فرارو- برنامه پهپادی ایران یکی از حوزه های توانمندی نظامی است که ایالات متحده حساسیت خاصی روی آن دارد. به تعبیر ژنرال مکنزی جونیور، فرمانده پیشین سنتکام، سه گانه بدون سرنشین ایران یعنی موشک های بالستیک، موشک های کروز و هواپیماهای بدون سرنشین، سه گانه ای هستند که توانایی به چالش کشیدن برتری هوایی ایالات متحده و متحدان آن در منطقه را در قالب یک جنگ نامتقارن و ترکیبی به تهران می دهند.

به گزارش فرارو، با توجه به تحولات اخیر و افزایش تنش میان ایران و آمریکا، حوزه های مختلف توانمندی نظامی جمهوری اسلامی برای دفاع از خود و حمله به منافع ایالات متحده در منطقه مورد بررسی قرار می گیرد. برنامه پهپادی نیز یکی از این حوزه هاست که با توجه به اهمیت آن در دکترین نظامی ایران، زیر ذره بین رفته است.

ایران طیفی از پهپادهای رزمی، شناسایی و انتحاری را در بخش های مختلف نیروهای مسلح مورد استفاده قرار می دهد. با توجه به ارزان قیمت بودن پهپادها و پیچیدگی کمتر تولید آن ها نسبت به جنگ افزارهای مدرن تر و موشک های بالستیک، معدود تخمین های موجود خبر از تعداد انبوه پهپادهای تولید و دپو شده در ایران می دهد. یک سایت اسراییلی اخیراً اعلام کرد که ایران در ژانویه 2026 (ماه گذشته میلادی) به توانایی تولید روزانه حداقل 400 فروند پهپاد شاهد دست پیدا کرده است. گزارش مذکور تخمین می زند که حداقل 80 هزار فروند انواع پهپاد در زرادخانه ایران وجود دارد. توجه به اخبار هم می تواند در این زمینه راهگشا باشد. گزارش منابع اسراییلی و آمریکایی حاکی از آن است که ایران در جریان جنگ 12 روزه، 1050 حمله پهپادی انجام داد. روز 9 بهمن هم بر اساس خبر رسمی منتشر شده در رسانه های داخلی، با دستور فرمانده کل ارتش 1000 فروند پهپاد به نیروهای چهارگانه ارتش تحویل داده شد.

تحلیلگران نظامی بر این باورند که ایران با توجه به برخی مشکلات ناشی از تحریم طی پنج دهه گذشته که در بخش هایی از توانمندی نظامی خود را نشان می دهد، تمرکزش را بر توسعه این سه گانه گذاشت. مکنزی در برآوردی که سال 2023 برای انستیتو واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک نوشت به این موضوع اشاره کرد که مرحله اول هر درگیری مستقیمی با ایران، شامل تلاش تهران برای اشباع سامانه های پدافندی، رادارها و حسگرهای آمریکایی در منطقه و هدف گرفتن آن ها است و بعد از آن، حمله اصلی انجام می شود. پهپادها با توجه به ارزان قیمت بودن آن ها و قابلیت تولید انبوه، نقشی کلیدی در این تاکتیک بازی می کنند. همانطور که ایران در درگیری های دو سال گذشته خود و عملیات های سه گانه وعده صادق از این تاکتیک استفاده کرد.

برخی منابع می گویند ایران حدود 50 مدل انواع پهپاد را در اختیار دارد. شناخته شده ترین پهپاد ساخت ایران، انتحاری شاهد 136 است که در جریان جنگ روسیه و اوکراین هم مورد استفاده قرار می گیرد. پهپادی که نسخه های خارجی آن هم ساخته شده و یکی از جنگ افزار اصلی درگیری های ایران محسوب می شود. اطلاعات موجود در اینترنت و اخبار رسمی نشان می دهد که وزارت دفاع، سپاه پاسداران و ارتش، هر کدام با پشتیبانی فضای دانشگاهی و استفاده از این امکانات، برنامه پهپادی خود را با توجه به نیازمندی ها پیش می برند.

یک نکته مهم در برنامه پهپادی ایران این است که با غنیمت گرفتن برخی پهپادهای آمریکایی مانند آرکیو 170، اسکن ایگل، آرکیو 11 ریون و ام کیو 1 در سال های دهه 90، باعث شد که ایران به فناوری های مهمی در حوزه پرنده های بدون سرنشین دست پیدا کند که توان ساخت پهپادهای مختلف شناسایی، جنگ الکترونیک، رزمی و انتحاری راهبردی و تاکتیکی آن را افزایش داد. ایران در سال های گذشته و همچنین جنگ 12 روزه توانست به بعضی از پهپادهای اسراییلی مانند هاروپ، هرمس 450، 900 و هرون هم دست پیدا یا آن ها را در حریم هوایی کشور رهگیری و سرنگون کند. اخبار موجود می گویند بخش مهمی از عملیات رژیم اسراییل علیه ایران در جنگ 12 روزه، با استفاده از پهپادها انجام می شد. بخشی از تجربیات ایران در عملیات پهپادی، به دوران جنگ با داعش برمی گردد. بعضی از پهپادها مانند شاهد 129 که این روزها هم در اخبار مربوط به تحولات خلیج فارس نامش شنیده می شود، در این جنگ در عراق و سوریه استفاده شدند. گروه های متحد ایران در منطقه هم برخی پهپادهای ساخت ایران را در اختیار دارند.

دو خانواده اصلی پهپادهای مهاجر و شاهد در میان دیگر تولیدات پهپادی ایران، بیشتر در میان اخبار و افکار عمومی حضور داشتند. بعضی پهپادهای پیشرفته تر مانند شاهد 147، شاهد - 149 (غزه)، قاهر 313 یا کمان 22 نیز در این سال ها وارد خدمت در نیروهای مسلح ایران شدند که تا کنون گزارشی از ورود آن ها به عملیات منتشر نشده است.