نتایج یک مطالعه جدید نشان می دهد که مدیتیشن می تواند فعالیت مغز انسان را از نو شکل دهد.

به گزارش ایسنا، مدیتیشن یا مراقبه ممکن است ذهن را آرام کند، اما یک مطالعه اخیر نشان می دهد که می تواند با تغییر عمیق دینامیک یا پویایی مغز و افزایش اتصالات عصبی (تا حدودی شبیه به مواد روانگردان) فعالیت مغز را نیز تغییر دهد.

در نتیجه، مدیتیشن می تواند به پزشکان کمک کند تا به حالت فرضی موسوم به حالت بهینه مغز دست یابند که در آن اتصالات عصبی نه خیلی ضعیف و نه خیلی قوی هستند، بلکه در سطح بهینه برای چابکی و عملکرد ذهنی قرار دارند.

مدیتیشن، مراقبه، ژرف پویی، خودپویی یا درون پویی(Meditation) عملی است که در آن فرد از یک تکنیک مانند ذهن آگاهی یا تمرکز ذهن بر روی یک موضوع، فکر یا فعالیت خاص برای آموزش توجه و آگاهی و دستیابی به یک حالت روان و آرام و پایدار ذهنی استفاده می کند. بسیاری از آیین های مدیتیشن و برخی از دین های بزرگ به خصوص ادیان شرقی نظیر آیین های هندو و بودایی روش های مدیتیشن را نیز دربرمی گیرند. اکثر روش های محبوب مدیتیشن ریشه شرقی دارند. از روش های معروف مدیتیشن شرقی تفحص خود، ذهن آگاهی، درون پویی متعالی، ذاذن و ویپاسانا است.

در این مطالعه که به رهبری آنالیزا پاسکارلا(Annalisa Pascarella)، متخصص نوروفیزیولوژی از شورای ملی تحقیقات ایتالیا انجام شد، محققان از اسکن های مغزی با وضوح بالا و یادگیری ماشینی برای بررسی اینکه چگونه مدیتیشن می تواند فعالیت مغز را برای دستیابی به تعادل بین هرج و مرج عصبی و نظم تغییر دهد، استفاده کردند.

ابتدا محققان از مگنتوانسفالوگرافی(MEG) برای اندازه گیری فعالیت مغز مرتبط با دو نوع مدیتیشن و استراحت غیر مدیتیشن در یک گروه 12 نفره از راهبان استفاده کردند. مگنتوانسفالوگرافی میدان های مغناطیسی تولیدشده توسط سیگنال های الکتریکی در مغز را اندازه گیری می کند.

این راهبان، مراقبه کنندگان حرفه ای بودند و به طور میانگین هر کدام بیش از 15 هزار ساعت مراقبه انجام می دادند و اهل صومعه سانتاسیتاراما در نزدیکی رم بودند. این راهبان که همگی مرد بودند و 25 تا 58 سال سن داشتند، به شاخه ای از بودیسم تراوادا تعلق داشتند که در قدیمی ترین متون مقدس بودایی ریشه دارد.

این مطالعه دو روش مراقبه را بررسی کرد: ساماتا(Samatha) که توجه را بر روی یک چیز خاص مانند تنفس آگاهانه متمرکز می کند تا به تعادل ذهن دست یابد و ویپاسانا(Vipassana) که ذهن را بر لحظه حال متمرکز می کند تا احساسات، عواطف و افکار بتوانند آزادانه و بدون قضاوت گزینشی جریان یابند.

کریم جربی(Karim Jerbi)، دانشمند علوم اعصاب دانشگاه مونترال و نویسنده ارشد این مطالعه توضیح می دهد: با ساماتا، شما میدان توجه خود را محدود می کنید که تا حدودی مانند باریک کردن پرتو چراغ قوه است. با ویپاسانا برعکس است، این پرتو را گسترده تر می کنید.

جربی می افزاید که این دو تمرین به طور فعال مکانیسم های توجه را درگیر می کنند و مراقبه کنندگان اغلب از این دو به طور متناوب استفاده می کنند.

این تیم با تجزیه و تحلیل سیگنال های مغزی راهبان دریافت که در حالی که ساماتا حالت مغزی متمرکزتر و پایدارتری را ایجاد می کرد که منجر به تمرکز عمیق می شد، ویپاسانا راهبان را به دستیابی به حالت بهینه مغز نزدیک تر کرد.

در این نقطه شیرین کارایی، مغز به طور ایده آل توجه و انعطاف پذیر می شود تا به طور مؤثر اطلاعات را ذخیره و پردازش کند و به سرعت با وظایف در حال تغییر سازگار شود.

جربی می گوید: در نقطه بهینه، شبکه های عصبی به اندازه کافی پایدار هستند تا اطلاعات را به طور قابل اعتمادی منتقل کنند و در عین حال به اندازه کافی انعطاف پذیر هستند تا به سرعت با موقعیت های جدید سازگار شوند. این تعادل، قابلیت های پردازش، یادگیری و پاسخ مغز را بهینه می کند.

تفاوت های دیگری نیز آشکار شد. به عنوان مثال، ساماتا ممکن است در فعال کردن شبکه های حسی مؤثرتر باشد و به پزشکان این امکان را می دهد که بهتر روی یک حس خاص، مانند تنفس خود تمرکز کنند.

محققان به طرز عجیبی کاهش نوعی فعالیت مغزی به نام نوسانات گاما را مشاهده کردند که نشان می دهد مدیتیشن می تواند پردازش محرک های خارجی را کاهش داده و تمرکز درونی را افزایش دهد. در مقابل، مطالعات قبلی افزایش این نوع فعالیت مغزی را گزارش کرده بودند، اما این مطالعه از ابزارهای پیشرفته پردازش سیگنال برای تمرکز بر سیگنال های مغزی مورد نظر استفاده کرد.

یافته های جدید نشان می دهد که مدیتیشن می تواند باعث تغییر از تعامل به سمت آگاهی شود. در میان 12 راهب، مراقبه کنندگان باتجربه تر تفاوت کمتری بین حالت های مراقبه و استراحت نشان دادند که نشان می دهد حالت های مغزی مراقبه آنها مشابه پویایی مغز در حالت استراحت شده است.

با این حال، تحقیقات دیگری که روی مراقبه کنندگان منظم انجام شده است، نشان می دهد که این تمرین می تواند جنبه تاریکی داشته باشد. برخی از مراقبه کنندگان گزارش می دهند که اضطراب، افسردگی یا حتی توهم و احساس کلی ترس را تجربه می کنند. این مضرات احتمالی کمتر گزارش شده اند و ممکن است شایع تر از آنچه قبلاً تصور می شد باشند.

اگرچه مطالعه جدید از روش هایی استفاده کرده که ممکن است بینش دقیق تری در مورد چگونگی تأثیر مدیتیشن بر مغز ارائه دهند، اما این تغییرات هنوز به خوبی درک نشده اند و به نظر می رسد مدیتیشن مسیر سرراستی به سوی روشن بینی نیست.

مطالعات آینده می تواند شفافیت بیشتری ارائه دهند، همانطور که نیلوفر آبیِ باشکوه از آب های گل آلود شکوفا می شود.

این پژوهش در مجله Neuroscience of Consciousness منتشر شده است.