بسیاری از مبتلایان به سرطان پس از آغاز دوره درمان، متوجه تغییراتی در حافظه، تمرکز و طرز تفکر خود می شوند. این وضعیت که برای نخستین بار در بانوانی مبتلا به سرطان پستان گزارش شد، در اصطلاح پزشکی "مغز شیمیایی" (Chemo Brain) نامیده می شود. این عارضه می تواند زندگی روزمره و اعتمادبه نفس بیماران را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.

بنابر مطالعه ای که در نشریه معتبر نوروفیزیولوژی کلینیکال به چاپ رسیده، پژوهشگران دریافته اند افراد مبتلا به مغز شیمیایی فاقد توانایی تفکر متمرکز پایدار هستند.

"تاد هندی"، استاد روانشناسی در دانشگاه بریتیش کلمبیا، در این باره می گوید:

یک مغز سالم به طور طبیعی بین حالت های "سرگردانی" و "درگیری عمیق" جابجا می شود. اما مغز شیمیایی در یک حالت سرگردانی مزمن و غیرمتمرکز باقی می ماند.

یافته های تکان دهنده موج نگاری مغز (EEG)

پژوهشگران با استفاده از تست EEG (نوار مغزی) روی بازماندگان سرطان پستان، به نتایج عجیبی دست یافتند:

عدم تمرکز حتی پس از 3 سال: حتی بیمارانی که سه سال از پایان درمان آن ها گذشته بود، همچنان در حفظ توجه پایدار مشکل داشتند.

خاموشی بخش هایی از مغز: زمانی که بیماران تصور می کردند در حال تمرکز هستند، نوار مغزی نشان داد که بخش بزرگی از مغز آن ها در حقیقت غیرفعال بوده است.

فعالیت بیش از حد در زمان استراحت: برخلاف افراد سالم، مغز این بیماران در زمان استراحت و آرامش، فعالیت غیرعادی و بالایی از خود نشان می دهد.

چرا تشخیص مغز شیمیایی دشوار است؟

بسیاری از بیماران از اینکه تست های هوش یا حافظه را در بیمارستان به خوبی انجام می دهند اما در خانه دچار سردرگمی می شوند، کلافه هستند. علت این است که تست های فعلی برای بیماری هایی مثل آلزایمر طراحی شده اند و ظرافت های تخریب شناختی ناشی از شیمی درمانی را به درستی اندازه گیری نمی کنند.

5 راهکار عملی برای مدیریت و بهبود مغز شیمیایی

برای اینکه این مطلب به یک راهنمای کاربردی تبدیل شود، رعایت نکات زیر برای بازگشت به زندگی عادی ضروری است:

محیط خود را ساده کنید: از آنجایی که مغز در این دوره به سادگی دچار سرگردانی می شود، کارهای پیچیده را به مراحل بسیار کوچک و ساده تقسیم کنید.

برنامه ریزی و یادداشت برداری: منتظر حافظه نمانید. از اپلیکیشن های یادآور گوشی یا یک دفترچه کوچک برای ثبت تمام کارهای روزانه استفاده کنید.

تمرینات ذهنی مداوم: حل جدول، شطرنج و بازی های فکری به مغز کمک می کند تا دوباره مسیرهای عصبی برای تمرکز را بازسازی کند.

مدیریت استرس و خواب: خستگی و استرس، مه مغزی (Brain Fog) را تشدید می کنند. داشتن روتین خواب منظم در این دوران حیاتی است.

ورزش سبک روزانه: پیاده روی سریع باعث بهبود خون رسانی به قشر پیش پیشانی مغز شده و به بازگشت تمرکز کمک می کند.

پرسش های متداول

آیا مغز شیمیایی دائمی است؟ خوشبختانه برای اکثر بیماران این وضعیت موقتی است، اما تحقیقات نشان می دهد در برخی افراد ممکن است اثرات آن تا چندین سال باقی بماند که نیازمند مدیریت ذهنی است.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟ اگر حواس پرتی مانع از انجام فعالیت های اساسی زندگی (مثل رانندگی یا کار کردن) شده است، حتماً با پزشک متخصص انکولوژی یا مغز و اعصاب مشورت کنید.

منبع: عصر ایران