فرارو- مسعود پزشکیان، رییس جمهور ایران، اعلام کرده است که به دیپلمات های کشور دستور داده برای آغاز گفت وگو با ایالات متحده تلاش کنند؛ اقدامی که به عنوان نشانه ای از کاهش تنش ها در مسیر احتمال رویارویی نظامی ارزیابی می شود. او روز سه شنبه در پیامی در شبکه های اجتماعی نوشت که به وزیر امور خارجه مأموریت داده است در مسیر گفت وگوهای عادلانه و منصفانه گام بردارد. این موضع گیری، گزارش هایی را تأیید می کند که بر اساس آن ها تهران آمادگی خود را برای مشارکت در مذاکراتی که به ابتکار ترکیه و با هدف کاهش تنش ها سازمان دهی می شود، اعلام کرده است.

به نقل از شبکه الجزیره، در هفته های اخیر، ایالات متحده ناوهای جنگی خود را در منطقه مستقر کرده و دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، چندین بار تهدیدهایی را مطرح کرده است. با این حال، اظهارات و گزارش های منتشرشده از هر دو طرف در پایان هفته گذشته و تا روز دوشنبه نشان می دهد که دیپلماسی پشت پرده در حال پیشرفت است. مسعود پزشکیان در پیام خود تصریح کرد: به وزیر امور خارجه دستور داده ام، مشروط بر آنکه فضای مناسبی عاری از تهدید و انتظارات غیرمنطقی وجود داشته باشد، گفت وگوهای عادلانه و منصفانه را با هدایت اصول عزت، حکمت و مصلحت دنبال کند.

تهران روز دوشنبه اعلام کرده بود که چندین ابتکار دیپلماتیک ارائه شده از سوی کشورهای منطقه از جمله قطر، ترکیه، مصر و عمان، را برای کاهش تنش با واشنگتن بررسی می کند و افزوده بود که انتظار دارد چارچوبی برای گفت وگوها در روزهای آینده شکل بگیرد. گزارش هایی که بعدتر در همان روز منتشر شد، حاکی از آن بود که مذاکرات قرار است روز جمعه در استانبول برگزار شود و استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در آن حضور داشته باشند. با این حال، نه تهران و نه واشنگتن این گزارش ها را به طور رسمی تأیید نکرده اند.

دونالد ترامپ در ماه ژانویه ناوهای جنگی ایالات متحده را به خاورمیانه اعزام کرد و متعهد شد در حمایت از معترضان وارد عمل شود. اما رییس جمهور آمریکا پس از آن مسیر خود را تغییر داد و از تهران خواست برای ازسرگیری گفت وگوها درباره برنامه هسته ای اش به توافق برسد؛ مذاکراتی که در ماه ژوئن و در پی حملات اسراییل و ایالات متحده به ایران متوقف شده بود.

در این مدت، دیپلماسی غیرعلنی ادامه یافته و نشانه هایی از پیشرفت آن در پایان هفته گذشته آشکار شده است. ترامپ روز یکشنبه اعلام کرد که آمریکا با ایران در حال گفت وگو است. یک روز بعد، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، تأیید کرد که مذاکرات غیرمستقیم در جریان است. بقایی گفت: کشورهای منطقه در حال میانجی گری در تبادل پیام ها هستند ، بی آنکه جزییات بیشتری ارائه دهد. او افزود: چندین محور مورد بررسی قرار گرفته و ما در حال نهایی سازی جزییات هر مرحله از روند دیپلماتیک هستیم؛ روندی که امیدواریم در روزهای آینده به جمع بندی برسد.

خبرگزاری دولتی ایرنا گزارش داد که عباس عراقچی برای گفت وگو درباره آخرین تحولات، تماس های تلفنی با همتایان خود در عربستان سعودی، مصر و ترکیه برقرار کرده است. ساعاتی بعد، خبرگزاری فارس به نقل از یک منبع ناشناس اعلام کرد که مسعود پزشکیان دستور ازسرگیری مذاکرات درباره برنامه هسته ای ایران را صادر کرده است. فارس نوشت: ایران و ایالات متحده درباره پرونده هسته ای گفت وگو خواهند کرد ، بی آنکه تاریخ مشخصی برای این مذاکرات اعلام شود. همچنین، خبرگزاری تسنیم روز دوشنبه گزارش داد که عباس عراقچی قرار است در همین چارچوب با استیو ویتکاف دیدار کند. در همین حال، یکی از مقام های کاخ سفید اعلام کرد که ویتکاف روز سه شنبه وارد اسراییل خواهد شد و با بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر این کشور، دیدار خواهد کرد.

گزارش ها درباره زمان بندی مذاکرات در شرایطی منتشر می شود که ایران هم زمان خود را برای احتمال حمله آمریکا آماده می کند؛ آن هم در حالی که ناوهای هواپیمابر و جنگنده های ایالات متحده در اقیانوس هند مستقر شده اند و به اندازه ای به منطقه نزدیک هستند که در صورت لزوم بتوانند از هرگونه عملیات نظامی پشتیبانی کنند.

ایالات متحده و اتحادیه اروپا سال هاست نسبت به احتمال تلاش ایران برای دستیابی به سلاح هسته ای ابراز نگرانی می کنند، در حالی که تهران همواره تأکید دارد برنامه هسته ای اش ماهیتی کاملاً غیرنظامی دارد. با وجود اعلام آمادگی ایران برای بازگشت به مسیر گفت وگو، گفته می شود واشنگتن شرایط مشخصی را برای ازسرگیری مذاکرات مطرح کرده است. به گفته منابع ایرانی در گفت وگو با خبرگزاری رویترز، دونالد ترامپ برای آغاز دوباره مذاکرات خواستار آن شده است که ایران با توقف غنی سازی اورانیوم، محدود کردن برنامه موشکی و قطع حمایت از گروه های مقاومت در منطقه موافقت کند.

در گذشته، ایران در قبال پرونده هسته ای از خود انعطاف نشان داده است، اما موضوع موشک ها و متحدان منطقه ای همواره به عنوان خطوط قرمز و حوزه های غیرقابل مذاکره تلقی شده اند. هنوز مشخص نیست که آیا تهران در شرایط کنونی که به شدت به کاهش تحریم ها برای ترمیم اقتصاد نیاز دارد حاضر به تغییر این موضع خواهد بود یا نه.

در ماه ژوئن، مقام های آمریکایی و ایرانی مذاکراتی را در عمان آغاز کرده بودند، اما این روند پس از حمله اسراییل به ایران و سپس بمباران تأسیسات هسته ای این کشور توسط ایالات متحده متوقف شد. ترامپ روز یکشنبه گفت که ایران به طور جدی در حال گفت وگو با آمریکا است، اما هم زمان تأکید کرد: ما کشتی های بسیار بزرگ و قدرتمندی را به آن سمت روانه کرده ایم. در همین حال، آیت الله علی خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، نیز لحن قاطعی اتخاذ کرد و روز یکشنبه هشدار داد که هرگونه حمله ای می تواند به جنگی منطقه ای منجر شود.مسعود پزشکیان با صدور دستور به دستگاه دیپلماسی برای آغاز گفت وگو با آمریکا، نشانه هایی از کاهش تنش در مسیر احتمال تقابل نظامی را آشکار کرد. در حالی که واشنگتن ناوها و جنگنده های خود را در منطقه مستقر کرده، دیپلماسی پشت پرده با میانجی گری کشورهای منطقه جریان دارد. آمریکا شروطی چون توقف غنی سازی، محدودسازی برنامه موشکی و قطع حمایت از گروه های مقاومت را مطرح کرده، در حالی که تهران این حوزه ها را خطوط قرمز می داند و بازگشت به مذاکرات را در چارچوب کاهش تحریم ها دنبال می کند.