حجم مرده، همان آبی است که اکنون داریم از آن استفاده می کنیم؛ نه این که از آب مرداب بخوریم، اما هر لیوان آبی که می نوشیم، هر حمامی که می رویم، هر بار که دست و صورتمان را می شوییم، در واقع از حجم مرده آب سدهای امیرکبیر، طالقان، لتیان و سایر سدها استفاده می کنیم.

به گزارش عصر ایران، سال آبی جاری به روزها و ماه های پایانی خود نزدیک می شود. معمولاً سال آبی از مهر تا اواسط بهار محاسبه می شود؛ معمولا بارندگی ها از مهر شروع می شود و تا پایان آبان ادامه دارد و پس از آن نیمه های آذر هم بارش برف به طور جدی شروع شود. اما آنچه در این مدت رخ داد بارندگی های بسیار اندک بوده است. به دلیل نبود بارش مستمر برف در کوهستان ها، به خصوص منطقه توچال و دیزین و شمشک یخچال های طبیعیِ محکم و پایداری شکل نگرفته اند تا بتوانند آب را برای مدت طولانی در رودخانه ها ذخیره و جاری کنند.

در حال حاضر، طبق اطلاعات رسمی، تهران بیش از 70 درصد نسبت به سال های نرمال کاهش بارندگی داشته و همین مسئله باعث کاهش شدید ذخایر سدهای پنج گانه شده است. این سدها شامل امیرکبیر، لتیان، طالقان، ماملو و لار هستند و تقریباً کل آب تهران از طریق همین سدها تأمین می شود.

همچنین آمارها نشان می دهد که تا این لحظه، بارندگی های انجام شده در کشور فقط توانسته حدود 35 درصد از مخازن سدهای سراسر ایران را پر کند. استان هایی مانند تهران، خراسان رضوی، قم، زنجان و مرکزی در شرایط بسیار بحرانی از نظر ذخایر آبی قرار دارند.

تا پیش از بارندگی های هفته گذشته، سد امیرکبیر تنها 3 درصد، سد لار 1 درصد، سد طالقان 26 درصد و سد لتیان 8 درصد پرشدگی داشتند که ارقامی بسیار ناچیز است. به همین دلیل، کارشناسان معتقدند تهران در ورطه ورشکستگی شدید آبی قرار گرفته و این احتمال وجود دارد که به زودی با پدیده صفر آبی در تهران مواجه شویم.

در حال حاضر، سد امیرکبیر از حجم مخزن 205 میلیون مترمکعبی خود، فقط 6 میلیون مترمکعب آب ذخیره دارد. از آن جا که ذخیره کمتر از 10 میلیون مترمکعب به عنوان حجم مرده این سد محاسبه می شود، سد امیرکبیر عملاً به حجم مرده رسیده است.

بحران های سد امیرکبیر محدود به یک یا دو مورد نیست. ساخت وسازها، به ویژه احداث بزرگراه تهران شمال در بالادست، حجم زیادی گل ولای را به رودخانه کرج وارد کرده است. این گل ولای همراه با آب رودخانه به پشت سد کرج منتقل شده و پیش بینی می شود حجم رسوبات انباشته شده بسیار بیشتر از برآوردهای اولیه باشد؛ به طوری که مقدار قابل توجهی گل ولای هم اکنون در مخزن سد ذخیره شده است.

سد لتیان هم با وجود ظرفیت 95 میلیون مترمکعبی مخزن، تنها 5 میلیون مترمکعب آب ذخیره دارد. از آن جا که حجم مرده این سد حدود 28 میلیون مترمکعب در نظر گرفته می شود، سد لتیان هم به حجم مرده رسیده است.

سد لار فقط 10 میلیون مترمکعب آب ذخیره دارد، در حالی که حجم مرده آن حدود 23 میلیون مترمکعب برآورد شده بود؛ بنابراین این سد هم وارد محدوده حجم مرده شده است. سد ماملو نیز با تنها 18 میلیون مترمکعب آب، یعنی حدود 7 درصد ظرفیت خود، و با توجه به این که حجم مرده آن 28 میلیون مترمکعب محاسبه شده، به شرایط مشابهی رسیده است.

در حال حاضر، سد طالقان هم با وجود آن که از ظرفیت 420 میلیون مترمکعبی خود تنها 97 میلیون مترمکعب آب ذخیره دارد، به دلیل آن که حجم مرده اش کمتر از 100 میلیون مترمکعب اعلام شده، عملاً به حجم مرده رسیده است.

تهران به تدریج در حال تبدیل شدن به یکی از تشنه ترین شهرهای جهان است و با یک بحران بزرگ زیست محیطی روبه روست؛ بحرانی که عواقب آن می تواند بسیار خطرناک باشد. یکی از دلایل اصلی بروز این وضعیت، بی توجهی به ساختار زیست محیطی چرخه آب و نبود تلاش جدی برای احیای محیط زیست است؛ موضوعی که طی بیش از چهار دهه گذشته در برنامه ریزی هیچ یک از مدیران جایگاه مشخصی نداشته است.

با این حال، هنوز نجات تهران از این وضعیت بحرانی امکان پذیر است. راه حل ها بارها در جهان تجربه شده و نتایج موفقی به همراه داشته است. نمونه روشن آن، شهر کیپ تاون در آفریقای جنوبی است؛ شهری که به آستانه صفر آبی رسید، اما با رویکردی کارشناسی و علمی توانست از این وضعیت عبور کند و امروز از نظر آبی نجات پیدا کرده است. همان کاری که می توان برای تهران هم انجام داد، اگر اراده ای برای آن وجود داشته باشد.