مسعود پزشکیان، رییس جمهور، صبح دیروز شنبه 11 بهمن ماه در مراسم تجدید میثاق هیئت دولت با آرمان های امام خمینی (ره) به مناسبت دهه فجر، با تأکید بر جایگاه محوری حق و عدالت در اندیشه دینی و انقلابی، تصریح کرد: عدالت امری روشن و قابل سنجش است و بی عدالتی را می توان به سادگی تشخیص داد .

به گزارش شرق، به گفته او: زمانی که رفتار و عملکرد مسئولان با این اصول در تعارض قرار می گیرد، هیچ سخن و ادعایی نمی تواند آن را توجیه پذیر جلوه دهد؛ چراکه معیار اصلی قضاوت، عمل است نه گفتار .

رییس جمهور با اشاره به ضرورت اصلاح رفتار مدیریتی، تأکید کرد: نگاه حاکمیتی به مردم باید تغییر کند . به تعبیر او: مردم نباید صرفا به عنوان تابع و مخاطب دستور دیده شوند، بلکه باید به مثابه ارباب رجوع و صاحبان اصلی کشور مورد احترام قرار گیرند .

پزشکیان با استناد به آموزه های قرآنی و سیره امام خمینی (ره) تصریح کرد: آنچه بیان می کند، برداشت شخصی نیست، بلکه ریشه در همان مسیری دارد که امام و بزرگان انقلاب ترسیم کرده اند؛ مسیری که محور آن مردم بودند، نه تحکم و تقابل .

رییس قوه مجریه کشور با یادآوری اینکه راه امام (ره) راه جنگ طلبی و خشونت نبود، خاطرنشان کرد: امام راحل همواره بر بیداری مردم، همراهی اجتماعی و حرکت جمعی تأکید داشت . از نگاه رییس جمهور: مقابله با خشونت و اقدامات مسلحانه، به معنای نفی گفت وگو و مشارکت مردم نبود، بلکه هدف، حفظ مسیر صحیح انقلاب و جلوگیری از انحراف آن بود .

پزشکیان در بخش دیگری از سخنان خود، بر تفکیک میان اعتراض و اغتشاش تأکید کرد و گفت: معترضان حرف و مطالبه دارند و وظیفه مسئولان شنیدن، گفت وگو و تلاش برای حل این دغدغه هاست . بااین حال، او یادآور شد در برخی مقاطع، اعتراض های اجتماعی با تحریک و سوءاستفاده همراه شده و تلاش هایی برای ایجاد شکاف در جامعه صورت گرفته است .

رییس جمهور با اشاره به نقش محوری رهبری انقلاب در خنثی سازی توطئه ها، تأکید کرد این واقعیت نباید موجب غفلت مسئولان از اصلاح عملکرد خود شود.

به گفته او، در کنار دشمنی های بیرونی، مسئولان نیز باید سهم خود را در اصلاح نگاه، رفتار و شیوه ارتباط با مردم بپذیرند. پزشکیان در پایان، وحدت و انسجام حول محور عدالت را اولویت اصلی دانست و تصریح کرد: حرکت به سمت عدالت طبیعتا با مقاومت صاحبان رانت، ویژه خواری و فساد مواجه خواهد شد، اما این مسیری است که برای تحقق حق و انصاف ناگزیر باید پیموده شود .

قبل تر هم حسن روحانی، رییس جمهور پیشین کشور، روز چهارشنبه هشتم بهمن، در دیدار جمعی از وزیران و معاونان دولت های یازدهم و دوازدهم، با نگاهی آسیب شناسانه به وضعیت کنونی کشور، بر ضرورت شنیدن صدای مردم و پاسخ گویی واقعی به مطالبات آنان تأکید کرد.

او تصریح کرد پاسخ به اعتراضات اجتماعی، با اقدامات حداقلی و اصلاحات جزیی ممکن نیست و اگر مسئولان فقط به بخش کوچکی از خواسته های مردم توجه کنند و بخش عمده مطالبات را نادیده بگیرند، بحران ها به زودی و شاید در فاصله ای کوتاه دوباره بازتولید خواهند شد .

به باور روحانی، جامعه نیازمند اصلاح بزرگ و تغییرات معنادار است، نه اقدامات مقطعی و محدود.

روحانی با تأکید بر اینکه مردم باید احساس کنند پیام آن ها به درستی دریافت شده است، خاطرنشان کرد: همه کسانی که به صحنه اعتراض آمدند، حامل پیامی بودند؛ چه آن هایی که مطالبات خود را به صورت مسالمت آمیز بیان کردند و چه کسانی که با ادبیات تندتری سخن گفتند .

رییس جمهور اسبق در عین حال مرزبندی روشنی با تخریب و اقدامات تروریستی داشت و تصریح کرد: حساب این گروه ها جداست، اما اکثریت معترضان، شهروندانی نگران و دلسوز ایران هستند که باید صدایشان شنیده شود .

رییس دولت های یازدهم و دوازدهم با اشاره به تمرکز بیش از حد بر معیشت، تأکید کرد: هرچند حل مشکلات اقتصادی و تأمین امنیت مردم امری اساسی است، اما رضایت عمومی صرفا به این دو حوزه محدود نمی شود .

به زعم او، آنچه قدرت ملی را می سازد، مردم هستند و قدرت مردم، قدرت اصلی یک کشور است؛ از این رو، سیاست گذاری نباید صرفا معطوف به آرام کردن مقطعی جامعه یا بازگرداندن مردم به خانه ها باشد، بلکه هدف نهایی باید توانمندسازی ملت و افزایش رضایت عمومی باشد. روحانی در ادامه به ضعف ساختارهای سیاسی اشاره کرد و گفت: نبود یک نظام حزبی کارآمد، فرایندهای انتخاباتی و تصمیم گیری را با مشکل مواجه کرده است .

او افزود: اگر کشور دارای چند حزب قدرتمند بود، بسیاری از این چالش ها به شکل طبیعی در درون سازوکارهای حزبی حل وفصل می شد . هرچند اذعان کرد: پرداختن به ریشه های این مسئله نیازمند بحثی جداگانه است .

او با انتقاد از رویکرد آمرانه در حکمرانی گفت: مرتب می گوییم فرمان می دهیم و دستور می دهیم، اما ما چه کاره ایم که فرمان بدهیم؟ همه کاره مردم هستند . روحانی تأکید کرد: مسئولان باید خود را خادم و نوکر مردم بدانند و هرکجا خواست اکثریت مردم به روشنی مشخص است، براساس آن عمل کنند تا شکاف های اجتماعی تعمیق نشود و وحدت ملی آسیب نبیند .

او وحدت و انسجام ملی را شرط فوری و اساسی برای ایستادگی در برابر فشارهای خارجی دانست و یادآور شد: مقابله با قدرت های بیرونی، بدون ساختن یک ملت متحد ممکن نیست .

به باور روحانی: این وحدت فقط زمانی شکل می گیرد که حاکمیت در برابر مردم تسلیم باشد، خواست آنان را بشنود و از لجبازی با جامعه دست بردارد . او تأکید کرد: لجبازی در برابر مردم نتیجه ای جز فرسایش سرمایه اجتماعی ندارد .

روحانی همچنین به لزوم مشارکت مردم در تصمیمات کلان، به ویژه در حوزه سیاست خارجی، اشاره کرد و با استناد به اصول قانون اساسی متذکر شد: اگر برای کمک یا وام به خارجیان نیاز به رأی مجلس وجود دارد، چرا در عمل به این اصول پایبندی کامل دیده نمی شود؟ .

رییس جمهور ایران در دولت های یازدهم و دوازدهم پیشنهاد داد: هشت تا 10 سؤال و مسئله مردم را به همه پرسی بگذاریم و به مردم بگوییم شما هشت تا مسئله از ما گله دارید، نگرانید و این هشت مسئله مهم است و می خواهید حل شود. ما در برابر نظر اکثریت قاطع شما تسلیم هستیم. ما قبول می کنیم هرچه شما بگویید. اگر چنین کنیم والله 95 درصد مردم آن زمان اعلام رضایت می کنند . به گفته روحانی: اجرای واقعی خواست مردم می تواند رضایت گسترده ای ایجاد کند، قدرت ملی را افزایش، جایگاه ایران را در منطقه و جهان ارتقا دهد و دشمنان را مأیوس کند .

رییس جمهور اسبق با اشاره به اصل همه به جای خود ، تأکید کرد: اگر هر نهاد و هر بخش در چارچوب وظایف قانونی خود عمل کند و از دخالت های نابجا پرهیز شود، مسیر اصلاح هموار شده و کشور می تواند از بحران های کنونی عبور کند و به آینده ای بهتر دست یابد .

تقاطع بحران های سیاست داخلی و خارجی در زمستان 1404، ایران را در وضعیتی قرار داده است که هرگونه خطای محاسباتی می تواند هزینه هایی فراتر از تجربه های پیشین بر کشور تحمیل کند. مجموعه تحولات ماه های اخیر نشان می دهد سطحی از جدیت، حساسیت و درک شکنندگی اوضاع در میان برخی از عالی ترین سطوح اجرایی کشور شکل گرفته است؛ امری که در سخنان رییس جمهور فعلی و به ویژه رییس جمهور اسبق، به وضوح قابل ردگیری است. بااین حال، آنچه از دل این مواضع بیش از همه به چشم می آید، نه صرفا هشدار نسبت به وضعیت موجود، بلکه اذعان ضمنی به عمق تهدیدهایی است که هم زمان از درون و بیرون، ثبات سیاسی، اجتماعی و دیپلماتیک کشور را نشانه رفته اند.

اظهارات حسن روحانی بیش از آنکه یادآور یک روایت سیاسی گذشته باشد، حامل نوعی اعلام خطر درباره شکنندگی فزاینده وضعیت داخلی و خارجی است. او برخلاف بسیاری از مواضع کلی و تکرارشده، به صراحت بر ناکارآمدی اصلاحات حداقلی و تغییرات جزیی تأکید می کند و از ضرورت تصمیم های بزرگ و پرهزینه سخن می گوید. همین نکته، سخنان او را از سطح توصیه های اخلاقی یا سیاسی فراتر می برد و به سطح یک هشدار ساختاری ارتقا می دهد.

بنابراین باید اذعان کرد مانور روحانی، پزشکیان و دیگر مسئولان فعلی و سابق بر کلیدواژه اصلاحات ، آن گونه که در دو دهه گذشته به کار رفته، امروز نه تنها واجد بار اقناعی برای افکار عمومی نیست، بلکه می تواند به لجاجت بیشتر جامعه منجر شود؛ چون جامعه ای که تجربه های مکرر وعده، تعلیق و فرصت سوزی را پشت سر گذاشته است، به دشواری با مفاهیم کلی و تکرارشونده قانع می شود. آنچه در دی و بهمن ماه بر ایران گذشت و آنچه در هفته های پیش رو تا پایان سال 1404 انتظار می رود، بیش از هرچیز نشان می دهد فاصله میان انتظارات اجتماعی و اراده تصمیم سازی، به سطحی رسیده که با ادبیات گذشته قابل پرکردن نیست.

لذا اگر مخاطب اصلی هشدارهای روحانی و پزشکیان نه جامعه، بلکه نهادها و سطوح تصمیم گیر باشند، نشانه های اندکی وجود دارد که حاکی از آمادگی واقعی برای تغییر رویه باشد. تجربه پس از اعتراضات دی ماه، سایه سنگین احتمال تشدید تنش های خارجی و همچنین خاطره فرصت سوزی پس از جنگ 12روزه، همگی گواه آن است که الگوی غالب همچنان بر مدیریت کوتاه مدت بحران و پرهیز از اصلاحات ساختاری استوار است. در چنین فضایی، بعید به نظر می رسد تصمیم گیران ضرورت اصلاحات بزرگ یا حتی رجوع به سازوکارهایی همچون همه پرسی را به عنوان یک نیاز فوری بپذیرند.

در آستانه دهه فجر 1404 و هم زمان با ورود نظام به چهل وهشتمین سال استقرار خود، تقارن معناداری میان گذشته و اکنون شکل گرفته است؛ تقارنی که بیش از آنکه یادآور جشن و پیروزی باشد، حامل پرسش های بنیادین درباره مسیر طی شده و افق پیش روست. انقلابی که با شعار عدالت، کرامت مردم و نفی سلطه آغاز شد، امروز در شرایطی ایستاده که فشارهای توأمان داخلی و خارجی، تاب آوری ساختارها را به آزمونی جدی کشانده است.

حساسیت این مقطع از آن روست که سرمایه های نمادین انقلاب، بیش از هر زمان، نیازمند بازخوانی عملی و نه صرفا شعاری هستند. جامعه پس از طی مسیر 47ساله بعد از انقلاب، نشانه های روشنی از خستگی، فرسایش ناشی از اصطکاک سیاسی -اجتماعی، مطالبه گری و انتظار تغییر را بروز می دهد و بی توجهی به این علائم می تواند شکاف ها را عمیق تر کند. دهه فجر همواره یادآور لحظه انتخاب مردم ایران در سال 57 بوده است؛ انتخاب میان تکرار مسیرهای کم ثمر یا بازگشت هوشمندانه به اصولی که انقلاب را ممکن کرد.

امروز نیز سیستم تصمیم گیری با انتخابی دشوار اما سرنوشت ساز مواجه است؛ بازتولید اعتماد از مسیر اصلاحات مؤثر و کم هزینه یا پذیرش پیامدهای تعلل در زمانی که قطعا تاریخ با شتابی بیشتر انتخاب ایران در 1404 را داوری خواهد کرد. با این همه، واقعیت آن است که تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران بارها نشان داده نادیده گرفتن فرصت های اصلاح داوطلبانه، لزوما به حذف ضرورت تغییر منجر نمی شود.

اگر پنجره اصلاحات به طور آگاهانه بسته شود، اصلاح دیگر یک گزینه نخواهد بود، بلکه به یک الزام تبدیل می شود؛ الزامی که ممکن است در قالب هایی پرهزینه تر و خارج از اراده سیاست گذاران خود را تحمیل کند. هشدار اصلی در اینجاست که هنوز شاید مجالی محدود برای انتخاب مسیر کم هزینه تر وجود داشته باشد، اما این مجال دائمی نیست. تعلل در تصمیم، خود تصمیمی است که پیامدهای آن می تواند آینده سیاسی و اجتماعی کشور را به طور بنیادین تحت تأثیر قرار دهد.