فرارو- کارن دی یانگ، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل روزنامه واشنگتن پست

به نقل از روزنامه واشنگتن پست، استیو ویتکاف، نماینده ویژه کاخ سفید و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، قرار است روز جمعه در استانبول درباره توافقی هسته ای گفت وگو کنند؛ توافقی که هدف آن جلوگیری از یک حمله نظامی قریب الوقوع ایالات متحده است. این موضوع را دو مقام منطقه ای که در این تلاش دیپلماتیک مشارکت دارند، اعلام کرده اند.

به گفته این مقامات، برنامه ریزی برای این دیدار در پی تلاش های فشرده ترکیه، قطر، مصر و چند کشور دیگر خاورمیانه صورت گرفته است؛ کشورهایی که تلاش می کنند شکاف های میان واشنگتن و تهران را کاهش دهند و دو طرف را به ازسرگیری مذاکراتی ترغیب کنند که ژوئن گذشته، پس از حملات هوایی اسراییل و ایالات متحده به تأسیسات هسته ای ایران، متوقف شد.

بر اساس اظهارات یکی از مقامات منطقه ای، وزیران خارجه ترکیه، قطر و مصر، به همراه همتایانشان از عربستان سعودی، عمان و پاکستان نیز قرار است در این نشست حضور داشته باشند. این مقام، مانند دیگران، به دلیل حساسیت بالای دیپلماسی جاری، به شرط ناشناس ماندن سخن گفته است. همچنین گفته شده جرد کوشنر، داماد رییس جمهور دونالد ترامپ، که در مذاکرات مربوط به اوکراین و غزه در کنار ویتکاف حضور داشته، در این نشست شرکت خواهد کرد.

استیو ویتکاف هم اکنون برای دیدارهایی در اسراییل در منطقه حضور دارد. عباس عراقچی روز جمعه در ترکیه با هاکان فیدان، وزیر امور خارجه این کشور دیدار کرده و محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست وزیر قطر، نیز آخر هفته گذشته به تهران سفر کرده است. حضور وعده داده شده وزیران خارجه منطقه می تواند راه را برای مذاکرات مستقیم میان نمایندگان آمریکا و ایران هموار کند. در جریان گفت وگوهای سال گذشته که در نهایت با حمله اسراییل و بمباران سایت های هسته ای توسط آمریکا پایان یافت، ایران تنها با گفت وگوهای غیرمستقیم میان تیم های فنی موافقت کرده بود و گزارش ها حاکی از آن بود که ویتکاف و عراقچی در آن مقطع صرفاً به یک دست دادن کوتاه بسنده کردند.

کاخ سفید بلافاصله به پرسش ها درباره گفت وگوهای پیشِ رو پاسخ نداد. دونالد ترامپ روز دوشنبه به خبرنگاران گفت: دوست دارم یک توافق از طریق مذاکره حاصل شود. نمی دانم چنین چیزی اتفاق خواهد افتاد یا نه... در حال حاضر داریم با آن ها صحبت می کنیم. با ایران در حال گفت وگو هستیم. اگر بتوانیم به نتیجه ای برسیم، عالی خواهد بود. و اگر نتوانیم... احتمالاً اتفاقات بدی رخ خواهد داد.

یکی از مقامات آمریکایی گفته است که پیش از نهایی شدن دیدار استانبول، هنوز کارهای زیادی باقی مانده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، نیز برگزاری قطعی این نشست را تأیید نکرد، اما اعلام کرد تهران در حال بررسی چارچوب گفت وگوهای احتمالی است. دو مقام منطقه ای گفتند متحدان عرب و ترکیه ای واشنگتن در تلاش اند دامنه مذاکرات را صرفاً به برنامه هسته ای ایران محدود کنند تا تهران را به پذیرش گفت وگوها ترغیب کنند. یکی از این مقامات گفت: اگر مذاکرات انجام شود، تمرکز آن بر برنامه هسته ای ایران باقی خواهد ماند. سپس تلاش می کنیم راه های خلاقانه ای برای رسیدگی به مطالبات غیرهسته ای واشنگتن پیدا کنیم.

دونالد ترامپ از زمان دوره نخست ریاست جمهوری اش بارها گفته است که تهران هرگز نباید به سلاح هسته ای دست یابد. با این حال، ترامپ در سایر حوزه ها نیز از جمله در مورد حمایت ایران از گروه های مقاومت در منطقه مطالبات حداکثری داشته است. علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بین المللی بحران ، می گوید: ایران شاید هرگز نگوید که حمایت از بازیگران غیردولتی همسو با خود در منطقه را متوقف می کند، اما می تواند با آمریکا بر سر یک توافق عدم تجاوز به تفاهم برسد؛ توافقی که ممکن است متحدان هر دو طرف در منطقه را نیز دربر بگیرد.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در گفت وگویی با شبکه سی ان ان در روز یکشنبه گفت: اگر تیم مذاکره کننده آمریکا همان مسیری را دنبال کند که رییس جمهور ترامپ گفته یعنی دستیابی به یک توافق منصفانه و عادلانه برای اطمینان از عدم دستیابی به سلاح هسته ای، من امکان گفت وگوهای دیگری را می بینم. … این همان چیزی است که او در یکی از آخرین پیام هایش گفته است. بنابراین اگر چنین باشد، اطمینان دارم که می توانیم به یک توافق دست پیدا کنیم.

دونالد ترامپ در همین حال یک آرایش گسترده دریایی شامل یک ناوگروه ضربتی حامل هواپیمابر را اعزام کرده و عملاً ایران را در محاصره قرار داده است؛ استقراری که از نظر الگو مشابه اما از نظر وسعت بزرگ تر از آرایشی است که پیش تر در دریای کاراییب برای متوقف کردن قایق های مظنون به قاچاق مواد مخدر به کار گرفت.

ایران همواره تأکید کرده است که قصد ندارد غنی سازی اورانیوم را برای اهداف نظامی به کار گیرد. با این حال، دولت ترامپ علاوه بر مطالبه پایان دادن به حمایت ایران از نیروهای مقاومت در عراق، لبنان، یمن و دیگر مناطق، خواستار آن شده است که تهران نزدیک به 900 پوند اورانیوم با غنای بسیار بالا و نزدیک به سطح تسلیحاتی را به یک کشور ثالث منتقل کند و برنامه توسعه موشکی خود را نیز محدود سازد.

عباس عراقچی در گفت وگو با شبکه سی ان ان گفت: بیایید درباره چیزهای ناممکن صحبت نکنیم. بیایید روی آنچه ممکن است تمرکز کنیم و فرصت دستیابی به یک توافق منصفانه و عادلانه برای اطمینان از نبود سلاح هسته ای را از دست ندهیم. … این هدف حتی در یک بازه زمانی کوتاه هم قابل تحقق است.

روسیه، متحد ایران، اعلام کرده است که می تواند این مواد غنی شده را بپذیرد. اما علی باقری، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، روز دوشنبه گفت که تهران هیچ قصدی برای انتقال ذخایر اورانیوم غنی شده به هیچ کشوری ندارد و اساساً مذاکرات نیز درباره چنین موضوعی نیست .

به گفته علی واعظ، گزینه سازش دیگر می تواند تعلیق غنی سازی بیشتر باشد، بدون آنکه حق ایران برای غنی سازی به طور رسمی حذف شود. علی واعظ در ادامه اظهاراتش گفت: غنی سازی صفر، در عمل واقعیتی میدانی است ، زیرا بخش بزرگی از زیرساخت هسته ای ایران در حملات هوایی تابستان گذشته نابود شده و گمان می رود مواد با غنای بالا در زیر انبوهی از آوار، به وزن چندین تُن، مدفون شده باشد. او تاکید کرد: این واقعیت به ایران نوعی انعطاف پذیری می دهد که پیش تر نداشت؛ زیرا توقف غنی سازی برای ایران خط قرمزی عبورناپذیر بود، اما تثبیت حقوقیِ تعلیق غنی سازی … در شرایط کنونی، اقدامی است که به نظر می رسد ایران آمادگی انجام آن را دارد.

در عین حال، هر دو کشور در عرصه عمومی به لفاظی های تند روی آورده اند و همین امر تشخیص نقطه سازش را دشوارتر کرده است. رهبر جمهوری اسلامی ایران، روز یکشنبه هشدار داد که آمریکایی ها باید بدانند اگر این بار جنگی را آغاز کنند، آن جنگ، یک جنگ منطقه ای خواهد بود ؛ هشداری که بازتاب گسترده ای در رسانه های ایران داشت. او تاکید کرد: آن ها به دنبال اشغال ایران و بازگرداندن سلطه خود بر منابع، نفت، سیاست، امنیت و روابط بین المللی کشور هستند؛ همان گونه که در دوران پهلوی بود.

موج مداخلات دیپلماتیک کشورهای منطقه میان تهران و واشنگتن نیز از این هراس ناشی می شود که خودِ آن ها هم ممکن است در تیررس واکنش تلافی جویانه ایران قرار گیرند. علی واعظ در این باره گفت: به ندرت پیش می آید که ترامپ همان پیام واحد را هم زمان از پاکستان، عربستان سعودی، قطر، عمان، عراق و ترکیه بشنود. همه آن ها یک چیز می گویند، چون همه به خوبی از هزینه سنگین تشدید تنش آگاه اند.