تجسم کنید 15 هزار سال بعد کسی ما را از خاک بیرون بکشد و بفهمد روزی که مردیم، چه چیزی برای ناهار خورده ایم. چیزی شبیه همین در گوشه شمال شرقی سیبری اتفاق افتاده؛ آن هم به لطف نمونه های بافتی که از عمق یخ زدگی های توندرا بیرون کشیده شدند.

مطالعه ای که به تازگی در مجله Genome Biology and Evolution منتشر شده، نمونه های بافتی از یک کرگدن پشمالو را تحلیل کرده که از معده یک گرگ باستانی به دست آمده اند. این پژوهش نتایج شگفت انگیزی داشته: دی ان ایِ کرگدن پشمالو نسبت به نمونه های هزاران سال قدیمی تر، به طور شگفت آوری پایدار بود و جالب تر اینکه این نمونه ها از معده یک توله گرگ استخراج شده بودند.

گروهی از شکارچیان ماموت، بقایای حفظ شده ی یک توله گرگ را در سیبری یافتند که قدمت شان به بیش از 14000 سال پیش بازمی گردد.

رازهای ناگفته ای در زمین های یخ زده شمال شرقی سیبری دفن شده اند که نور تازه ای بر زندگی دوران باستان می افکنند. سال 2011، گروهی از شکارچیان عاج ماموت، بقایای مومیایی شده ی یک توله گرگ را در توندرا یافتند که بیش از 14 هزار سال آنجا باقی مانده بود. کالبدشکافی نشان داد معده ی توله گرگ پر از تکه های گوشت خاکستری با موهای چسبیده است. به گفته کامیلو چاکون-دوکه، ژنتیک دان تکاملی که پیش تر در مرکز ژنتیک دیرین شناسی استکهلم کار می کرد، نمونه ها تازه به نظر می رسیدند: بافت ها به قدری سالم بودند که انگار گرگ همین دیروز آن را بلعیده بود.

شکارچیان ماموت، توله گرگ و خواهر یا برادرش را خارج از روستای تومات در سیبری پیدا کردند. پژوهشگران نام توله های تومات را برای آن ها انتخاب کردند. یک لانه فروریخته یا رانش زمین، آن ها را پس از مرگشان در یخ دفن و به شکل شگفت آوری حفظ کرد. این حفظ شدگی شامل معده آن ها هم میشد که حاوی پر پرندگان، بخش هایی از سرگین غلتان و مواد گیاهی بود. با این حال، سالم ترین ماده، تکه های گوشت کرگدنِ پشمالوی پوشیده از مو بود.

در حالی که کالبدشکافی اولیه برخی سرنخ ها را ارائه کرد، ده سال دیگر طول کشید تا پژوهشگران بررسی دقیق تری انجام دهند. این تلاش ها منجر به بینش های شگفت انگیزی شد که به تازگی توسط پژوهشگران مرکز ژنتیک دیرین شناسی استکهلم منتشر شد. یافته ها نشان می دهند جمعیت کرگدن های پشمالوی سیبری تا هزاران سال پیش از انقراضشان هنوز پایدار بود و همچنین پیشنهاد می کند که تغییرات اقلیمی، نه شکار انسان، عامل اصلی انقراض این گونه بوده است.

تصویر بازسازی شده از کرگدن پشمالو

کرگدن های پشمالو در شمال اوراسیا از جمله سیبری کنونی، در دوره پلیستوسین می زیستند. اندازه آن ها با کرگدن های امروزی قابل قیاس بود، اما شاخ هایشان بزرگ تر بود. برای نمونه، یکی از شاخ های باستانی یافت شده در توندرا سیبری، طولی برابر 165 سانتی متر داشت که بزرگ ترین شاخ کشف شده از هر حیوان شناخته شده است.

اگرچه کرگدن های پشمالو روزگاری در سراسر اوراسیا پراکنده بودند، سیبری در دوره یخبندان آخرین پایگاه واقعی آن ها پیش از انقراض بود. با توجه به اینکه سوابق فسیلی آن ها نزدیک به 14 هزار سال پیش پایان یافت، این شاخ شاید متعلق به یکی از آخرین نسل های کرگدن های پشمالو در تاریخ جهان بوده است. پژوهشگران از یافتن نمونه ای از گوشت حفظ شده ی کرگدن در معده توله گرگ هیجان زده اند، زیرا معتقد بودند این نمونه ها می توانند داده های ژنتیکی کافی برای درک دلایل انقراض گونه ارائه دهند.

با این حال، تحلیل نمونه ها دشوار بود، زیرا دی ان ایِ موجود در تکه های گوشت به خوبی حفظ نشده بود. پژوهشگران در استکهلم ابتدا توالی های ژنتیکی را با ژنوم کرگدن سوماترایی، نزدیک ترین خویشاوند زنده کرگدن پشمالو مقایسه کردند. سپس دی ان ای گرگ خاکستری را تحلیل کردند که تأیید کرد اثرات ژنتیکی در نمونه متعلق به کرگدن پشمالو است و نه گرگی که آن را خورده بود. پس از آن، ژنتیک کرگدن های باستانی را با نمونه های قدیمی تر که بین 49 هزار تا 18 هزار سال پیش در سیبری یافت شده بودند، مقایسه کردند.

شگفت انگیز است که ژنوم کرگدن ها با هزاران سال فاصله از هم، پایدار بود و حتی در قرن های منتهی به انقراض، شواهد کمی از هم خونی نشان می داد. گونه ها همواره پیش از انقراض دچار کاهش جمعیت می شوند و این اتفاق تنوع ژنتیکی را محدود می کند، اما کرگدن های پشمالو از این محدودیت رنج نمی بردند. یافته ها همچنین نشان می دهند انقراض آن ها با تغییرات اقلیمی مرتبط بوده، زیرا ناپدید شدن شان با دوره ای از گرمایش در پایان آخرین عصر یخبندان همزمان بود. آدویت جوکار، دیرین شناس مهره داران در موزه تاریخ طبیعی فلوریدا، معتقد است این کرگدن ها به بخش هایی از زیستگاه خود که شرایط مناسبی نداشت، رانده شدند و در نتیجه نسبت به تغییرات اقلیمی یا شکار انسانی آسیب پذیرتر شدند.