احمد غلامی در شرق نوشت: ایران سرزمین بزرگی است، با تنوع قومی، زبانی، فرهنگی و دینی، و یک تاریخ مشترک. آنچه بیش از هر چیز مردم این سرزمین را به یکدیگر پیوند می دهد، تاریخ ما است. روح تاریخی ایران در بستر زمان اوج و فرودهای بسیاری را تجربه کرده است؛ روزگارانی تلخ و شیرین. اما برای درک وضعیت کنونی نیازی به بازگشت به تاریخ باستان نیست؛ بازگشت به تاریخ صدساله ای که ایرانیان از سر گذرانده اند، کفایت می کند تا اکنون مان را قضاوت کنیم. همین تاریخ صدساله آشکار می کند ما مردم تا چه میزان در وضعیت موجود سهیم هستیم.

همین تاریخ نشان می دهد کجا پشت به مسئولیت های مان کرده و کجا در لحظاتی دشوار کنار یکدیگر ایستاده ایم. همین تاریخ صدساله عیان می کند چگونه در بیم و امید و گاه با خشم و انتقام تصمیماتی گرفته ایم که نتایج آن تا اکنون دامن گیرمان بوده است. شاید بهترین راه اندیشیدن و درک زمینه و زمانه ای که در آن زندگی می کنیم، بازگشت به تاریخ و واکاوی آن باشد. بنگریم چه بر ما رفته و به دست چه کسانی. فارغ از نتیجه ای که حاصل می شود، این نکته بدیهی و انکارناپذیر است که ما ثمره تاریخ مان هستیم. نه می توانیم آن را نادیده بگیریم و نه به سهولت از آن بگذریم. هرکس این باور را القا می کند که بی اعتنا به تاریخ می توان به آینده قدم گذاشت، سودای منافع خود را دارد.

در بازگشت به تاریخ است که نقش دولتمردان، سیاست مداران وطن دوست و خائن در هر لباس و جایگاهی، و بیگانگان از هر قماشی عیان می شود و مهم تر از همه، در کنار اینها نقش مردم. ما مردمی بدون تاریخ نیستیم و هیچ ملتی بدون تاریخش نمی تواند تصمیماتی درست برای آینده سرزمینش بگیرد. تاریخ با ما آغاز نمی شود. آن که این را فریاد می زند، دروغی بزرگ در آستین دارد.

حتی اگر خودمان را فریب بدهیم یا فریب مان بدهند که بی اعتنا به تاریخ به سوی آینده گام برداریم، دیری نخواهد پایید که دوباره تاریخ بر سرمان آوار شود. در همین تاریخ است که دوستی ها و دشمنی های بیگانگان، اعمال وطن دوستان و وطن فروشان و مردم آگاه و ناآگاه ثبت شده است. تاریخ ما پر است از لحظات غرورآفرین و شرم آور مثل تاریخ تمام دنیا.

نه باید به این تاریخ غره شد و نه از آن شرم کرد، بلکه باید با نگاهی انتقادی و بدون جانب داری و شجاعانه آن را بازخوانی کرد. تاریخ متونی غبارآلود نیست یا وقایعی که پشت سر گذاشته ایم. تاریخ اکنون ما است. همین لحظه ای که نفس می کشیم، جدا از تاریخ نیستیم. این تاریخ با نیرنگ ها و دروغ هایش دست از سر ما برنمی دارد. راه گریزی نیست، جز اینکه شجاعانه به سمت آن گام برداریم و دوباره حقیقت خودمان و حقیقت ایران را کشف کنیم.

اینکه ما کجای حقیقت تاریخی ایستاده ایم؟ آیا حقیقت تاریخ و ما همین امروز نیست؟ آیا همین بستری را که در آن قرار داریم، به دست خودمان رقم نزده ایم؟ یا به این باور شرم آور اعتراف کنیم که ما هیچ عاملیتی در تاریخ نداشته و همواره دیگرانی برای ما تصمیم گرفته اند و باز خواهند گرفت؟ هرچه باشد، ما وارث این تاریخ هستیم و با غیظ و غضب نمی توانیم از تاریخ و اکنون به آینده عبور کنیم. خشم و نفرت از خود و دیگران راه را برای انتقام و مقصریابی و مقصردانی دیگران باز می کند. نفرین و ناسزا همان راه گذشتگانی است که ما را به اینجا رسانده است. پس چرا با انتقاد از تاریخ آن را تکرار می کنیم؟

این نیرنگ تاریخ است که می پنداریم با نفرت از آن کنده می شویم. برای عبور از تاریخ باید آن را زیست و از سر گذراند و برای جلوگیری از تکرار تاریخ باید پوستش را کند. این جراحی تاریخ جلوی تکرار حماقت بار آن به دست تاریخ فروشان جعلی را می گیرد. برای درک و دریافت تاریخ بیش از هر کاری باید به خودمان برگردیم و خودمان را محاکمه کنیم.

از طریق محاکمه خود است که فردیت و عاملیت شکل می گیرد و از سیطره باور به قوم و قبیله و بزرگان قوم رها می شویم. گذار به آینده از رهگذر تعمیق این عاملیت و فردیت است و باور به اینکه من در وضعیت امروز ایران، چه خوب چه بد، نقش دارم. هرکس در ستایش ما و ملت ما اغراق می کند و بر بی گناهی ما اصرار دارد، درصدد نفی عاملیت مردم است و خواسته وناخواسته آنان را صغیر می نامد. این شیوه تاریخ فروشانی است که تاریخ جعلی می سازند و می فروشند.

ما برساخته و برخاسته همین تاریخ هستیم. این تاریخ و تاریخ آینده را با نگاه به گذشته خواهیم ساخت، نه با خشم و نه با انتقام. ما قربانیان تاریخ نیستیم. وضعیت کنونی حاصل عملکرد تک تک آدم ها است. البته دولتمردان، سیاست مداران، روشنفکران و نخبگان بیشترین سهم را دارند، اما ما هم بی تقصیران تاریخ نیستیم.

کسانی که این را القا می کنند، عاملیت مردم را نفی می کنند تا آینده خودشان را به یک ملت تحمیل کنند. برای ساختن آینده ایران باید کنار یکدیگر باشیم. مردم یعنی آحاد مردم با هر تنوع زبانی و عقیدتی و طبقاتی، کنار یکدیگر بایستیم و تغییر وضعیت را با هر مشکل پیش رو آگاهانه طلب کنیم. سوابق تاریخیِ همه جریان هایی که به حق خواستار تغییر هستند، موجود است. شاید این حق ملتی باشد که بی اعتنا به سوابق تاریخیِ جریان ها تصمیم بگیرد، اما دیگر حق ندارد به کسانی که در گذشته تصمیم گرفته اند، خرده بگیرد.