش های انجام شده نیز، در گروه های سنی مختلف زنان، حدود 88 درصد افزایش مصرف دخانیات بین سال های 1398 تا 1402، ثبت شده، اما نگران کننده تر از مصرف سیگار، مصرف قلیان است که عمدتاً مصرف گروهی دارد.

به گفته معاون اجتماعی شورای عالی انقلاب فرهنگی، مصرف قلیان در میان زنان در بازه پنج ساله، با رشد 57 درصدی همراه بوده و این در حالیست که این نرخ در مردان با رشد 17 درصدی همراه بوده است. این آمار نشان می دهد که مصرف دخانیات، به ویژه قلیان، در میان زنان با سرعت بیشتری در حال گسترش است که بیشترین شیوع این الگو نیز در بازه سنی 18 تا 35 سال دیده می شود.

عبداللهی ضمن اشاره به تاثیر مصرف دخانیات بر اعتیاد تأکید کرد: بر اساس آمارهای رسمی وزارت بهداشت، تقریباً تمام افرادی که وارد چرخه اعتیاد شده اند، سابقه یکبار مصرف دخانیات داشته اند. این نشان می دهد که دخانیات یکی از مهم ترین دروازه های ورود به آسیب های اجتماعی و اعتیاد است.

وی با اشاره به پیامدهای مرگبار مصرف دخانیات گفت: سالانه حدود 60 هزار نفر در کشور بر اثر مصرف دخانیات جان خود را از دست می دهند که بخشی از این مرگ ومیرها مربوط به افرادی است که خود مصرف کننده نیستند، اما در معرض دود سیگار قرار دارند.

معاون اجتماعی شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه به قوانین و مقررات مربوط به دخانیات اشاره کرد و ضمن انتقاد ازعدم اجرای قوانین موجود، خاطرنشان کرد: قانون جامع مبارزه با دخانیات مصوب سال 1385 که متولی اجرای آن ستاد کشوری مبارزه با مصرف دخانیات در وزارت بهداشت بوده، متأسفانه در اجرا با موانع و مشکلات زیادی مواجه شد؛ در این میان، مافیای دخانیات با سودهای کلان، اجازه اجرای مؤثر این قوانین را نمی دهد. نمونه آن، مواضع دقیق آقای خسروپناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال 1402 درباره دخانیات بود که با موج سنگینی از حملات مواجه شد؛ این نشان می دهد مافیای دخانیات تا چه اندازه فعال است.

به گفته معاون اجتماعی شورای عالی انقلاب فرهنگی، سالانه گردش مالی بازار دخانیات به حدود 40 هزار میلیارد تومان می رسد و بخش عمده این گردش مالی مربوط به شرکت های خارجی است. این درحالیست که در شرایطی که کشور در حوزه هایی مانند دارو با تحریم روبروست، شرکت های بزرگ آمریکایی و انگلیسی، از جمله بریتیش امریکن توباکو، به صورت رسمی در کشور شعبه زده و اقدام به تولید سیگار می کنند.

معاون اجتماعی شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه در حال حاضر میزان تولید سیگار از میزان مصرف آن بیشتر است، گفت: سالانه حدود 65 تا 70 میلیارد نخ سیگار در کشور تولید می شود که بیش از 80 درصد آن در اختیار شرکت های خارجی است، اما برآوردها نشان می دهد حدود 70 تا 80 درصد این تولیدات در داخل کشور مصرف می شود و این خود به تنهایی زنگ خطری جدی است.

عبداللهی در پاسخ به سوالی درباره تاثیر افزایش مالیات بر دخانیات نسبت به کاهش مصرف سیگار، بیان کرد: در حال حاضر، شرکت های بزرگ تولید دخانیات و عمدتاً خارجی تولید دخانیات در کشور فعال هستند که نه تنها تعداد این شرکت ها کاهش نیافته، بلکه رشد هم داشته است. در این میان هم قیمت پایین سیگار در کشور باعث شده حتی پدیده قاچاق معکوس شکل بگیرد.

وی در ادامه به تشریح اقدامات شورای عالی انقلاب فرهنگی برای کاهش مصرف دخانیات در کشور پرداخت و گفت: با توجه به این نگرانی ها، در شورای عالی فرهنگی میز تخصصی پیشگیری فرهنگی و اجتماعی از مصرف دخانیات تشکیل شده است. در این راستا، بیش از 40 تا 50 جلسه با حضور دستگاه های مختلف، وزارت بهداشت و نهادهای مردم نهاد برگزار شده که حاصل این جلسات، تدوین پنج بسته سیاستی با تمرکز بر پیشگیری فرهنگی و اجتماعی و آگاهی بخشی در پنج حوزه مختلف دانش آموزی، آموزش عالی و دانشگاه ها، رسانه و فضای مجازی، اماکن عمومی و دود دست دوم است.

عبداللهی با اشاره به نقش رسانه ها گفت: باتوجه به اینکه در سریال ها و تولیدات شبکه نمایش خانگی نیز مصرف دخانیات به شدت بالاست، برای ساماندهی این مسئله جلسات متعددی با ساترا برگزار شده است؛ هرچند در این حوزه نیز با پدیده هایی مانند بازیگرسالاری و کارگردان سالاری مواجه هستیم که می تواند مانع اجرای مصوبات مربوط به محدودیت نمایش مصرف دخانیات شود، اما با تدوین بسته جامع در شورای عالی فرهنگی وظایف مشخصی برای دستگاه های اجرایی، به ویژه نهادهای فرهنگی و آموزشی، تعیین شده است؛ این بسته تصویب شده و به زودی ابلاغ خواهد شد. همچنین در این بسته تأکید شده هم دسترسی نوجوانان و جوانان به دخانیات محدود شود و هم مالیات بر مصرف افزایش یابد. نکته مهم این است که درآمد حاصل از افزایش مالیات، صرفاً باید به حوزه پیشگیری فرهنگی و اجتماعی از مصرف دخانیات اختصاص داده شود و نه حوزه های دیگر.

وی در ادامه به وضعیت مصرف سیگارهای الکترونیکی پرداخت و ادامه داد: متاسفانه پس از فراگیر شدن سیگارهای الکترونیکی، جریان های اقتصادی و مافیایی با تبلیغاتی کاملاً فریبنده این گونه القا کردند که این نوع سیگارها ضرر و زیان قابل توجهی ندارند و راه ترک سیگارهای معمولی، سیگارهای الکترونیکی است و همین امر باعث شد در فاصله زمانی کوتاهی شاهد گسترش بسیار زیاد مصرف سیگارهای الکترونیکی در جامعه باشیم. یکی از مسائلی که در تدوین بسته سیاستی جدید به آن اشاره شده مقابله با تولید، توزیع و همچنین آگاهی رسانی نسبت به مضرات ناشی از مصرف سیگارهای الکترونیکی است.

معاون امور اجتماعی شورای عالی انقلاب فرهنگی در پاسخ به این سوال که این بسته سیاستی چه مواردی را تحت تاثیر قرار می دهد، تصریح کرد: این بسته سیاستی پنج مسئله اصلی را پوشش می دهد؛ مسئله نخست آن معطوف به رشد گرایش به مصرف دخانیات در میان نوجوانان و دانش آموزان است و راهبرد اصلی در این بخش، کاهش تقاضا و پیشگیری از شروع مصرف دخانیات در بین دانش آموزان است. بر این اساس، وزارت آموزش وپرورش موظف شده برنامه هایی را از جمله ایجاد و توسعه محیط های آموزشی بدون دخانیات، افزایش آگاهی بخشی و تقویت مهارت های زندگی مانند مهارت نه گفتن و مشارکت فعال خانواده ها در فرآیند فرهنگ سازی بر پایه مفاد این بسته اجرا کند.

عبداللهی ادامه داد: بسیاری از مصرف ها از یک تعارف ساده شروع می شود و اگر این مهارت ها به صورت جدی آموزش داده شود، احتمال ورود به مصرف دخانیات کاهش می یابد.

وی با اشاره به بسته دوم خاطرنشان کرد: بسته دوم به روند رو به افزایش مصرف دخانیات میان دانشجویان به ویژه دختران، اختصاص دارد که در حوزه آموزش عالی نیز راهبرد شورای عالی انقلاب فرهنگی، پیشگیری و کاهش مصرف دخانیات است. ایجاد محیط های کاملاً عاری از دخانیات در دانشگاه ها و حتی در شعاع 100 متری مراکز دانشگاهی، ارتقای دانش و مهارت ها، فرهنگ سازی و آگاهی سازی از جمله اقدامات پیش بینی شده در این بخش است.

عبداللهی سومین مسئله محوری این سند را رشد فزاینده نمایش و تبلیغ دخانیات در آثار چندرسانه ای دانست و گفت: در حال حاضر به نوعی شاهد آزادی تبلیغ دخانیات در کشور هستیم، در حالیکه طبق قانون جامع مبارزه با دخانیات مصوب سال 1385، هرگونه تبلیغ، عرضه و ترویج دخانیات ممنوع است، حتی تراکت هایی که برخی فروشگاه ها توزیع می کنند، کاملاً غیرقانونی است. در این زمینه در بسته سیاستی، بر توسعه و اجرای دستورالعمل های جامع فرهنگی و اجتماعی برای محدودسازی کامل تبلیغات دخانیات در تولیدات چندرسانه ای، شبکه نمایش خانگی و تلویزیون تأکید شده است. پیش تر نیز صداوسیما اعلام کرده بود که مصرف سیگار فقط برای شخصیت های منفی نمایش داده می شود، اما بر اساس این مصوبه، هر نوع مصرف، تبلیغ آشکار یا پنهان دخانیات در تمامی تولیدات تصویری باید به طور کامل ممنوع شود.

معاون اجتماعی شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به اینکه عرضه و تبلیغ دخانیات در فضای مجازی به شدت گسترده شده است، گفت: در این حوزه، نقش نظارتی شورای عالی فضای مجازی بسیار جدی دیده شده و جزییات وظایف به صورت مشخص به این شورا ابلاغ شده است.

عبداللهی چهارمین محور این بسته را استعمال دخانیات در اماکن عمومی و محیط های کاری عنوان کرد و توضیح داد: دود دست دوم یکی از مهم ترین تهدیدهاست؛ افرادی که خود مصرف کننده نیستند، اما به دلیل حضور در محیط های آلوده، دچار آسیب می شوند. در این زمینه با وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تعامل شده و متولی اصلی این بخش تعیین شده است تا هرگونه مصرف دخانیات در محیط های عمومی و کاری به طور کامل ممنوع شود.