فرارو- ابوسعید ابوالخیر، یکی از مهم ترین چهره ها در تاریخ تصوف و عرفان است. از او در کنار بایزید بسطامی و منصور حلاج و شهاب الدین سهروردی و ابوالحسن خرقانی، به عنوان بزرگترین عارفان ایرانی یاد می شود.

به گزارش فرارو، ابوالخیر ازآن دست از عارفان و شاعران ایرانی است که تاثیر بسیار زیادی بر اندیشه و عرفان پس از خود به جا گذاشته است. تاثیرات او بر اندیشه عرفانی در ایران، نه تنها در روزگار خود او که در قرن ها پس از او نیز قابل پیگیری است.

معروف است که بنابر رسمی، صوفیان پس از اینکه مدارج علمی مربوطه را طی می کردند، خرقه می دریدند و کتاب هایشان را به آب می شستند. دراصل این جامه دریدن دراثر نوعی ازخودبی خود شدن بود و شستن کتاب ها نیز به این سبب بود که ظواهر علوم راه معرفت را بر ایشان سد نکند.

درواقع صوفیان افرادی بودند که معرفت و شهود را در برابر دانش قرار می دادند. این مسئله را می توان از روایتی که درباره ملاقات ابوسعید ابوالخیر با ابن سینا نقل شده است فهمید. روایت است که ابوسعید و ابن سینا با یکدیگر ملاقاتی داشتند که سه روز به طول انجامید. پس از اتمام این ملاقات، از ابن سینا خواستند تا درباره ابوسعید چیزی بگوید؛ ابن سینا گفت: آنچه ما می دانیم او می بیند. سپس از ابوسعید درباره ابن سینا سوال کردند و وی گفت: آنچه ما می بینیم، او می داند.

این روایت مبین تفاوت نگاه صوفی مآبانه و علمی به جهان است. چنان که ابوسعید جهان را از مسیر شهود و معرفت و ابن سینا از راه دانش درک می کند. البته که این شهوددوستی در ادامه تبدیل به دستاویزی برای مبارزه با علم در ایران شد و چه بسیار لطماتی که همین مسئله به رشد علم در ایران وارد نکرد. به هرحال مسیر تصوف در ایران، مسیر پرفرازونشیبی بوده و همان قدر که چهره های مهم به تاریخ اندیشه ایران اضافه کرده، دوچندان بر رشد علم در ایران آسیب زده است.

ابوسعید ابوالخیر یکی از سرآمدان عرفان، شعر و تصوف در ایران است. او در 21 آذر 346 خورشیدی متولد شد و در 22 دی 427 هجری خورشیدی نیز از دنیا رفت. زادگاه ابوسعید ابوالخیر در ناحیه میهنه یا مهنه، واقع در ترکمنستان امروزی است. سال های ابتدایی عمرش را در شهرهای مرو و سرخس به یادگیری فقه گذراند و در ادامه به جمع صوفیان پیوست.

علارغم تاثیری زیادی که ابوسعید در هم عصران و پسینیان خود داشت، از او به جز تعدادی شعر که منبع آن ها نیز مشخص نیست، چیزی به جا نمانده است. ازاین منظر، بسیاری وی را با سقراط مقایسه می کنند. دراین بین تنها آثاری در مورد زندگی و اندیشه ابوسعید به جا مانده است که بعدها به دست نوادگان او به رشته تحریر درآمده اند. اسرارالتوحید مهم ترین اثر در مورد ابوسعید و زندگی اوست که نگارش آن را محمد ابن منور، نوه ابوسعید انجام داده است.

ابوسعید مورد انتقاد شدید روحانیون زمانه اش بود. بسیاری او را ملحد می دانستند و از او تحت عنوان کسی که در یک روز چندین رکعت نماز خوانده و در روزی دیگر از انجام واجبات نیز روی گردان است، یاد می کردند. بااین حال، اندیشه ابوسعید تاثیر بسیار زیادی بر رشد عرفان و تصوف در ایران داشت و از وی به عنوان یکی از بزرگترین صوفیان تاریخ ایران یاد می شود.