کوروش احمدی در دنیای اقتصاد نوشت: تردیدی نباید داشت که هدف اصلی ترامپ در این مقطع زمانی نیل به توافقی با ایران است و تجمع نیرو در منطقه را باید عمدتا در این رابطه دید. از اواخر دولت بایدن و بعد از شکست تلاش ها برای احیای برجام، اجماعی در آمریکا شکل گرفت مبنی بر اینکه مذاکره با ایران تنها در صورتی نتیجه بخش خواهد بود که به موازات یک تهدید نظامی معتبر انجام شود.

در چند ماه منتهی به شروع کار ترامپ، شماری از کارشناسان از هر دو حزب در آمریکا مانند ریچارد نفیو، ریچارد هاس، دنیس راس، سوزان ملونی و… تهدید معتبر را لازمه موفقیت در مذاکره با ایران قلمداد کردند.

اکنون ظاهرا ترامپ بعد از فراغت نسبی از مسائلی چون غزه و ونزوئلا، بر مذاکره و توافق با ایران متمرکز شده و دلیل اصلی تجمع نیرو در منطقه را باید در این رابطه دانست. سناریوهای دیگری مانند اقدام نظامی و محاصره دریایی حداقل در کوتاه مدت بعید به نظر می رسند؛ هر چند چنین تهدیدهایی نیز از آنجا که منشأ فشار مضاعفی در کنار تحریم و انواع دیگر فشارهاست، حتما مدنظر ترامپ هست.

ترامپ طی چند روز اخیر تهدید کرد که اگر ایران به معامله ای فوری تن ندهد با حمله ای بسیار شدیدتر مواجه خواهد شد. او تجمع نیرو در اطراف ایران را با تجمع نیرو در اطراف ونزوئلا قبل از اقدام علیه مادورو مقایسه کرد. اگر چه او نگفت که در مذاکره به دنبال چیست، اما با توجه به سخنان قبلی ویتکاف در 16ژانویه و اظهارات دیگر مقامات آمریکایی و اروپایی به نظر می رسد علاوه بر غنی سازی صفر و تعیین تکلیف موجودی اورانیوم غنی شده، برای اولین بار محدودیت در برد و تعداد موشک های ایران و خاتمه حمایت از نیروهای نیابتی نیز در زمره خواسته های ترامپ قرار گرفته است.

ترامپ برخلاف دعاوی پیشین خود، در چند روز اخیر سخنی درباره اعتراضات در ایران نگفت که می تواند به معنای اعلام آمادگی برای عدم دخالت در مسائل داخلی ایران در صورت نیل به توافقی با تهران باشد.

در حالی مقامات آمریکایی جدیدا از برنامه موشکی ایران و گروه های نیابتی سخن می گویند که در گذشته این دو موضوع در اظهارات آن ها مطرح نمی شد. قبلا ترامپ و روبیو تنها از مخالفت با موشک های بالستیک قاره پیما برای ایران سخن گفته بودند و سخنی از نیابتی ها نیز در میان نبود. این نشان می دهد که طی 9 سال گذشته، گذر زمان همیشه به ضرر ایران بوده و اگر ما در ابتدای دور اول ریاست جمهوری ترامپ با او به توافقی در چارچوب خواسته آن زمانش یعنی اصلاح برجام می رسیدیم، امروز در شرایط بسیار متفاوتی قرار داشتیم.

در این فاصله اهرم های بسیاری از دست رفت، دشواری های بیشتری در داخل و در منطقه رخ نمود و اگر از این پس نیز زمان به بطالت بگذرد، تتمه اهرم ها را نیز اگر اهرمی مانده باشد، از دست خواهیم داد.

از طرفی، شواهد حاکی از این نیست که ترامپ در پی تغییر رژیم است؛ هم به دلیل مخالفت شدید او با اقدامات پیشینیانش در عراق و افغانستان، هم به خاطر مخالفت شدید پایگاه سیاسی اش در داخل آمریکا و هم به این خاطر که تغییر رژیم از طریق جنگ هواپایه ممکن نیست و هم به این دلیل که نمی تواند تصویر روشنی از عواقب تغییر رژیم برای کل منطقه داشته باشد.

فرض محتمل این است که در صورت عدم نیل به توافقی، ترامپ با یا بدون یک اقدام نظامی نمادین، عمدتا بر تهدید نظامی متمرکز شود و امیدوار باشد که افزودن این عنصر جدید به معادله به همراه تشدید تحریم ها و شرایط دشوارتر برای حکومت در داخل و خارج بعد اعتراضات اخیر، موجب وخامت بیشتر شرایط اقتصادی-اجتماعی و سیاسی در اثر ادامه تعلیق و بلاتکلیفی در ایران شود؛ رویه ای که خطرش کمتر از یک حمله نظامی نخواهد بود.

اشتباه ما از ابتدا این بود که روان شناسی ترامپ را در نظر نگرفتیم. همه دنیا این را متوجه است که او می خواهد خودش در مرکز توجه باشد و تمام اعتبار حل هر مشکلی صرفا نصیب خودش شود و در چنین صورتی حاضر به انعطاف نیز هست. تاکنون ثابت شده که کار از طریق عراقچی و ویتکاف به نتیجه نمی رسد و تنها به دعوایی صفر و یکی بر سر اینکه غنی سازی باشد یا نباشد، محدود می شود. همان طور که تغییر رییس بانک مرکزی و دستکاری نرخ ارز مشکلی را حل نکرد، امروز با طرح ها و شگردهای دیپلماتیک مرسوم نیز نمی توان ترامپ را از موضع کنونی اش خارج کرد. تغییر رویکرد در داخل و سیاست خارجی اجتناب ناپذیر شده است.

اگر مقامات ما دیپلماسی را به جنگ ترجیح می دهند باید به لوازم آن نیز، به ویژه مذاکره، تن دهند؛ خاصه آنکه رفع تحریم ها که بسیار ضروری است، تنها از طریق مذاکره ممکن است. به علاوه، مواضع واقعی و نهایی آمریکا را تنها در اتاق مذاکره و آن هم در مراحل نهایی و بعد از چانه زنی ها می توان فهمید. هیچ دولتی لفاظی های طرف مقابل در اظهارات علنی را مبنای کار قرار نمی دهد.

همچنین، هیچ دولت مسوولی، مذاکره را به خاطر مفاهیمی ذهنی، نامفهوم و تعریف ناپذیر مثل احترام متقابل ، انصاف ، برابری ، خودداری از دیکته کردن از پیش و مانند اینها تعطیل نمی کند. مذاکره غیرمستقیم از طریق واسطه ها و اصرار بر محدود بودن مذاکره به یک موضوع در دیپلماسی بسیار امر نامتعارف و غیرمعمولی است.