جمیله کدیور در اطلاعات نوشت: از زمان شروع اعتراضات دی ماه تاکنون، مواضع دونالد ترامپ در قبال ایران از حمایت از اعتراضات و تشویق به سرنگونی تا تمرکز بر موضوع هسته ای و مذاکره و تهدید نظامی نوسانات زیادی داشته و به موازات آن انتقال نیرو و تجهیزات نظامی آمریکا به منطقه اوج گرفته است.

از این جهت مواضع یک ماه اخیر ترامپ قابل تامل و تحلیل است؛ بخصوص از این جهت که این اظهارات به قیمت جان جمعی از شرکت کنندگان در ناآرامی های اخیر ایران منجر شد که متاثر از تبلیغات شبکه های فارسی زبان خارج از کشور، دل در گرو ادعاهای ترامپ و چشم به راه حمله خارجی به ایران جان دادند و در صورت حمله نظامی به ایران نیز آتش جنگی برافروخته می شود که دامن متحدینش را فرا می گیرد و پیامدهای جبران ناپذیر غیرقابل کنترلی ایجاد می کند. نگاهی گذرا به مواضع ترامپ در یک ماه اخیر، این نوسانات را نشان می دهد:

یکم. فردای شروع اعتراضات در کشور، در 8دی نتانیاهو، نگرانی خود را به ترامپ مبنی بر بازسازی برنامه هسته ای ایران ابراز کرد. ترامپ در کنفرانس مشترک با نتانیاهو در مارالاگو، تهران را به حملاتی حتی شدیدتر از قبل در صورت اثبات ادعاهای اسراییل تهدید، اما تأکید کرد که امیدوار است اوضاع به چنین گزینه نظامی منجر نشود. او گفت: شنیده ام که ایران در تلاش است دوباره (توان نظامی خود را) بازسازی کند. اگر این کار را بکنند، ما انتخاب دیگری نخواهیم داشت جز اینکه خیلی سریع آن را نابود کنیم. ما آن ها را در هم خواهیم کوبید.

ترامپ همچنین در پاسخ به سؤالی در مورد اعتراضات ایران گفت: آن ها مشکلات زیادی دارند؛ تورم وحشتناکی دارند، اقتصادشان اصلاً خوب نیست و من می دانم که مردم خیلی خوشحال نیستند، اما فراموش نکنید هر بار که اعتراضی یا تجمعی شکل می گیرد، کوچک یا بزرگ، آن ها شروع به تیراندازی به مردم می کنند. من این الگو را سال هاست که دیده ام. نارضایتی بسیار شدیدی وجود دارد.

وی در پاسخ به سئوال دیگری در مورد تغییر حکومت هم گفت: " قرار نیست اینجا بایستم و درباره سرنگونی یک حکومت صحبت کنم. اما آن ها می دانند کجای کار هستند و وضعیتشان اصلاً خوب نیست. این اظهارات در شرایطی بیان شد که اعتراضات مسالمت آمیز و نیروهای حافظ نظم با مدارا با معترضین مواجهه داشتند.

دوم. چهار روز بعد، در12دی، ترامپ در حساب کاربری در شبکه اجتماعی تروث سوشال با لحنی تهدیدآمیز نوشت: اگر ایران به روی معترضان مسالمت جو شلیک کند و آن ها را با خشونت بکشد که رویه آن هاست، ایالات متحده آمریکا به نجات آن ها خواهد آمد. ما در آماده باش کامل برای شلیک و اقدام فوری هستیم و آماده حرکتیم. این کلمات تحریک کننده مداخله جویانه هم در شرایطی مطرح شد که هنوز اتفاقات تلخ بعدی رخ نداده بود.

سوم. با تهدید به ضربه سخت در 14دی، ترامپ درجمع خبرنگاران گفت که ما اوضاع را از نزدیک زیر نظر داریم. اگر آن ها مثل گذشته شروع به کشتن مردم کنند، فکر می کنم خیلی سخت از طرف ایالات متحده ضربه خواهند خورد.

او تهدید نظامی علیه ایران را با عملیات موفقیت آمیز قبلی دولتش (بازداشت مادورو در ونزوئلا) مقایسه کرد تا نشان دهد تهدیدش جدی است و گفت: ببینید در ونزوئلا چه اتفاقی افتاد. همه می گفتند مادورو هرگز کنار نمی رود، اما او حالا کجاست؟ او در بازداشت ماست. ما دقیقاً همان سطح از تمرکز و قاطعیت را روی ایران داریم. الگو همان است.

در همان پرواز، تصویری از ترامپ در کنار سناتور لیندزی گراهام منتشر شد که کلاهی با شعارMake Iran Great Again در دست داشتند. سخنان ترامپ که به صراحت از الگوی ربودن یا بازداشت رهبر یک کشور برای ایران سخن می گفت، منجر به تشویق عناصری شد که در روزهای بعد درصدد بهره برداری از اعتراضات بحق مردم در خیابان ها و انحراف آن به حرکت های خشونت آمیز بودند.

چهارم. بعد از ورود عناصر فرصت طلب و تروریست و تجزیه طلب در بین معترضان و حوادث خونین 18.19دی، ترامپ 20دی در تروث سوشال برای کمک اعلام آمادگی کرد و نوشت: ایران آزادی را پیش روی خود می بیند، شاید بیش از هر زمان دیگر. ایالات متحده آمریکا آماده کمک است. در پست دیگری در همان روز، خبر برافراشتن پرچم شیر و خورشید بر فراز سفارت ایران را در لندن بازنشر کرد.

پنجم. در 22دی، تعرفه 25درصدی برای کشورهایی که با ایران معامله می کنند، وضع کرد تا فشار اقتصادی بر ایران را به حداکثر برساند.

ششم. ترامپ عبارت کمک در راه است را دو بار در23دی تکرار کرد. او در قامت یک رهبر شورشی، ابتدا در پستی در تروث سوشال خطاب به معترضان نوشت: میهندوستان ایرانی، به اعتراض ادامه دهید و نهادهای دولتی را تصرف کنید. نام سرکوبگران را ثبت کنید زیرا آن ها بهای سنگینی خواهند پرداخت.

او با اعلام لغو تمامی دیدارهای برنامه ریزی شده با مقامات ایرانی تا زمان توقف کشتار معترضان، عبارت کمک در راه است را اعلام کرد و در پایان نوشت: ایران را دوباره با عظمت کنید! این پیام ضمن اعلام حمایت آشکار از معترضان، تغییر لحن قابل توجهی نسبت به هشدارهای قبلی داشت. ترامپ عملاً معترضان و عوامل نفوذی را تشویق به خشونت و اقدام علیه ساختار قدرت در ایران کرد.

چند ساعت بعد در همان روز، طی سخنرانی در کلوب اقتصادی دیترویت، پیام کمک در راه است را مجدداً تکرار کرد و وقتی خبرنگاران درباره معنای دقیق آن پرسیدند، با ابهام پاسخ داد: باید خودتان متوجه شوید، متاسفم! او درهمان روز در گفتگو با سی بی اس هم هشدار داد که اگر مقامات ایران دست به اعدام معترضان بزنند، شاهد اقدامات شدید خواهند بود.

هفتم. در کمتر از 24ساعت، در چرخشی آشکار، ترامپ در24دی گفت که بر اساس اطلاعاتی که به گفته او از منابع موثق دریافت کرده، کشتار در ایران متوقف شده است و اعدام ها نیز انجام نخواهد شد و طبق این اطلاعات، در حال حاضر برنامه ای برای اجرای احکام اعدام وجود ندارد. اوهمچنین هشدار داد ازسرگیری کشتار یا اجرای اعدام ها، واکنش امریکا رابه دنبال خواهد داشت.

هشتم. در26دی ترامپ از ایران به خاطر لغو اعدام بیش از 800نفر تشکر کرد و در تروث سوشال نوشت: من خیلی به این واقعیت که تمام اعدام های برنامه ریزی شده که قرار بود دیروز انجام شوند (بیش از 800مورد از آن ها)، توسط رهبری ایران لغو شده است، احترام می گذارم.

نُهم. در 27دی، درگفتگو با پولیتیکو گفت: زمان آن رسیده که به دنبال رهبری جدیدی در ایران باشیم…

دَهم. ترامپ در6بهمن به اکسیوس گفت که ناوگان ایالات متحده در سواحل ایران بزرگتر از ناوی است که او به ونزوئلا فرستاده است. او با تاکید بر اینکه اوضاع با ایران در حال تغییر و تعلیق است، در عین حال گفت که دیپلماسی همچنان یک گزینه است و ایران خواهان توافق است: آن ها می خواهند معامله کنند. من این را می دانم. آن ها بارها تماس گرفته اند. آن ها می خواهند صحبت کنند وبه شدت تشنه معامله اند.

یازدهم. مهمترین تغییر در8بهمن رخ داد، زمانی که ترامپ صریحاً تهدید نظامی را به برنامه هسته ای ایران مرتبط کرد و خواستار تن دادن ایران به توافق و جلوگیری از دستیابی آن به سلاح های هسته ای شد، بدون هیچ اشاره ای به اعتراضات یا سرکوب. او در تروث سوشال تهدید به حمله گسترده کرد و هشدار داد: با اعزام ناوگان عظیم دریایی (آرمادا) به منطقه، اگر ایران به توافق جدیدی تن ندهد، حمله بعدی بسیار مخربتر از حملات سال گذشته به تأسیسات هسته ای خواهد بود.

او ضمن تهدید و تاکید بر سرعت و خشونت نوشت: امیدوارم ایران به سرعت به میز مذاکره بیاید و برای یک معامله عادلانه و منصفانه - بدون سلاح هسته ای - مذاکره کند، معامله ای که برای همه طرف ها خوب باشد. زمان در حال اتمام است، واقعاً حیاتی است! همانطور که قبلاً به ایران گفتم، معامله کنید! آن ها این کار را نکردند و عملیات چکش نیمه شب رخ داد، یک تخریب بزرگ برای ایران. حمله بعدی بسیار بدتر خواهد بود! نگذارید این اتفاق دوباره رخ دهد…

دوازدهم. ترامپ در حاشیه مراسم اکران مستند ملانیا 10بهمن تاکید کرد که ایران برای جلوگیری از اقدام نظامی باید دو کار انجام دهد: 1. برنامه هسته ای را کنار بگذارد. 2. کشتار معترضان را متوقف کند.

او گفت که مقامات تهران برای اجتناب از حمله نظامی، به دنبال گفتگو و معامله با ایالات متحده هستند.

درحالی که از2بهمن، تشدید آرایش نظامی آمریکا با اعزام ناوهای هواپیمابر و ناوشکن و تجهیزات دیگر به منطقه وارد مرحله جدیدی شده، ابهام استراتژیک جای خود را به آرایش نظامی علنی داده است تا فشار نهایی بر ایران برای پذیرش شروط آمریکا اعمال شود. شروط اعلام شده آمریکا عبارتند از:

-تعطیلی کامل برنامه هسته ای ایران

-توقف غنی سازی داخلی و تحویل همه مواد غنی شده

-محدودیت برد و تعداد موشک های بالستیک ایران

- توقف حمایت نظامی، مالی و لجستیکی از گروه های مقاومت

این درحالیست که علاوه بر گزینه نظامی، تشدید فشار اقتصادی بر ایران و خفه کردن صادرات نفت آن مشابه آنچه در ونزوئلا اتفاق افتاد، استراتژی دیگر ترامپ است. برخی هم از تصرف جزیره خارک که 90درصد نفت ایران از آن فرآوری و صادر می شود و قطع شریان مالی ایران گفته اند.

در حالی که ایران و ایالات متحده به سمت تشدید تنش نظامی جدید پیش می روند، خواسته های اصلی هر دو طرف همان خواسته های سال های گذشته بوده و تغییری نکرده است. در چنین وضعی، جنگ اجتناب ناپذیر و نتیجه آن باخت-باخت است.

اکنون طیف وسیعی از گزینه ها شامل حملات محدودتر با اهدافی خاص، یا عملیاتی بزرگتر برای بی ثبات کردن کشور و شعله ور کردن اعتراضات بیشتر و سرنگونی در مخیله ترامپ است. ترامپ به صراحت از احتمال توسل به گزینه نظامی و تهدید به حملات سنگین تر به عنوان یک ابزار فشار استفاده کرده و علیرغم شعارهای حمایتی از معترضان، هدف نهایی او همچنان بر تحت فشار قرار دادن ایران به تسلیم هسته ای و جلوگیری از جنگ تمام عیار است.

او همچنان به طور علنی ایران را تهدید می کند تا با اعمال فشار، آن را به میز مذاکره بکشاند و در نهایت توافقی با شروط زیاده خواهانه حداکثری به ایران تحمیل کند. از اظهارات ترامپ در چند روز گذشته، مشخص است که او بیشتر به مذاکره برای تحمیل شرایط خودعلاقه دارد تا اقدام نظامی که چشم انداز روشنی ندارد. احتمال درگیر شدن در جنگی با پیامدهای گسترده منطقه ای، تاکنون به وضوح دست ترامپ را بسته است.

اگر ایران تهدیدات خود را عملی کند، جنگ ممکن است کل منطقه را درگیر کند و ترامپ قطعاً از عهده مدیریت آن برنمی آید. هر اقدامی که منجر به بی ثباتی ایران شود، دومینووار به بی ثباتی منطقه و متحدین منطقه ای آمریکا می انجامد و اثرات آن به خارج از منطقه سرایت می کند.

به عبارتی بی ثباتی یا فروپاشی جمهوری اسلامی ایران به منزله تحکیم منافع آمریکا و متحدینش در منطقه نخواهد بود. ایران هم به دلیل بحرانهای چندگانه، خصوصاً بحران اقتصادی باید اهتمام خود را برای لغو تحریم ها مصروف کند وگرنه وارد دور جدیدی از شورش های گرسنگان و بهره برداری و دخالت عوامل خارجی خواهد شد.

ما در لحظه تعادل وحشت هستیم. ترامپ به دنبال یک بردِ تبلیغاتی بزرگ بدون هزینه جنگ است و ایران به دنبال لغو تحریم ها برای مواجهه با بحران های چندلایه. روزهای سرنوشت ساز پیش رو، مستلزم تصمیمات عاجل، معقول و شجاعانه از سوی همه طرف ها است.