در آغاز فعالیت دولت چهاردهم، صنعت نفت و گاز در نقطه ای حساس قرار داشت؛ از یک سو افت فشار تدریجی پارس جنوبی تهدیدی جدی برای امنیت انرژی محسوب می شد و از سوی دیگر حجم بالای گازهای همراه و مشعل سوزی، سالانه میلیاردها دلار از منابع کشور را می سوزاند.

به گزارش ایلنا، سیاست اعلامی دولت بر این مبنا شکل گرفت که به جای افزایش مقطعی تولید، باید پایداری تولید، کاهش اتلاف و تکمیل زنجیره ارزش همزمان دنبال شود. مجموعه پروژه هایی که طی سال 1403 و 1404 به امضا رسید یا به بهره برداری رسیدند، دقیقاً در همین چارچوب تعریف شدند.

نخستین گام بزرگ در اسفند 1403 برداشته شد؛ جایی که قراردادهای 17 میلیارد دلاری فشارافزایی میدان گازی پارس جنوبی امضا شد. اهمیت این طرح بیش از یک پروژه توسعه ای معمولی است، زیرا پارس جنوبی ستون اصلی تأمین گاز کشور محسوب می شود و با افزایش سن میدان، افت فشار طبیعی آن می تواند تراز انرژی ایران را با چالش جدی مواجه کند.

در قالب این طرح، میدان به هفت هاب فشارافزایی تقسیم شده و برای هر هاب حدود 60 هزار تن سازه فراساحلی ساخته می شود؛ یعنی در مجموع 420 هزار تن تجهیزات عظیم دریایی که بخش عمده آن در داخل کشور ساخته خواهد شد. علاوه بر تثبیت تولید، این پروژه زنجیره ای گسترده از اشتغال صنعتی ایجاد می کند: 17 هزار شغل مستقیم و حدود 50 هزار شغل غیرمستقیم.

در واقع این پروژه را می توان پروژه نگهداشت آینده اقتصاد دانست؛ طرحی که هدف آن جلوگیری از بحران گازی در سال های آینده است، نه صرفاً افزایش کوتاه مدت تولید.

در ادامه این رویکرد، دولت چهاردهم به یکی از قدیمی ترین مشکلات صنعت نفت پرداخت: فلرینگ یا سوزاندن گازهای همراه نفت. مرداد 1404 طرح بزرگ جمع آوری گازهای همراه میدان های جنوب استان ایلام (NGL 3100) به بهره برداری رسید؛ پروژه ای 1.6 میلیارد دلاری شامل مجتمع فرآورشی، ایستگاه های تقویت فشار، نیروگاه 100 مگاواتی و صدها کیلومتر خط لوله.

با اجرای این طرح روزانه 240 میلیون فوت مکعب گاز که پیش تر سوزانده می شد به خوراک صنایع تبدیل شد. این اتفاق همزمان سه پیامد مهم داشت: کاهش آلودگی، افزایش خوراک پتروشیمی و تبدیل اتلاف انرژی به درآمد پایدار.

چند ماه بعد، در آبان 1404 قرارداد جمع آوری گازهای مشعل 12 میدان نفتی مناطق نفت خیز جنوب نیز امضا شد؛ قراردادی که به خاموشی 32 مشعل و بازیابی روزانه 295 میلیون فوت مکعب گاز منجر خواهد شد. برای نخستین بار سیاست صفر کردن مشعل سوزی به صورت عملیاتی و زمان بندی شده وارد مرحله اجرا شد.

دی 1404 مرحله دیگری از این برنامه کلان در میدان آزادگان جنوبی محقق شد؛ جایی که دومین ردیف واحد فرآورش مرکزی به بهره برداری رسید. این واحد بزرگ ترین مرکز فرآورش نفت کشور محسوب می شود و با تکمیل آن ظرفیت نهایی به 320 هزار بشکه در روز می رسد.

راه اندازی این ردیف علاوه بر افزایش تولید، حدود 60 هزار بشکه در روز ظرفیت از سایر واحدها آزاد می کند و انعطاف عملیاتی منطقه غرب کارون را بالا می برد. همچنین روزانه 5.6 میلیون مترمکعب گاز همراه این میدان برای ارسال به پالایشگاه گاز هویزه جمع آوری خواهد شد؛ یعنی افزایش تولید همزمان با کاهش آلایندگی.

اواخر دی 1404 قراردادهای بیش از 2.5 میلیارد دلاری شرکت ملی نفت ایران امضا شد که بخش مهمی از آن به حفاری و جلوگیری از افت طبیعی تولید مربوط است. در قالب این برنامه، 20 دستگاه حفاری خشکی تأمین و طی پنج سال 270 حلقه چاه جدید حفر می شود. همزمان قراردادهای خدمات فرآورشی برای افزایش ظرفیت 6 میدان نفتی منعقد شد که 315 هزار بشکه در روز به توان فرآورشی کشور می افزاید.

این بخش از برنامه نشان می دهد نگاه دولت صرفاً افزایش ظرفیت اسمی نیست، بلکه مدیریت علمی مخازن و جلوگیری از افت تولید در اولویت قرار گرفته است؛ موضوعی که در اقتصاد نفتی پایدار اهمیت بیشتری از توسعه میادین جدید دارد.

مجموع این اقدامات تصویری متفاوت از سیاست انرژی ارائه می دهد. پروژه ها دیگر فقط برای استخراج بیشتر تعریف نشده اند، بلکه در چهار محور مکمل پیش می روند: تثبیت تولید گاز، افزایش بهره وری نفت، جمع آوری گازهای هدررفت و توسعه صنایع پایین دستی.

به این ترتیب، راهبرد دولت چهاردهم را می توان عبور از افزایش تولید به هر قیمت به سمت مدیریت هوشمند منابع انرژی دانست؛ رویکردی که هدف آن تبدیل منابع زیرزمینی به رشد پایدار اقتصادی، کاهش اتلاف سرمایه ملی و ایجاد اشتغال در مناطق نفت خیز است.