17 بهمن 1404 مسقط بار دیگر به کانون دیپلماسی پنهان تبدیل شد. درحالی که هتل های مجلل این شهر ساحلی میزبان هیات های ایرانی و آمریکایی بودند، بیش از آنکه فضای گفت وگوها به بوی کندر معروف عمان آغشته باشد، بوی بیم و امید در میانه تنش های فراگیر بر فضا حاکم بود.

به گزارش دنیای اقتصاد، با این همه، پایان کمابیش مثبت این نشست چندساعته تا حدی توانست بر فضای سنگین حاکم بر مسقط غلبه کند. آنجا که عراقچی پس از سه مرحله مذاکره غیرمستقیم تاکید کرد شروع خوبی بود و پس از مشورت با پایتخت ها مذاکرات ادامه پیدا می کند.

حوالی ساعت 11صبح جمعه ششم فوریه، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان، و هیات همراهش در پایتخت عمان مذاکرات غیرمستقیم با طرف آمریکایی را آغاز کردند. براساس توافق قبلی و به گفته مقامات تهران، مذاکرات صرفا درباره پرونده هسته ای ایران و تنها با حضور دو هیات ایرانی و آمریکایی برگزار شد. استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رییس جمهور آمریکا و جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ و فرمانده سنتکام در هیات آمریکایی حاضر بودند.

وزیر خارجه ایران در آستانه برگزاری مذاکره با آمریکا در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس گفت که ایران با چشمانی باز و بدون از یاد بردن رویدادهای سال گذشته وارد دیپلماسی می شود.

وزیر خارجه ایران قبل از مذاکره با هیات آمریکایی با بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، دیدار و گفت وگو کرد. هیات آمریکایی نیز نشستی را با وزیر خارجه عمان انجام داد. مذاکرات حوالی ساعت 17 به وقت تهران به پایان رسید و هیات دیپلماتیک ایرانی به محل اقامت خود در مسقط بازگشتند. گزارش های اولیه از تفاهم احتمالی برای ادامه روند دیپلماتیک حکایت داشت.

سیدعباس عراقچی نیز پس از اتمام مذاکرات در جمع خبرنگاران، جو حاکی بر مسقط را مثبت ارزیابی کرد. وی گفت: گفت وگوهای طولانی و فشرده ای داشتیم و جلسات متعددی به صورت غیرمستقیم برگزار شد. نقطه نظرات ما به همدیگر منتقل شد و دیدگاه های طرف مقابل نیز شنیده شد.

وی در ادامه افزود که ادامه مذاکرات مشروط بر صحبت در پایتخت ها و مشورت هاست. عراقچی در پایان با تصریح این نکته که بی اعتمادی چالش بزرگی است، تاکید کرد که اگر همین روند ادامه داشته باشد به نظرم به یک چارچوب خوب برای توافق خواهیم رسید.

همزمان سخنگوی وزارت خارجه ایران هم در توییتی نوشت: مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط با تفاهم طرفین برای ادامه گفت وگوها خاتمه یافت. طرفین ضمن تبیین دیدگاه ها و مطالبات خود، تفاهم کردند که در مشورت با پایتخت ها راجع به دور بعدی گفت وگوها تصمیم گیری نمایند.

باراک راوید، خبرنگار آکسیوس، نیز طی پیامی در شبکه ایکس عنوان کرد که طی روزهای آتی دور جدید مذاکرات میان دو طرف برگزار خواهد شد.

پیش از آنکه در 23 خرداد 1404 (ژوئن 2025)، غرش جنگنده های رژیم صهیونیستی آسمان منطقه را بشکافد، خوش بینی محتاطانه ای بر فضای دیپلماسی حاکم بود. ایران و آمریکا در بهار همان سال، 5 دور مذاکره نفس گیر را پشت سر گذاشته بودند؛ سه دور در مسقط و دو دور در رم. در آن زمان، استیو ویتکاف و عراقچی در حال ترسیم نقشه راهی بودند که بسیاری آن را توافق بزرگ می نامیدند، توافقی که می توانست بالاخره نقطه پایانی بر تنش های فراوانی بگذارد که حول برنامه هسته ای ایران شکل گرفته بود.

با این همه، درست زمانی که بسیاری انتظار داشتند دور ششم مذاکرات، گره های کور این پرونده را باز کند، جنگ 12روزه کلید خورد. حملات گسترده اسراییل به تاسیسات هسته ای و نظامی ایران، که با حمایت لجستیک و در مراحل پایانی، دخالت مستقیم موشکی آمریکا همراه شد، میز مذاکره را در مسقط در هم شکست. این نزاع کوتاه اما ویرانگر، نه تنها صدها کشته برجای گذاشت و آسیب های جدی به سایت هایی نظیر نطنز و فردو وارد کرد، بلکه اعتبار میانجی گری عمان را نیز برای ماه ها به محاق برد.

مذاکرات جدید در مسقط، حتی پیش از شروع، خالی از حاشیه نبود. پیش تر، ایران و آمریکا بر سر محل، شکل و محتوای مذاکرات اختلاف داشتند. آمریکا خواهان برگزاری مذاکرات در استانبول ترکیه بود. همچنین قرار بود شماری از وزرای خارجه کشورهای منطقه به صورت ناظر و پشتیبان در مذاکرات حاضر شوند. ایران در مقابل، خواهان مذاکره در شهر مسقط عمان، حضور تنها دو هیات ایرانی و آمریکایی و گفت وگو تنها درباره پرونده هسته ای شد.

در نهایت با وجود مخالفت اولیه، آمریکا با مذاکره در عمان موافقت کرد. مذاکرات فوریه 2026 که نخستین مذاکرات ایران و آمریکا بعد از جنگ 12روزه به حساب می آید، در حالی برگزار شد که طی هفته های اخیر، تهدیدهای نظامی آمریکا علیه ایران شدت بیشتری گرفته است و چیدمان نیروهای این کشور در منطقه شکل و شمایلی تنش زا به خود گرفته است.

کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، روز پنج شنبه پنجم فوریه به خبرنگاران گفت که ترامپ روند مذاکرات روز جمعه را در عمان دنبال می کند تا مشخص کند آیا می توان با ایران به توافقی دست یافت یا خیر.

وی درباره خواسته های ترامپ از ایران گفت که کاملا روشن بوده است. لیویت مدعی شد: به ایران یادآوری می کنم که رییس جمهور ترامپ، به عنوان فرمانده کل قدرتمندترین ارتش تاریخ جهان، علاوه بر دیپلماسی، گزینه های زیادی در اختیار دارد.

این تحولات در حالی خود را نمایان کرد که پیش از شروع رایزنی ها در مسقط، برخی رسانه ها از ورود برد کوپر، فرمانده سنتکام، به مسقط و حضور در هیات آمریکایی مذاکره کننده خبر دادند.

از سوی دیگر، خبرگزاری رویترز به نقل از یک منبع دیپلماتیک ایرانی نوشت که از نظر تهران حضور مقام های نظامی آمریکا در مذاکرات عمان می تواند به این گفت وگوها ضربه بزند. همچنین، به تاریخ 16 بهمن نیز سپاه پاسداران در رونمایی از یک شهر جدید موشکی، موشک بالستیک پیشرفته خرمشهر-4 را در حالت عملیاتی به نمایش گذاشت. رونمایی از این شهر موشکی، آن هم در شرایطی که تهدیدهای آشکار و پنهان علیه امنیت ملی ایران در حال افزایش است، نشان می دهد خرمشهر-4 بخشی فعال از آرایش دفاعی تهاجمی جمهوری اسلامی ایران محسوب می شود؛ آرایشی که بر اصل بازدارندگی فعال و پاسخ قاطع به هرگونه تجاوز بنا شده است.

بازگشت دوباره به مسقط، آن هم پس از تنش های اخیر، خوانش های متفاوتی درباره ماهیت میدان دادن به دیپلماسی از سوی کاخ سفید مطرح کرده است. برخی خوانش ها مبتنی بر این نکته بوده که حضور واشنگتن در مسقط، نه از روی اشتیاق برای مصالحه، بلکه به معنای چیدن آخرین مهره در شطرنج فشار حداکثری است. از این منظر، دولت ترامپ با حضور هم زمان فرمانده سنتکام در منطقه و پمپاژ اخبار نظامی، قصد دارد این ایده را پیش ببرد که این آخرین فرصت دیپلماتیک پیش از آغاز یک درگیری تمام عیار و هدفمند برای تغییر معادلات قدرت است.

در مقابل، برخی تحلیلگران نیز معتقدند بازگشت به میز مذاکره نشان دهنده شکست راهبرد نظامی پس از جنگ 12روزه است. بر این اساس، به رغم آسیب های وارده، برنامه هسته ای ایران متوقف نشده و تهران با پاسخ های موشکی خود نشان داد که می تواند هزینه جنگ فرسایشی را برای اقتصاد جهانی و پایگاه های آمریکا در منطقه به شکلی غیرقابل تحمل بالا ببرد. از این زاویه، دیپلماسی، نه یک انتخاب، بلکه تنها راه خروج از باتلاقی است که آمریکا خود را گرفتارش می بیند.

شبکه خبری سی ان ان در رابطه با تحولات اخیر، طی گزارشی عنوان کرد که چه بسا ترامپ به این نتیجه رسیده که نخواهد توانست با اقدام نظامی به نتایج مورد نظر خود در قبال ایران برسد.

این گزارش افزود: با توجه به اظهارات اخیر کاخ سفید در قبال تهران، به نظر می رسد ترامپ درگیر قماری شده که هیچ راه خروج آسانی از آن وجود ندارد.

الجزیره نیز به تاریخ ششم فوریه طی گزارشی، با اشاره به آغاز دور جدید مذاکرات میان ایران و آمریکا در مسقط عنوان کرد که تاکید آمریکا بر خواسته های حداکثری خود نشان دهنده این نکته بوده که واشنگتن می خواهد بیشترین دستاوردها را از گزینه دیپلماسی به دست آورد.

علی واعظ، مدیر پروژه ایران و مشاور ارشد در گروه بین المللی بحران، در گفت وگو با الجزیره عنوان کرد: مشخص نیست اهداف مدنظر آمریکا در مذاکرات مسقط چه مسائلی را در بر می گیرد. اگر بنا را بر مذاکرات پیشین بگیریم، می توان گفت این بار نیز واشنگتن بدون هیچ استراتژی مشخصی قدم به این گفت وگوها گذاشته است. بر این اساس، رویکرد طرف های ایرانی در این مذاکرات تعیین کننده رویکرد نهایی دولت آمریکا خواهد بود.

از سوی دیگر، خلیل جهشان، رییس موسسه مطالعاتی عرب سنتر واشنگتن دی سی، در گفت وگو با این شبکه عنوان کرد که حضور آمریکا در این مذاکرات را باید نوعی همگام سازی مواضع با کشورهای منطقه و همچنین اسراییل دانست. وی افزود که چه بسا ترامپ می خواهد بار دیگر به دیپلماسی میدان دهد تا از این طریق مانع از مخالفت ها و اعتراض های متحدان خود در کشورهای حوزه خلیج فارس، در صورت بازگشت به گزینه نظامی، شود.

دور جدید مذاکرات در مسقط، آزمونی بود برای میدان دادن مجدد به عقلانیت. ایران با خط قرمزهای خود و آمریکا با اهرم تحریم و تهدید روبه روی هم نشستند، درحالی که سایه جنگ هنوز بر سر منطقه سنگینی می کند.