فرارو- جامعه از روزهای پرهیاهوی دی عبور کرد اما همچنان درگیر موج های متلاطم اجتماعی، اقتصادی و سیاسی است؛ با این حال، چیزی که بیش از هر چیز جلب توجه می کند، پویایی تعامل مردم با یکدیگر است؛ خواه این تعامل مثبت باشد خواه منفی.

به گزارش فرارو، نحوه یاری رساندن، همدلی و همکاری مردم در این شرایط، تنها موضوعی برای تحلیل روانشناسان و جامعه شناسان نیست، موضوعی است که در رگ وپی تاب آوری و رفتارهای اجتماعی می دود. با این وجود در شبکه های اجتماعی، در میان توییت هایی که مردم می زنند، نظراتی که زیر هر خبر می نویسند یا پاسخ کاربر دیگری را می دهند نشانه هایی از التهاب وجود دارد که یادآور تفاوت سلایق و کنش های رفتاری در لحظات سوگواری پس از وقایع دی است. به گفته رفتارشناسان در سوگ جمعی نمی توان توقع داشت که همه به شکلی یکدست احساسات خود را بروز دهند و این مساله مستقیما محلی برای منازعات در اختلاف نظرها خواهد شد.

یکی از رسوم ایرانی ها در روزهایی که خانواده ای عزادار است، پایین کشیدن کرکره و نصب اعلامیه و بنرهای تسلیت است؛ این در حالی رقم می خورد که حالا برخی افراد در فضای مجازی، در پاساژ عمومی ای همچون اینستاگرام، مشغول به فعالیت هستند؛ در واقع مشاغل از سنت ها جلو زده اند و حالا باید یکی از آن ها بر اساس دیگر به روز رسانی شود. فعالان اقتصادی در فضای مجازی در زمان قطعی اینترنت با خسارات قابل توجهی مواجه شدند و حالا که جسته و گریخته به اینترنت وصل می شوند سعی می کنند با فعالیت، توجه الگوریتم مهندسی شده اینستاگرام را به خود بازگردانند.

اما، در برخی مواقع با برخوردهایی ضد و نقیض مواجه می شوند؛ برخی می گویند باید رسوم را حفظ کرد و به احترام خانواده هایی که عزیزی از دست داده اند، حتی کرکره مغازه های اینستاگرام را پایین کشید و برخی دیگر می گویند برای بازگرداندن روحیه به جامعه بهتر است فضا را عادی کرد؛ آن هم در روزهای سخت معیشتی؛ وضعیتی که دلار یک لحظه در نقطه ای که هست به ثبات نمی رسد. حالا باید پرسید که در این وضعیت خاص اجتماعی نقش مردم چیست و آنان چطور می توانند به یکدیگر یاری برسانند.

احمد بخارایی، جامعه شناس، در مصاحبه ای با فرارو به بررسی این مساله پرداخته و می گوید: زمانی ما می توانیم از مردم انتظار داشته باشیم و نقشی برای آنان تعریف کنیم که در آن جامعه، کلیت ساختارها ثباتی نسبی داشته باشند. یعنی جامعه به معنای واقعی کلمه شکل گرفته باشد؛ در آن صورت می توان برای مردم نقشی تعیین کرد. در حال حاضر مردم و صاحبان قدرت به شکلی مشابه رفتار می کنند. هم اکنون، در سطح جامعه و نظام سیاسی، نظم، ثبات و کارکرد دستخوش التهاب شده است. بنابراین نمی توان از مردم انتظار ویژه ای داشت، چون آنان هم در همین فضا در حال تنفس هستند.

او با واکاوی علل کشیده شدن اعتراضات به خشونت و ارتباط آن با شرایط ویژه جامعه و نقش کنونی که مردم در حال حاضر برای تعامل و همکاری با یکدیگر می توانند داشته باشند می گوید: خشونت از پیش تر در سطح جامعه و نظام سیاسی هم دیده می شد. بنابراین مردم جامعه این گونه تربیت شدند و با خشم فروخورده، نهایتا در جایی که می توانستند ابراز کنند، در فضایی که جامعه اعتراض آرامی را در پیش گرفته بود، یک دفعه به سمت خشونت کشیده شدند.

این جامعه شناس عقیده دارد: در حال حاضر حتی از منظر اقتصادی ما با اعمال خشونت مواجهیم. وقتی شکاف طبقاتی، خط فقر و تورم را ببینید، می بینید نوعی خشونت اقتصادی وجود دارد و مردم درگیر معیشتشان هستند که مستقیما با این خشونت اقتصادی گره می خورد. این مساله با نظارت استصوابی نیز ارتباط دارد. مردم پیش تر با این رویه به شکلی مدنی اعتراض خود را نشان دادند و پای صندوق رای کمتر حاضر شدند. مشارکت زیر پنجاه درصد نشان از چیست؟

او اشاره می کند: در این شرایط نمی توانیم به مردم بگوییم چشمانتان را ببندید، با هم مهربان باشید و به هم کمک کنید. در حال حاضر جامعه ملتهب و سوگوار است. در حالی که هزاران نفر جان باخته اند، نمی توان توقع نقش موثر و همدلانه از مردم داشت. در حال حاضر در دل این وضعیت هستیم و ابعاد آن ممکن است به مرور عیان گردد. در این شرایط مردم عکس العمل خودشان را دارند؛ آنان نمی توانند عمل داشته باشند، چون عمل برای آنی است که صاحب اراده و قدرت است. مردم عکس العملی رفتار می کنند و امروز به هر شاخه ای چنگ می زنند.

بخارایی می گوید: بنابراین نمی توان در حال حاضر در پاسخ به همدلی و همکاری مردم در چنین شرایطی نظر دقیقی داد. اگر ما توصیه ای داشته باشیم، همچون توصیه روانشناسی زرد است که در شرایط بحرانی توصیه فردی دارند و فکر می کنند کلی گویی جواب می دهد. وقتی فشار از بیرون به فرد وارد می شود، تا وقتی این عامل بیرونی وجود دارد، از ناملایمات روحی درونی برخوردار شده و نمی تواند مستقل و فردی دست به ترمیم روح و روان خود بزند. جامعه آشفته است و همه، در هر ژست و نقشی، دچار این آشفتگی هستند؛ از یک مغازه دار گرفته تا خبرنگار و پزشک یا حتی پدر و مادر. در حال حاضر هیچ چیز عادی نیست و ما در شرایط ویژه ای قرار داریم.