فرارو- در پی تشدید تهدیدهای واشنگتن درباره اقدام نظامی، هم ایالات متحده و هم ایران هم زمان مسیر دیپلماسی را فعال کرده اند تا از لغزش اوضاع به سوی یک جنگ منطقه ای و رویارویی تمام عیار در خاورمیانه جلوگیری شود. این تلاش ها در شرایطی انجام می گیرد که نیروهای آمریکایی در پیرامون ایران در حال آرایش و تجمع هستند و تهران نیز به صراحت نسبت به پیامدهای فاجعه بار هرگونه درگیری نظامی هشدار داده است.

به گزارش فرارو، در همین چارچوب، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در اول فوریه اعلام کرد تهران آمادگی دارد وارد یک توافق منصفانه و عادلانه شود؛ توافقی که به طور مشخص تضمین دهد ایران هرگز به دنبال دستیابی به سلاح هسته ای نخواهد رفت. از نگاه ناظران، این موضع گیری نشانه ای روشن از نزدیک شدن احتمالی ایران به خواسته های کلیدی واشنگتن تلقی شد؛ به ویژه آنکه دونالد ترامپ نیز هم زمان اعلام کرد ایران به شکل جدی در حال مذاکره با اوست.

این تحولات پس از یک هفته دیپلماسی فشرده و چندلایه رخ داد. در همین بازه، علی لاریجانی، رییس شورای عالی امنیت ملی ایران، در مسکو با ولادیمیر پوتین، رییس جمهور روسیه، دیدار و گفت وگو کرد. هم زمان، عباس عراقچی نیز برای رایزنی های سیاسی راهی ترکیه شد و با رجب طیب اردوغان، رییس جمهور این کشور و هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه دیدار داشت. علی لاریجانی پس از این رایزنی ها در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که در شکل گیری چارچوب مذاکرات، پیشرفت هایی حاصل شده است. در همین حال، گزارش های رسانه ای ایران از احتمال برگزاری دیداری مستقیم در آنکارا میان استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا و دیپلمات های ارشد ایرانی در روزهای آینده خبر می دهند.

در بُعد فنی پرونده هسته ای نیز تهران موضع خود را شفاف اعلام کرده است. مقام های ایرانی تأکید کرده اند که هیچ برنامه ای برای انتقال مواد هسته ای غنی شده به خارج از کشور ندارند و گزارش هایی را که برخی رسانه های غربی درباره احتمال موافقت ایران با انتقال ذخایر اورانیوم غنی شده در چارچوب مذاکرات منتشر کرده اند، به طور قاطع رد کرده اند. به گفته تهران، چنین ادعاهایی با واقعیت مواضع رسمی جمهوری اسلامی همخوانی ندارد و در دستور کار مذاکرات قرار نگرفته است.

علی باقری، معاون سیاست خارجی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، با رد قاطع گمانه زنی ها درباره انتقال مواد هسته ای غنی شده، اعلام کرد مقام های ایرانی هیچ قصدی برای انتقال این مواد به هیچ کشوری ندارند و تصریح کرد که اصلِ مذاکرات اساساً چنین موضوعی را دربر نمی گیرد . به گفته او، برخلاف آنچه در برخی گزارش های رسانه ای مطرح شده، انتقال مواد هسته ای غنی شده نه در دستور کار مذاکرات جاری قرار دارد و نه در چارچوب گفت وگوهای احتمالی آینده.

این اظهارات در واکنش به خبر رویترز بیان شد؛ گزارشی که مدعی بود در صورت دستیابی به توافقی منجر به لغو تحریم های اقتصادی علیه تهران، ایران ممکن است آمادگی نشان دادن انعطاف در موضوع غنی سازی اورانیوم از جمله ارسال بخشی از ذخایر اورانیوم با خلوص بالا به خارج از کشور را داشته باشد. باقری این ادعاها را بی اساس دانست و تأکید کرد چنین سناریوهایی در گفت وگوهای واقعی مطرح نیست.

در همین چارچوب، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، توضیح داد که موضوع مواد هسته ای غنی شده به طور اصولی می تواند در چارچوب هرگونه مذاکره هسته ای مورد بحث قرار گیرد، اما هم زمان تأکید کرد که تهران هرگز نتایج مذاکرات را پیشاپیش اعلام نمی کند. بقایی همچنین در واکنش به گزارش های آژانس بین المللی انرژی اتمی درباره وضعیت ذخایر اورانیوم غنی شده ایران، ایالات متحده و اسراییل را به دلیل آنچه فقدان اطلاعات دقیق خواند، مورد انتقاد قرار داد.

دکتر محمد ابوالعینین، پژوهشگر روابط بین الملل، بر این باور است که حجم و گستره تجمع نظامی ایالات متحده در منطقه بسیار بالاست و تداوم چنین سطحی از هزینه ها، بدون انجام نوعی اقدام نظامی، به سختی قابل توجیه است . با این حال، او تأکید می کند که شیوه مدیریت دونالد ترامپ، مبتنی بر تصمیم گیری های یکجانبه و خارج از چارچوب نهادهای رسمی، تصویر نهایی را مبهم و پیش بینی ناپذیر کرده است. به گفته این پژوهشگر، بر اساس گزارش های پنتاگون، سخن گفتن از پیروزی قاطع در ایران، بدون حضور نیرو در میدان و بدون هدایت حملات مستقیم به مراکز تصمیم گیری با هدف فلج سازی ساختار حاکم، غیرواقع بینانه است .

ابوالعینین با اشاره به پیچیدگی و ناپایداری رویکردهای پیشین ترامپ تأکید می کند که جست وجوی سناریویی جایگزین ضروری شده است؛ سناریویی که مانع لغزش اوضاع به سوی رویارویی های نظامی مستقیم شود. به زعم او، چنین درگیری هایی می تواند ایالات متحده را وارد چرخه ای از تنش های بلندمدت کند؛ مسیری که واشنگتن، با توجه به محدودیت هایش، توان تحمل آن را ندارد. از نگاه ابوالعینین، سناریویی که اکنون روی آن کار می شود، تلاشی است برای حفظ آبروی دولت آمریکا از طریق هدایت حملات محدود و دقیق علیه مناطق و نهادهای مشخص در داخل ایران. با این حال، او خاطرنشان می کند که ترامپ به شدت نگران آن است که حتی چنین اقدام های کنترل شده ای نیز به جای مهار بحران، به آغاز یک درگیری طولانی مدت و فرسایشی منجر شود؛ درگیری ای که خروج از آن، برای واشنگتن آسان نخواهد بود.

دنیس سیترینویچ، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در موسسه مطالعات امنیت ملی در توییتی نوشت: اسراییل تا پایان هفته گذشته گمان می کرد در آستانه تحقق یکی از بزرگ ترین آرزوهای راهبردی خود یعنی یک رویارویی نظامی به رهبری ایالات متحده با هدف درهم شکستن یا حتی سرنگونی نظام ایران قرار دارد. یک جنگ فراگیر با رهبری آمریکا نه تنها توان نظامی ایران را به شدت تضعیف می کرد، بلکه می توانست ضربه ای مرگبار به زیرساخت نیابتی ایران در منطقه وارد سازد؛ شبکه ای که از نگاه اسراییل، ستون فقرات تهدید راهبردی تهران به شمار می آید.

وی در ادامه توییتش تاکید کرد: اما این تصویر به سرعت دگرگون شد. تغییر محسوس در لحن و پیام رسانی دونالد ترامپ، به ویژه تمایل او به بازگشت به مسیر مذاکره با تمرکز صرف بر پرونده هسته ای ایران، اسراییل را در برابر دو سناریوی کاملاً متضاد قرار داده است: رؤیای یک پیروزی راهبردی یا کابوس یک توافق محدودکننده. حذف موضوعاتی چون برنامه موشکی ایران و حمایت تهران از نیروهای مقاومت از دستور کار علنی ترامپ، زنگ خطر را در اورشلیم به صدا درآورده است. در صورت حرکت آمریکا به سوی توافق، موقعیت راهبردی اسراییل می تواند حتی از دوران پسابرجام 2015 نیز محدودتر می شود. هرچند اسراییل همچنان قادر است در واشنگتن اثرگذاری کند و نگرانی های خود را برجسته سازد، اما اگر ترامپ به تصمیمی قاطع برای معامله با ایران برسد، بعید است هیچ بازیگری داخلی یا خارجی توان تغییر جدی این مسیر را داشته باشد.

به گفته منابع عبری، سفرهای محرمانه اخیر در چارچوب تلاش برای هماهنگ سازی حداکثری مواضع دو طرف و با هدف آماده سازی زمینه های یک اقدام نظامی علیه ایران انجام شده است. روزنامه عبری زبان یدیعوت آحارانوت فاش کرد که بخشی از گفت وگوهای صورت گرفته در جریان این سفرها به واشنگتن، معطوف به بررسی امکان گنجاندن اسراییل در یک ائتلاف بین المللی برای هدف قرار دادن نظامی ایران در چارچوب سیاست های دولت دونالد ترامپ بوده است.

شامگاه یکشنبه بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسراییل، نشستی محدود با ایال زمیر رییس ستاد کل ارتش، یسراییل کاتز وزیر دفاع و دیوید بارنیا رییس موساد برگزار کرد. محور این جلسه، بررسی آخرین تحولات مذاکراتی بود که ایال زمیر در جریان سفر محرمانه خود به ایالات متحده انجام داده بود.

در ارزیابی محافل سیاسی و امنیتی تل آویو، طرح ایده تشکیل یک ائتلاف بین المللی علیه ایران نشان دهنده آن است که برخلاف جنگ 12روزه گذشته، هرگونه جنگ احتمالی آینده علیه ایران می تواند با بسیج بین المللی بی سابقه ای همراه باشد؛ بسیجی که نه تنها برای دفاع از اسراییل، بلکه برای حفاظت از کل منطقه طراحی خواهد شد و دامنه آن از اقدامات آمریکا و سایر کشورها در جریان دو حمله ایران به اسراییل در آوریل و اکتبر 2024 نیز فراتر خواهد رفت.

روزنامه معاریو با تأکید بر میزان اتکای واشنگتن به تل آویو نوشت که در صورت تصمیم دونالد ترامپ برای عملی کردن تهدیدهای خود، انتظار می رود اسراییل از طریق اشتراک گذاری اطلاعات جاسوسی در هرگونه حمله احتمالی به ایران، نقش فعالی در حمایت از آمریکا ایفا کند؛ همکاری ای که به گفته این روزنامه، برای هر دو طرف حیاتی و اجتناب ناپذیر تلقی می شود.

در همین راستا، دیدار ایال زمیر، رییس ستاد ارتش اسراییل، در واشنگتن با رییس ستاد مشترک ارتش ایالات متحده، به عنوان نمونه ای از هماهنگی استراتژیک در بالاترین سطح توصیف شده است. این دیدار در شرایطی انجام شد که تنش ها با ایران به نقطه اوج رسیده بود و ایال زمیر آخر هفته گذشته سفری محرمانه به واشنگتن داشت؛ سفری که پس از بازدیدهای پیشین شلومی بندر، رییس اطلاعات نظامی اسراییل و دیوید بارنیا، رییس موساد، از پایتخت آمریکا انجام شد.

هم زمان با افزایش رفت وآمد مقام های اسراییلی به واشنگتن، رفت وآمدهای متقابل مقام های آمریکایی به اسراییل نیز شدت گرفت. در همین چارچوب، دریاسالار برد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام)، به اسراییل سفر کرد؛ سفری که پس از آن ناوشکن موشک انداز دلبرت بلک در بندر ایلات پهلو گرفت و سپس، روز یکشنبه، در پایان آنچه بازدیدی برنامه ریزی شده خوانده شد، این بندر را ترک کرد.

در این میان، اسراییل در حالی تلاش می کند این تصویر را القا کند که علاقه ای به سوق دادن آمریکا به سوی جنگ ندارد، اما بنا بر گزارش معاریو، در سفرهای محرمانه خود به واشنگتن ارزیابی هایی را به طرف آمریکایی منتقل کرده است. در این ارزیابی ها تأکید شده که اگر ایالات متحده علیه ایران اقدامی نکند، این وضعیت می تواند در منطقه به عنوان نشانه ای از ضعف تعبیر شود.

بر اساس همین گزارش، جمع بندی نهادهای امنیتی اسراییل نشان می دهد که ایران ممکن است حاضر به ارائه امتیازهای تاکتیکی در پرونده هسته ای باشد، اما هرگز در موضوع موشک های بالستیک و حمایت از گروه های نیابتی ( ادعایی)وارد مصالحه نخواهد شد .

گزارش وب سایت عبری کالکالیست نشان می دهد که نگرانی اصلی اسراییل از تشدید تنش با ایران، نه صرفاً پیامدهای نظامی، بلکه ابعاد اقتصادی یک جنگ احتمالی است. افزایش حضور نظامی آمریکا در نزدیکی ایران، پرسش های جدی درباره هزینه های مستقیم و غیرمستقیم دور دوم جنگ را در تل آویو برجسته کرده است. تجربه جنگ 12روزه ژوئن ــ با هزینه ای حدود 20 میلیارد شِکِل ــ اکنون به معیار اصلی برای برآوردهای جدید تبدیل شده، اما کارشناسان تأکید می کنند که مشکل اصلی، نه محاسبه عددی هزینه ها، بلکه پیش بینی ماهیت، مدت و دامنه جنگ است. سناریوها می توانند از عدم درگیری مستقیم تا یک جنگ چندماهه متغیر باشند.

حتی در کم هزینه ترین حالت، یعنی مشارکت نداشتن اسراییل در حمله، هزینه های دفاع هوایی به تنهایی میلیاردها شِکِل برآورد می شود. در سناریوهای پرتنش تر، مشارکت اسراییل در کنار آمریکا یا پاسخ متقابل به حملات ایران، هزینه ها را به طور چشمگیری افزایش خواهد داد. نگران کننده ترین حالت، جنگی طولانی و فرسایشی است؛ وضعیتی که در آن تعلل بازیگران یا گسترش تدریجی درگیری، هزینه های نظامی و غیرنظامی را از کنترل خارج می کند. کارشناسان هشدار می دهند که ایران از نظر موشکی و نیروی انسانی محدودیت جدی ندارد و حملات آن هدفمند و متمرکز خواهد بود. در نهایت، فراتر از ارقام بودجه دفاعی، رنج اقتصادی گسترده تر مطرح است: آسیب به رشد، سرمایه گذاری، مصرف و اعتماد عمومی. حتی یک جنگ کوتاه می تواند اقتصاد اسراییل را ماه ها عقب بیندازد و یک دور طولانی تر، روند بهبود موجود را به کلی متوقف کند.