آرایش نظامی آمریکا در آب های نزدیک به ایران سناریوی محاصره دریایی کشور و تشدید تنگنای اقتصادی برای ایران را در رسانه های داخلی و خارجی مطرح کرده است. این گمانه زنی ها به ویژه از آنجا تقویت شد که آمریکا به تازگی اعلام کرده است هند می تواند به جای ایران نفت ونزوئلا را خریداری کند.

به گزارش شرق، از آن سو آمریکا همین ایده را برای چین اعلام کرده و درباره تحریم های گسترده تر برای شرکای تجاری ایران هشدار داده است.

آرایش نظامی آمریکا در آب های نزدیک ایران سناریوهای متعددی را مطرح کرده است که یکی از مهم ترین این سناریوها محاصره دریایی ایران و توقیف نفتکش های ایرانی با هدف توقف صادرات نفت است. سناریویی که گفته می شود با هدف تشدید فشار اقتصادی بر کشور طراحی شده است و اهرم فشار آمریکا برای تحمیل خواسته های خود را پرزورتر کند. حالا این گزینه مطرح می شود که آیا ایران تجربه فشار اقتصادی بر عراق در دهه 90 میلادی را تجربه می کند؟ طرح موسوم به نفت در برابر غذا که در دوران صدام رخ داد یا دونالد ترامپ، سناریویی مشابه نفت ونزوئلا را برای نفت ایران در نظر دارد؟

سناریوی فشار اقتصادی با محاصره دریایی آنجا تقویت می شود که چندی پیش دونالد ترامپ، رییس جمهوری آمریکا تهدید کرد هر کشوری که با ایران مراوده تجاری داشته باشد، مشمول تعرفه 25درصدی می شود.

گذشته از این، رییس جمهوری آمریکا، دونالد ترامپ در جدیدترین اظهاراتش گفته است هند نه نفت ایران، بلکه نفت ونزوئلا را خریداری خواهد کرد. او این اظهارات را شنبه در هواپیمای ریاست جمهوری آمریکا حین سفر از واشنگتن به اقامتگاه تفریحی اش در فلوریدا در گفت وگو با خبرنگاران گفت و افزود توافق در این زمینه انجام شده است. ترامپ همچنین گفت چین هم می تواند با آمریکا به توافقی برای خرید نفت ونزوئلا دست پیدا کند.

رویترز یک روز قبل از این اظهارات رییس جمهور آمریکا به نقل از سه منبع آگاه گزارش کرد ایالات متحده به دهلی اطلاع داده به زودی می تواند خرید نفت ونزوئلا را از سر بگیرد تا به جایگزینی واردات نفت از روسیه کمک کند.

قبل از تحولات اخیر در ونزوئلا، هند در برابر فشارهای واشنگتن برای متوقف کردن خرید نفت روسیه می گفت که اگر اجازه نداشته باشد نفت را از کشورهایی مثل ایران و ونزوئلا که تحت تحریم هستند بخرد، عملا جایگزینی برای نفت روسیه ندارد. با آغاز جنگ اوکراین در سال 2022 که به اعمال تحریم های غرب و کاهش قیمت نفت روسیه انجامید، هند به یکی از خریداران عمده نفت مسکو تبدیل شد.

ترامپ در ماه آگوست برای تحت فشار قراردادن دهلی نو، تعرفه واردات کالاهای هندی را به 50 درصد افزایش داد و اوایل این ماه تهدید کرد اگر هند خرید نفت روسیه را کاهش ندهد، این نرخ ممکن است بار دیگر افزایش یابد. ترامپ همچنین در مارس 2025 تعرفه 25درصدی بر کشورهایی که نفت ونزوئلا را خریداری می کنند، اعمال کرد؛ اما بعد از حمله نظامی اخیر آمریکا به ونزوئلا و سرنگونی دولت مادورو بخشی از تحریم های کاراکاس را لغو کرد تا فروش نفت خام ونزوئلا توسط شرکت های آمریکایی تسهیل شود.

اگر ترامپ تهدید خود را عملی کند و علاوه بر هند، بخواهد بازار نفت ایران در چین را با نفت ونزوئلا جایگزین کند، شرایط دشوارتری برای نفت ایران پدید می آید؛ چراکه در حال حاضر بزرگ ترین خریدار نفت ایران چین است.

گذشته از این نگرانی های دیگری برای تشدید فشار اقتصادی از سوی آمریکا به ایران وجود دارد. برخی کارشناسان می گویند: هند پیش از این هم به عنوان خریدار و هم به عنوان واسطه در معاملات نفتی ایران نقش داشته است، اما گنجاندن نام شرکت های عمانی و اماراتی در فهرست تحریم های آمریکا تا حد زیادی تعجب برانگیز است .

آمریکا پس از اعمال تحریم های جدید علیه ایران در بیانیه ای اعلام کرد کشتی ها و شرکت های تحریم شده که به طور مستقیم در انتقال نفت خام و فرآورده های نفتی ایران به بازارهای خارجی دخیل بوده اند، یا مالکان و اپراتورهای این کشتی ها که در تسهیل فروش این محصولات و انتقال صدها میلیون دلار نفت ایران نقش داشته اند، مشمول تحریم می شوند. بر اساس این بیانیه، شرکت های تحریم شده در کشورهایی نظیر هند، عمان و امارات متحده عربی مستقر هستند.

در همین زمینه حمیدرضا صالحی، کارشناس حوزه انرژی، به اقتصادنیوز گفته است: هند پیش از این، هم به عنوان خریدار و هم به عنوان واسطه در معاملات نفتی ایران نقش داشته است. اما گنجاندن نام کشتی ها و شرکت های تحریم شده عمانی و اماراتی در این فهرست تا حد زیادی تعجب برانگیز است .

به گفته صالحی، افزایش سخت گیرانه چنین رویکردی می تواند فشارهای بیشتری به شبکه های تجاری و نفتی ایران وارد کرده و مسیرهای دورزدن تحریم ها را پیچیده تر کند.

او در ادامه تأکید می کند: واقعیت این است که صادرات نفت ایران، عمدتا از طریق واسطه ها وتراستی ها انجام می شده و مستقیم نبوده است. با توجه به تحریم های جدید آمریکا می توان گفت به احتمال زیاد بخشی از این واسطه گری از طریق سه کشور (هند، امارات و عمان) انجام می شده که اکنون در لیست تحریم ها قرار گرفته اند.

از سوی دیگر، به جز چین که همچنان خریدار عمده و مستقیم نفت ایران است، هند نیز در مقاطع مختلف مجوزهایی برای خرید نفت از آمریکا دریافت کرده بود. اما به نظر می رسد اکنون شرایط به گونه ای سخت تر شده است که احتمالا میزان خرید این کشورها از ایران به حداقل ممکن رسیده است. این تغییرات می تواند فشار بیشتری بر صادرات نفت ایران وارد کند و مسیر جدیدی را برای مذاکرات و تعاملات اقتصادی در پیش گیرد و این امکان وجود دارد که باعث ایجاد اختلال در زنجیره تأمین نفت ایران از طریق واسطه ها و شرکت های ثالث شود .

به گفته این کارشناس: در این شرایط، ایران با چالش های جدی تری در زمینه حفظ و گسترش صادرات نفت خود مواجه خواهد شد و ممکن است مجبور به پیداکردن مسیرهای جدید و پیچیده تری برای دورزدن تحریم ها باشد. از سوی دیگر، این نکته را باید در نظر گرفت که با توجه به کاهش صادرات نفت ونزوئلا در صورت اجرای تحریم های جدید از سوی آمریکا علیه ایران، شاهد افزایش قابل توجه قیمت نفت در بازار جهانی خواهیم بود .

این نگرانی ها آنجا تشدید می شود که احتمال محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا مطرح می شود؛ محاصره ای که می تواند خروج نفتکش های ایرانی را از مبدأ از سوی آمریکا دچار مشکل کند. این گمانه ها در شرایطی مطرح می شود که دیروز ایرنا به نقل از آناتولی نوشت مقامات مالزی اعلام کرده اند این کشور دو نفتکش را به ظن انتقال نزدیک به 130 میلیون دلار نفت خام به شکل کشتی به کشتی در سواحل جزیره پنانگ توقیف کرده اند.

خبرگزاری برناما مالزی اعلام کرد مقامات پس از دریافت گزارش درباره توقیف دو کشتی در 24 مایل دریایی شمال غرب جزیره پنانگ لنگر، این نفتکش ها را مورد بازرسی قرار دادند.

مقامات مالزی اعلام کردند که این دو نفتکش هنگام بازرسی به یکدیگر متصل و مظنون به انجام فعالیت های انتقال نفت به صورت کشتی به کشتی بودند. محمد صوفی محمد رملی، مدیر بخش دریایی جزیره پنانگ معتقد است این دو کشتی فعالیت های انتقال نفت خام را با مشارکت 53 خدمه شامل اتباع چینی، میانماری، ایرانی، پاکستانی و هندی انجام داده اند. او در بیانیه ای اعلام کرد: ارزش نفت خام توقیف شده بیش از 512 میلیون رینگیت مالزی (حدود 129.8 میلیون دلار) است، در حالی که ارزش هر دو نفتکش 718 میلیون رینگیت مالزی (182.1 میلیون دلار) است.

این مقام توضیح داد کاپیتان های کشتی ها بازداشت و به مأموران پلیس تحویل داده شدند. این پرونده تحت بررسی قرار دارد. تاکنون هیچ اطلاعاتی در مورد هویت این نفتکش ها یا مبدأ آن ها ارائه نشده است. همچنین در ماه های اخیر تحریم های سخت گیرانه علیه برخی واسطه های فروش نفت ایران اعمال شده است. وزارت خزانه داری آمریکا در روز 12 بهمن امسال نام بابک زنجانی را در فهرست تحریم های واشنگتن قرار داد.

همچنین در تیرماه امسال بلومبرگ خبر داد اتحادیه اروپا حسین شمخانی، تاجر نفت را تحریم کرده است. همچنین شرکت های او به نام های گروه آدمیرال و میلاووس گروپ ال تی دی (Milavous Group Ltd) که در دوبی مستقر هستند را نیز تحت تحریم قرار داده است. دلیل این تحریم از سوی اتحادیه اروپا نقش او در تجارت نفت روسیه و ناوگان در سایه این کشور خوانده شد.

حالا آرایش نظامی آمریکا در آب های نزدیک ایران سناریوی محاصره نفتی کشور و پیچیده ترشدن صادرات نفت را مطرح کرده است. هرچند برخی این اقدام ترامپ را در راستای فشار برای مذاکره و تسلیم ایران می دانند و احتمال جنگ نظامی را دور از ذهن می خوانند اما برخی دیگر از کارشناسان معتقد هستند که ترامپ دست خالی برنمی گردد.

علی بیگدلی، استاد روابط بین الملل، به ایلنا گفته است: وقتی وزیر امور خارجه ما می گوید هیچ اتفاقی نمی افتد، نشان می دهد هیچ کسی نمی داند قرار است چه اتفاقی رخ دهد. باید با درک این حجم از احتمال وقوع، این اتفاق را در نظر گرفت اما طرف دیگر قضیه این است که با ورود این حجم از تسلیحات آمریکا به منطقه و احتمال اقدامات اسراییل، نباید انتظار داشت که آن ها دست خالی به آمریکا بازگردند. این نیروهای آمریکایی که برای گردش نیامدند. می خواهند کاری کنند که ما نمی دانیم. گفته های ترامپ هم چندان قابل اعتماد نیست. اولتیماتوم های او جای نگرانی دارد اما من نگران هستم از این بابت که با این حجم تسلیحات، آمریکا نمی تواند دست خالی برگردد و به نظر من احتمالا اقدام خواهد کرد .

او تأکید می کند نباید منتظر اقدام نظامی آمریکا و پاسخ بود و متولیان کشور باید هرچه سریع تر مسئله را از طریق دیپلماسی حل کنند. با این حال برخی معتقدند تکرار محاصره دریایی ونزوئلا در ایران دشوار است؛ چراکه ایران برخلاف ونزوئلا نیروی دریایی قدرتمندتری دارد. همچنین ایران و شبکه متحدانش می توانند اقداماتی تنبیهی داشته باشند. به طور خاص در تنگه باب المندب حوثی های یمن آمادگی خود را برای هدف قراردادن ناوهای آمریکایی در صورت تجاوز به ایران و محاصره دریایی این کشور اعلام کرده اند.