پس از قطعی اینترنت، مشخص شد که موتورهای جست وجوی داخلی توان مدیریت جست وجوها را ندارند. اطلاعات موجود در پوسته آن ها هنوز به روزرسانی نشده اند. همچنین بزرگ ترین مشکل این موتورهای جست وجو این است که روی کَش گوگل ساخته شده اند و بیشتر ارجاعات آن به سایت هایی است که در بستر بین الملل حضور دارند.

به گزارش دنیای اقتصاد، کارشناسان می گویند برای پیشبرد یک موتور جست وجوی بومی نیاز به حضور چندین تیم است. این تیم ها باید در حوزه هایی مانند پردازش زبان طبیعی، یادگیری ماشین، زیرساخت های کلان داده و معماری سیستم های توزیع شده، تخصص داشته باشند.

با آغاز قطعی اینترنت بین الملل از 18 دی ماه به کاربران توصیه شد برای جست وجوی اطلاعات موردنیاز خود به جای موتورهای جست وجوی جهانی مانند گوگل از موتورهای جست وجوی داخلی استفاده کنند. این دستور ناگهانی موتورهای جست وجوی بومی را وارد نقشی کرد که پیش تر کمتر تجربه کرده بودند، یعنی تبدیل شدن به مرجع اصلی جست وجوی اطلاعات برای کاربران. اتفاقی که در نهایت ضعف ها و محدودیت های فنی این ابزارها را به وضوح آشکار کرد. بسیاری از کاربران گزارش دادند که نتایج ارائه شده کند، ناقص و در موارد متعدد نامرتبط بود و حتی جست وجوهای ساده نیز پاسخ قابل قبولی ارائه نمی کردند.

قطعی گسترده اینترنت بین الملل از 18 دی ماه یکی از کم سابقه ترین اختلال های ارتباطی سال های اخیر را رقم زد؛ اختلالی که نه تنها دسترسی کاربران به پلتفرم ها و سرویس های خارجی را محدود، بلکه عملا بسیاری از فعالیت های روزمره مبتنی بر اینترنت را نیز با وقفه و سردرگمی مواجه کرد. در این شرایط بار اصلی تامین نیازهای اطلاعاتی، خبری و خدماتی کاربران به طور ناگهانی بر دوش شبکه ملی اطلاعات قرار گرفت؛ شبکه ای که طی سال های گذشته بارها به عنوان ستون فقرات استقلال دیجیتال کشور معرفی شده و قرار بود در مواقع بحرانی امکان تداوم خدمات حیاتی اینترنتی را فراهم کند.

همزمان با اعمال این محدودیت ها، از سوی برخی نهادها و کانال های رسمی، به کاربران توصیه شد برای جست وجوی اطلاعات مورد نیاز خود به جای موتورهای جست وجوی جهانی و گوگل از جست وجوگرهای داخلی استفاده کنند. این توصیه موتورهای جست وجوی بومی را از حاشیه به مرکز توجه آورد و آن ها را وارد یک آزمون واقعی کرد؛ آزمونی که دیگر در سطح آزمایشگاه یا ارائه های رسمی نبود، بلکه در مقیاس میلیون ها کاربر و نیازهای واقعی روزمره رخ می داد.

تجربه عملی کاربران در روزهای قطعی اینترنت نشان داد که این آزمون با چالش های جدی همراه بوده است. بسیاری از کاربران گزارش دادند که موتورهای جست وجوی داخلی با کندی شدید، اختلال های مکرر و نتایجی محدود و کم کیفیت مواجه اند. در مواردی حتی جست وجوهای ساده و عمومی نیز با پاسخ های ناقص یا نامرتبط همراه بود و دسترسی به اطلاعات به روز به سختی امکان پذیر می شد. مثلا با توجه به اینکه هنوز اینترنت بین الملل به این شکل محدود وصل نشده بود، همچنان بشار اسد، در این موتور جست وجوی ملی، رییس جمهوری سوریه بود.

الان هم که از طریق ذره بین نام رییس جمهوری سوریه را جست وجو می کنید، در پوسته یا صفحه اول آن، نام بشار اسد دیده می شود اما وقتی کلیک می کنید و به داخل محتوای ویکی پدیا می روید، با توجه به اینکه اینترنت بین الملل وصل شده است، اطلاعات درست در اختیار کاربر می گذارد، یعنی پوسته یک چیز است، محتوای درون آن چیز دیگر. این وضعیت باعث شد بخش قابل توجهی از کاربران حتی با وجود محدودیت ها همچنان به دنبال راه هایی برای استفاده از موتورهای جست وجوی جهانی باشند.

در واقع قطعی اینترنت دی ماه نشان داد که شبکه ملی اطلاعات، دست کم در حوزه جست وجو هنوز فاصله قابل توجهی با ایفای نقش جایگزین اینترنت جهانی دارد. توصیه به استفاده از موتورهای جست وجوی داخلی در شرایطی مطرح شد که بسیاری از این ابزارها از نظر فنی و زیرساختی آمادگی پاسخگویی به حجم بالای تقاضا را نداشتند.

در همین بستر است که بررسی فنی ضعف موتورهای جست وجوی داخلی اهمیت پیدا می کند. امین اسماعیلی، کارشناس سئو، معتقد است که برای فهم این ضعف ها باید ابتدا به این پرسش پاسخ داد که موتور جست وجو اساسا چگونه کار می کند. به گفته او موتور جست وجو پیش از آنکه بخواهد به پرسش کاربر پاسخ دهد ناچار است سطح وب را به صورت گسترده و مستمر تحلیل کند؛ محتوای موجود در صفحات مختلف را شناسایی کند، موضوع هر صفحه را تشخیص دهد و اعتبار و کیفیت نسبی آن ها را نسبت به یکدیگر بسنجد.

اسماعیلی توضیح می دهد که این فرآیند صرفا به تطبیق کلمات کلیدی محدود نمی شود، بلکه نیازمند تحلیل عمیق ساختار محتوا، لینک ها و زمینه معنایی صفحات است. در حال حاضر میلیاردها صفحه وب در فضای اینترنت وجود دارد و تحلیل این حجم عظیم از داده نیازمند زیرساخت های پردازشی بسیار سنگین و سرمایه گذاری های کلان است. به گفته او بدون چنین زیرساختی امکان نمایه سازی جامع وب و ارائه نتایج دقیق عملا وجود ندارد.

به گفته این کارشناس سئو بخش دوم عملکرد موتور جست وجو به تحلیل و درک نیت کاربر مربوط می شود. موتور باید بتواند از روی یک عبارت کوتاه جست وجوشده تشخیص دهد که کاربر دقیقا چه هدفی را دنبال می کند؛ آیا قصد خرید یک کالا را دارد، می خواهد به یک مکان مشخص مراجعه کند یا صرفا به دنبال آموزش و اطلاعات عمومی است. این سطح از درک مستلزم استفاده از الگوریتم های پیشرفته و امروزه عمدتا مبتنی بر هوش مصنوعی است.

اسماعیلی تاکید می کند که موتورهای جست وجوی پیشرفته علاوه بر تحلیل متن جست وجو، رفتار کاربران را نیز بررسی می کنند. به عنوان مثال بررسی می شود که کاربران پس از جست وجوی یک عبارت مشخص روی کدام نتایج کلیک کرده اند و این داده ها چگونه می تواند به بهبود رتبه بندی نتایج کمک کند. اما چنین رویکردی، مستلزم دسترسی به حجم عظیمی از داده و تیم های تخصصی برای تحلیل مداوم این داده هاست.

به گفته او تحقق چنین سیستمی نیازمند تیم های مهندسی بزرگ، متشکل از صدها متخصص و سال ها تحقیق و توسعه پیوسته است. این تیم ها باید در حوزه هایی مانند پردازش زبان طبیعی، یادگیری ماشین، زیرساخت های کلان داده و معماری سیستم های توزیع شده تخصص داشته باشند. اسماعیلی معتقد است که در حال حاضر نه چنین تیم هایی در ایران شکل گرفته و نه زیرساخت های لازم برای پشتیبانی از آن ها فراهم است.

بر همین اساس این کارشناس سئو عملکرد موتورهای جست وجوی داخلی را نه یک جست وجوی مستقل، بلکه نوعی شبیه سازی خروجی گوگل توصیف می کند. به گفته او این سرویس ها به دلیل ناتوانی در تحلیل مستقل وب و فقدان الگوریتم های پیشرفته درک نیت کاربر، زمانی که کاربر عبارتی را جست وجو می کند، همان عبارت را در گوگل جست وجو کرده و نتایج را در محیط خود نمایش می دهند. هرچند ممکن است در برخی موارد داده ها ذخیره شود یا ابزارهای جانبی به صفحه نتایج افزوده شود، اما این اقدامات تغییری در ماهیت وابسته این سرویس ها ایجاد نمی کند.

اسماعیلی با اشاره به تجربه جهانی تاکید می کند که حتی در سطح بین المللی نیز شرکت های بزرگی با سرمایه گذاری های عظیم نتوانسته اند به جایگاه گوگل برسند. نمونه هایی مانند یاهو یا بینگ، با وجود پشتوانه مالی و فنی گسترده موفق به تکرار مدل گوگل نشده اند. به گفته او اگر چنین شرکت هایی با آن سطح از منابع به نتیجه نرسیده اند، انتظار دستیابی به موتور جست وجوی هم سطح گوگل در ایران با امکانات محدود فعلی واقع بینانه نیست.

در مجموع، تجربه قطعی اینترنت از 18 دی ماه نشان داد که توصیه به استفاده از موتورهای جست وجوی داخلی، بدون فراهم بودن زیرساخت های فنی، داده ای و انسانی لازم نمی تواند پاسخگوی نیاز کاربران باشد. تا زمانی که موتور جست وجوی مستقل، مقیاس پذیر و قابل اعتماد در کشور شکل نگیرد شبکه ملی اطلاعات نیز در یکی از بنیادی ترین کارکردهای خود، یعنی دسترسی موثر به اطلاعات با محدودیت جدی مواجه خواهد بود.