فرارو- استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان دونالد ترامپ، روز جمعه در مسقط برای نخستین بار به طور مستقیم با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، دیدار کردند؛ رخدادی کم سابقه که از زمان جنگ 12روزه ژوئن گذشته تاکنون مشابهی نداشته است.

به گزارش فرارو، به نقل از منابع رسانه ای، این دیدار چندساعته با میانجی گری بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، برگزار شد و امکان تبادل مستقیم دیدگاه ها را پس از سال ها فراهم آورد؛ در حالی که گفت وگوهای پیشین عمدتاً از مسیر واسطه ها پیش می رفت. این اطلاعات به نقل از وب سایت اکسیوس منتشر شده است.

با وجود این گشایش شکلی، عباس عراقچی تصریح کرد که دامنه مذاکرات صرفاً به پرونده هسته ای محدود بوده و هرگونه گفت وگو درباره برنامه موشکی یا حمایت تهران از نیروهای مقاومت منطقه ای منتفی است. این موضع گیری در شرایطی اعلام می شود که واشنگتن هم زمان دست به بسیج نظامی گسترده در خلیج فارس زده، ترامپ هشدارهای صریحی درباره توسل به گزینه نظامی در صورت عدم دستیابی سریع به توافق داده و تحریم های تازه ای را علیه آنچه ناوگان پنهان نفتکش های ایران می خواند، اعمال کرده است.

در سوی دیگر، البوسعیدی مذاکرات را بسیار جدی توصیف کرد و گفت هر دو طرف دیدگاه های خود را شفاف بیان کرده و حوزه هایی برای پیشرفت احتمالی شناسایی شده است. عراقچی نیز از فضایی بسیار مثبت سخن گفت و تأکید کرد که دیدگاه ها به دقت شنیده شده اند؛ با این تأکید که ادامه گفت وگوها باید در محیطی آرام و به دور از تنش و تهدید پیش برود.

به گفته منابع دیپلماتیک غربی که روند گفت وگوها را از نزدیک رصد می کنند، هیئت ایرانی در نخستین دور مذاکرات غیرمستقیم، طرحی اولیه روی میز گذاشته که به طور انحصاری بر پرونده هسته ای متمرکز است و تنها امتیازهای محدودی را در بر می گیرد؛ از جمله کاهش موقت سطح غنی سازی تا 3.67 درصد. به گفته این منابع، تهران در ازای کاهش بخشی از تحریم ها، دسترسی به دارایی های مسدودشده تا سقف 100 میلیارد دلار و دریافت مجوز برای صادرات نفت، آمادگی خود را برای انتقال بخشی از ذخایر اورانیوم با غنای بالا به روسیه و تحت نظارت بین المللی اعلام کرده است.

هم زمان، هیئت ایرانی با قاطعیت خواستار کنار گذاشتن سایر موضوعات از دستور کار مذاکرات شده و برنامه موشک های بالستیک و حمایت از آنچه محور مقاومت خوانده می شود را خط قرمز دانسته است. در مقابل، واشنگتن با محدود ماندن گفت وگوها به پرونده هسته ای مخالفت کرده و بر گسترش دامنه مذاکرات به حوزه موشکی و قطع حمایت از گروه های شبه نظامی پافشاری دارد.

بر اساس ارزیابی همین منابع، ایالات متحده در این مقطع از اصرار پیشین خود برای مشارکت دادن دیگر بازیگران منطقه ای عقب نشینی کرده؛ تصمیمی که تداوم گفت وگوها در عمان را ممکن ساخت و مانع از لغوی شد که در ابتدا محتمل می نمود. با این حال، منابع هشدار می دهند که در صورت ناکامی این دور از مذاکرات، یا باید منتظر برگزاری دور سومی بود یا با اعلام تشدید فشار و گزینه های نظامی از سوی آمریکا مواجه شد. از نگاه آنان، این گفت وگوها به مثابه آخرین فرصت برای جلوگیری از جنگ تلقی می شود؛ جنگی که در صورت وقوع، دومین رویارویی مستقیم دو طرف در کمتر از یک سال خواهد بود.

برخی تحلیلگران معتقدند حضور فرماندهان ارشد نظامی ایالات متحده در مذاکرات مسقط میان ایران و آمریکا، هم زمان با تحرکات دریایی و جابه جایی گسترده تجهیزات نظامی در منطقه، بیش از آنکه نشانه ای از دیپلماسی باشد، تلاشی حساب شده برای اعمال فشار سیاسی و نظامی بر تهران است. به باور این تحلیلگران، وارد کردن ژنرال ها به روند گفت وگوها حامل پیامی روشن از نمایش قدرت است؛ پیامی که قرار است وزن چانه زنی واشنگتن را در میز مذاکره افزایش دهد. در همین راستا، یک مقام آمریکایی به روزنامه وال استریت ژورنال گفته است که ترکیب هیئت آمریکایی شامل دریادار برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام)، بوده است؛ حضوری که از نگاه ناظران، نشانه ورود مستقیم ملاحظات امنیتی به قلب فرآیند مذاکرات به شمار می رود.

در این چارچوب، مسعود معلوف، سفیر پیشین و کارشناس مسائل آمریکا، بر این باور است که دونالد ترامپ همچنان بر روایت همیشگی خود مبنی بر دفاع از امنیت ایالات متحده و حفاظت از اسراییل تکیه خواهد کرد و ایران را به عنوان یک تهدید دائمی برجسته می سازد تا بستر لازم برای فشار نظامی را فراهم کند و سپس به سمت مذاکراتی فرسایشی و بلندمدت حرکت کند؛ مذاکراتی که هدف اصلی آن، نه لزوماً حل اختلاف، بلکه کاهش فشارهای داخلی بر شخص رییس جمهور است. معلوف در گفت وگو با ارم نیوز تأکید می کند که نشست های آغازشده در مسقط، نقطه شروع یک مسیر طولانی مذاکره میان واشنگتن و تهران است و احتمال می دهد این گفت وگوها تا پس از انتخابات قانون گذاری آمریکا ادامه یابد تا افکار عمومی درگیر این پرونده باقی بماند و ترامپ بتواند در میانه بحران های داخلی، از آن بهره برداری سیاسی کند.

به باور معلوف، ترامپ تلاش می کند توجه افکار عمومی داخلی را از مجموعه ای از بحران ها از پرونده اپستین گرفته تا تحولات مینه سوتا و چالش های اقتصادی منحرف کند و ایران را به بهانه ای بدل سازد که از طریق آن، هم مدعی دفاع از منافع آمریکا شود و هم امنیت اسراییل را در مرکز گفتمان خود قرار دهد؛ رویکردی که به طور طبیعی پرونده هسته ای ایران را بار دیگر به صدر دستور کار سیاسی واشنگتن می آورد. او همچنین یادآور می شود که افغانستان و عراق دیگر تهدیدی جدی برای ایالات متحده محسوب نمی شوند و همین امر، ترامپ را به سمت برجسته سازی فشار بر ایران در قالب دفاع از امنیت اسراییل سوق داده است.

از سوی دیگر، دنیس سیترونوویچ، پژوهشگر ارشد مسائل ایران در مؤسسه مطالعات امنیت ملی، مهم ترین دستاورد فعلی گفت وگوهای ایران و آمریکا را این می داند که مذاکرات فرو نپاشیده و همه طرف ها، به ویژه میانجی ها، موفق شده اند از بدترین سناریو یعنی قطع کامل گفت وگو جلوگیری کنند. به گفته او، محتوای مذاکرات همچنان در هاله ای از ابهام قرار دارد: ایران با همان خطوط قرمز سنتی خود در حوزه برنامه موشکی و نیروهای نیابتی وارد گفت وگو شده و نشانه ای از انعطاف در این حوزه ها دیده نمی شود؛ هرچند در پرونده هسته ای، به نظر می رسد عناصری مطرح شده که امکان ادامه مذاکرات را فراهم کرده است، بی آنکه تهران از موضع اصولی خود درباره تداوم غنی سازی یا پذیرش توقف کامل عقب نشینی کند.

سیترونوویچ در عین حال تأکید می کند که برخلاف دوره های پیشین، عامل زمان اکنون به شدت تعیین کننده شده و بعید است مذاکرات بتواند به طور نامحدود و در قالب گفت وگوهای غیرمستقیم ادامه یابد. اگر اراده ای واقعی برای پیشرفت وجود داشته باشد، تغییر شکل و قالب مذاکرات اجتناب ناپذیر خواهد بود. جمع بندی او این است که گرچه نشانه هایی از تمایل مشترک برای مهار تنش و جلوگیری از جنگ دیده می شود، اما هنوز هیچ گشایش تعیین کننده ای ــ به ویژه فراتر از موضوع هسته ای ــ رخ نداده است. در نهایت، تصمیم های سرنوشت ساز نه در مسقط، بلکه در واشینگتن اتخاذ خواهد شد و معیار واقعی سنجش مسیر مذاکرات، نه بیانیه های دیپلماتیک، بلکه واکنش جریان های حامی اقدام نظامی پس از دریافت گزارش های کوشنر و ویتکاف است.

یک وب سایت خبری عبری زبان، روایت رایج از پیروزی ایالات متحده در یک جنگ احتمالی علیه ایران را به طور جدی به چالش کشیده و آن را بیش از هر چیز، برساخته ای خوش بینانه و خطرناک توصیف کرده است. وب سایت عبری نتسیو در ارزیابی سناریوهای محتمل چنین رویارویی ای هشدار می دهد که حتی سقوط 12 جنگنده آمریکایی یا آسیب دیدن چند شناور نظامی، می تواند شوکی عمیق به واشنگتن وارد کند؛ شوکی که به گفته این رسانه، ظرفیت آن را دارد تا به هرج ومرج سیاسی گسترده یا حتی وضعیتی شبیه شورش علیه دونالد ترامپ، رییس جمهور ایالات متحده، بینجامد.

این وب سایت، باورمندان به برتری قاطع و کم هزینه آمریکا در برابر ایران را دچار توهم می خواند و تأکید می کند که چنین نگاهی، به زودی با دگرگونی های بنیادین در معادلات میدانی و راهبردی فرو خواهد ریخت. به نوشته نتسیو ، اگر واشنگتن گمان کند می تواند به تنهایی وارد جنگی تمام عیار با ایران شود، روسیه و چین تماشاگر نخواهند ماند و اجازه نخواهند داد متحد مهم شان در جنوب غرب آسیا بی هزینه درهم شکسته شود؛ آن هم در جهانی که هرچه بیشتر به سمت چندقطبی شدن پیش می رود.

در جبهه اسراییل، گزارش یادآور می شود که موشک های بالستیک دوربرد شلیک شده توسط نیروی هوایی این رژیم در دور نخست جنگ 12روزه ژوئن گذشته، اگرچه تا حدی مؤثر بودند، اما هم زمان یک واقعیت نگران کننده را آشکار کردند: کمبود جدی ذخایر. با ورود جنگ به هفته دوم، حجم و بسامد شلیک موشک های اسراییلی به طور محسوسی کاهش یافت. در همان نبرد، شواهد متعددی نیز حکایت از آن داشت که ایران توانست با اتکا به سامانه های پدافند هوایی کوتاه برد، شماری از پهپادهای تهاجمی سنگین اسراییلی را ساقط کند.

به گفته نتسیو ، برخلاف ادعاهای مطرح شده، هیچ سند قابل اتکایی دال بر نابودی سامانه های پیشرفته پدافند هوایی ایران وجود ندارد؛ همان گونه که شواهد معتبری درباره نفوذ مؤثر جنگنده های آمریکایی یا اسراییلی به حریم هوایی ایران در موج پیشین جنگ نیز در دست نیست. در عرصه نبردهای دریایی نیز این وب سایت عبری، تسلط آمریکا بر میدان را زیر سؤال می برد و هشدار می دهد که حتی اگر شناورهای آمریکایی هدف قرار نگیرند یا غرق نشوند، با کمبود شدید مهمات ظرف دو هفته ــ یا حتی کمتر ــ مواجه خواهند شد و عملاً امکان تجدید تسلیح نخواهند داشت. جمع بندی گزارش صریح است: تصور توانایی نیروی دریایی آمریکا برای انجام عملیات پایدار در آب های ایران، نه یک برآورد واقع بینانه، بلکه توهمی پرهزینه است.