در عصر ارتباطات، زمانی که هر گوشی هوشمند به دروازه ای برای دسترسی بی وقفه به اطلاعات بدل شده، یک پرسش جدّی ذهن بسیاری از شهروندان را درگیر کرده است: چرا بخش قابل توجهی از مخاطبان ایرانی، با وجود فعالیت رسانه رسمی ملی، ترجیح می دهند اخبار و تحلیل های خود را از کانال های غیررسمی در تلگرام، یوتیوب و شبکه های اجتماعی دریافت کنند؟ پاسخ این پرسش ساده و تک عاملی نیست؛ این پدیده حاصل هم زمانِ کاستی های ساختاری در رسانه رسمی و جذابیت های محتوایی رسانه های غیررسمی است.

انحصار رسانه ای، چه در حوزه تولید محتوا و چه در ساختار توزیع، به تدریج شکافی عمیق میان روایت رسمی و واقعیت زیسته مردم ایجاد کرده است. هنگامی که رسانه ملی، به جای بازتاب دادن طیف متنوع دیدگاه ها، بر یک روایت واحد و گزینش شده پافشاری می کند - به ویژه در پوشش رویدادهای سیاسی و اجتماعی - مخاطب به طور طبیعی برای یافتن روایت های مکمل یا متفاوت، به منابع دیگر رجوع می کند. این میل به کامل دیدن واقعیت، مخاطب را به سمت رسانه هایی سوق می دهد که اگرچه گاه از اعتبار حرفه ای کمتری برخوردارند، اما در سرعت، تنوع و جسارت روایت، دست بالاتری دارند.

با این حال، چالش اصلی صرفاً به محتوای سیاسی محدود نمی شود؛ بلکه سبک و شیوه ارائه نیز نقشی تعیین کننده دارد. نسل جدید در زیست بومی رسانه ای رُشد کرده که مبتنی بر سرعت، اختصار و تعامل است. بولتن های خبری طولانی، زبان رسمی و ساختارهای خشک، دیگر پاسخ گوی ذائقه این نسل نیست. در مقابل، رسانه های غیررسمی با ویدیوهای کوتاه، تحلیل های طنزآمیز، روایت های شخصی و محتوای صوتی صمیمی، توانسته اند نوعی رقابت نابرابر را شکل دهند که رسانه سنتی ایران در آن عقب مانده است.

از سوی دیگر، نباید نقش دغدغه های روزمره مردم را نادیده گرفت. مخاطبان به دنبال رسانه ای هستند که بازتاب دهنده مسائل ملموس زندگی شان از گرانی و فشارهای معیشتی گرفته تا چالش های اجتماعی و فرهنگی باشد. مسائلی که گاه در لابه لای انبوه اخبار رسمی بوده و یا با احتیاط و کمرنگی مطرح می شوند. همین حس دیده شدن در رسانه های غیررسمی، پیوندی عاطفی میان مخاطب و آن منابع ایجاد کرده است.

البته افزایش سرعت و تنوع، اگر بدون عمق تحلیلی باشد، رسانه را به ابزاری صرفاً سرگرم کننده و زودگذر تبدیل می کند. چالش واقعی آنجاست که رسانه رسمی چگونه می تواند هم زمان با رقابت در قالب های نوین - مانند ویدیوهای کوتاه و محتوای صوتی - محتوایی عمیق، دقیق و در عین حال منطبق با واقعیت های جامعه ارائه دهد. تحقق این هدف، نیازمند سرمایه گذاری بر تخصص گرایی در تیم های تولید، کاهش بوروکراسی های فرساینده و ایجاد سازوکارهای چابک برای واکنش سریع به تحولات روز است. ساختاری کُند و بیش از حدّ متمرکز، توان رقابت با رسانه های غیررسمی را نخواهد داشت. از این رو، تسهیل فرآیندهای تولید و نظارت هوشمندانه، شرط لازم برای بازگشت مخاطب به رسانه ملی است.

پیامدهای تداوم این روند، فراتر از کاهش آمار بینندگان است. تضعیف مرجعیت رسانه رسمی می تواند به کاهش همگرایی اجتماعی، گسترش اخبار غیرموثق و افزایش چنددستگی در فضای عمومی منجر شود؛ وضعیتی که در بلندمدت به زیان انسجام اجتماعی در ایران خواهد بود.

راه برون رفت از این وضعیت، نیازمند تعهدی جدّی به تغییر رویکرد است؛ تغییری که بر سه محور اصلی اعتمادسازی از طریق شفافیت و پایبندی به حقیقت، افزایش جذابیت از راه نوآوری در فرم و تمرکز بر دغدغه های واقعی مردم، و عملیات گرایی برای رقابت پذیری در سرعت و کیفیت انتشار استوار باشد. در این میان، ایجاد شبکه های تلویزیونی متنوع تر با مدیریت افراد باتجربه و مورد اعتماد نیز می تواند به احیای سرمایه اجتماعی رسانه رسمی کمک کند.

اگر رسانه رسمی بتواند از انزوای ساختاری خارج شود و با صراحت، صداقت و سرعت با مخاطب سخن بگوید، بازگشت بخشی از اعتماد و مخاطب هرچند دشوار اما کاملاً دست یافتنی است. در غیر این صورت، شکاف میان روایت رسمی و واقعیت اجتماعی، عمیق تر و پُرهزینه تر خواهد شد.