فرارو- با جدی تر شدن احتمال درگیری نظامی ایران و آمریکا، توجه ها به سمت توان نظامی طرف های این درگیری و نقاط ضعف و قوت آن ها جلب شده است.

به گزارش فرارو، کلاس های مختلف موشک بالستیک و پهپاد، نقشی کلیدی در دکترین دفاعی جمهوری اسلامی دارند. در این میان، رسانه های خارجی در کنار پوشش اخبار مربوط به ورود تجهیزات نظامی آمریکایی به منطقه، به اقدامات دفاعی ایران به خصوص در نوار جنوبی کشور نیز توجه نشان می دهند. در این گزارش قصد داریم به بررسی توان نظامی کشورمان با استفاده از داده های آشکار و منتشر شده داخلی و خارجی بپردازیم.

با توجه به استفاده ایران از موشک های بالستیک در جریان جنگ 12 روزه و قرار داشتن تاسیسات نظامی مرتبط با این برنامه در خاک ایران در فهرست نقاط مورد حمله اسراییل، توجه ها به سمت ظرفیت تولید موشک در ایران و ذخایر موجود در زرادخانه جلب می شود.

منابع مختلف انگلیسی و عبری و همچنین منابع داخلی ایران، تعداد موشک های استفاده شده در جریان جنگ را از 550 تا 631 فروند ذکر کرده اند. برخی منابع خارجی از جمله مقامات رژیم صهیونیستی تخمین می زدند که ایران پیش از جنگ حدود 2000 فروند انواع موشک بالستیک عملیاتی در اختیار داشته است. این برآورد تا 3000 فروند هم ذکر شده است.

با گذشت 7 ماه از جنگ 12 روزه، آن ها سراغ ظرفیت تولید و بازیابی توان موشکی ایران رفته اند. بر اساس برآوردهای موجود، ایران در حال حاضر توانایی تولید سالانه حداقل 2 و حداکثر 3 هزار فروند موشک بالستیک خود را بازیابی کرده است. موضوعی که تحلیلگر اندیشکده ضدایرانی FDD در مطلبی که دسامبر 2025 منتشر کرد، آن را تهدیدی شدید نامید.

در ماه های گذشته، مقامات مختلف آمریکایی و اسراییلی در کنار تحلیلگران نظامی و رسانه های این کشورها به این موضوع پرداختند که ایران توان موشکی آسیب دیده خود را بازیابی کرده و ارتقاء داده است. آذرماه امسال آمریکایی ها مدعی شدند که محموله مربوط به قطعات ساخت موشک که از چین به سمت ایران در حرکت بوده است را در اقیانوس هند رهگیری و منهدم کردند. این خبر که با تایید یا تکذیب از سوی ایران روبرو نشد، نشان دهنده حساسیت طرف مقابل و تمرکز بر این توانایی ایران محسوب می شود.

اسراییل مدعی شد که در جریان جنگ 12 روزه، بخشی از شبکه لانچرهای ایران را نیز هدف قرار داده است. با توجه به اهمیت سیستم های شلیک موشک در حفظ تداوم و گستردگی حملات، ارزیابی ها از این قرار است که ایران بخشی از تمرکز خود را بر بازیابی لانچرهای از دست رفته نیز گذاشته است. بر اساس گزارشی که پایگاه خبری سراج 24 (رسانه تخصصی فضای مجازی جبهه انقلاب اسلامی) در شهریور 1393 منتشر کرده است، ایران توانایی ساخت لانچر موشک را نیز به صورت کامل دارد. در حال حاضر بیشترین برد اعلام شده برای موشک های ایران، 2000 کیلومتر است. دستیابی ایران به این برد مربوط به بیش از یک دهه قبل است.

اندیشکده مطالعات امنیت ملی اسراییل در برآوردی از جنگ 12 روزه، نام موشک های استفاده شده در موج های مختلف عملیات وعده صادق 3 را فهرست کرد. نام این موشک ها در زمان جنگ، در رسانه های داخلی ایران هم منعکس شد و ایرنا هم 24 آبان 1404 گزارش مذکور را ترجمه و منتشر کرد. بر اساس این گزارش، ایران از موشک های قدر 110، سجیل، ذوالفقار قاسم، حاج قاسم، عماد، خیبرشکن، خرمشهر 4، فتاح 1 و قاسم بصیر استفاده کرده است.

تطبیق فهرست این موشک ها با تاریخ امواج شلیک های عملیات وعده صادق 3، نشان می دهد که در موج های ابتدایی موشک های با تکنولوژی ساخت قدیمی تر مانند قدر 110 (موشک بهینه سازی شده بر پایه شهاب 3) و عماد (مربوط به سال 2015) روی لانچر رفتند. در امواج پایانی جنگ 12 روزه به موازات کاهش تعداد پرتاب ها، موشک های جدیدتر شلیک شدند. مثل هایپرسونیک فتاح 1 که سال 1402 رونمایی و وارد خدمت شد. یا موشک قاسم بصیر که رونمایی آن مربوط به اردیبهشت 1404 بود.

با توجه به پررنگ بودن نقش نیروی دریایی آمریکا در این تحولات، بخشی از تحلیل ها و سناریوها به درگیری های دریایی یا ساحل به دریا مربوط می شود. بخشی از زرادخانه موشکی ایران، موشک های کروز ضدکشتی هستند. ایران از موشک های کروز قدیر، قادر، قدر، نور، ظفر، خانواده نصر، نصیر، ابومهدی، جاسک 2 (زیردریایی پایه) در نیروی دریایی خود استفاده می کند که هرکدام ماموریت، برد و شدت تخریب مشخصی دارند و پلتفرم پرتاب آن ها (زمینی، دریایی و هوایی) نیز متفاوت است. بعضی از این موشک ها در نسخه های مختلف ساخته شده اند. ایران همچنین از چند مدل اژدر استفاده می کند که شاخص ترین آن ها، اژدر حوت است. بر اساس گزارش ها، ایران حداقل از دو نوع موشک بالستیک ضدکشتی هرمز و خلیج فارس نیز استفاده می کند که قابلیت هدف گرفتن شناورها را دارد.

تجربه جنگ اخیر نشان می دهد که موشک های بالستیک، جنگ افزار اصلی ایران هستند. اما ایران در کنار موشک های بالستیک، از شلیک ترکیبی پهپادهای انتحاری و موشک های کروز هم استفاده می کند. داده های آشکار نشان می دهد که ایران چندمدل از موشک های کروز زمین پایه را در زرادخانه های خود دارد. موشک های کروز، در ارتفاع کم پرواز می کنند و قابل هدایت هستند. سومار (700 تا 900 کیلومتر)، یاعلی (700 کیلومتر)، پاوه (1650 کیلومتر) و هویزه (1350 کیلومتر) تا کنون رونمایی شده و در اختیار نیروهای مسلح قرار گرفتند. بر اساس گزارش اندیشکده امنیت ملی اسراییل، ایران در جنگ 12 روزه در کنار موشک های بالستیک از 1000 موشک کروز و پهپاد انتحاری هم استفاده کرد.