فرارو- آبان ماه مسئولان از کمبود حدود 100 هزار پرستار در کشور خبر دادند. همزمان اعلام شد نسبت پرستار به تخت بیمارستانی بین 0.9 تا 0.95 است؛ شاخصی که با استانداردهای متعارف بین المللی فاصله قابل توجهی دارد.

به گزارش فرارو، تعداد مراجعه کنندگان به بیمارستان ها در وقایع دی ماه با افزایش مواجه شد؛ به گونه ای که تاکنون 12 هزار و 986 عمل جراحی انجام شده و مسئولان همچنان از آسیب دیدگان درخواست می کنند برای دریافت خدمات درمانی به بیمارستان ها مراجعه کنند. به جز آن، رییس بیمارستان فارابی نیز از درمان حدود 1000 بیمار صحبت کرده و اشاره داشته این بیماران، افرادی هستند که پارگی چشم داشتند و نیازمند عمل اورژانسی بودند.

در چنین شرایطی، مسئله ظرفیت نیروی انسانی درمان بیش از پیش اهمیت پیدا می کند. نظام درمانی که پیش از این نیز با کمبود نیرو فعالیت می کرد، اکنون با حجم بالاتری از خدمات، شیفت های فشرده تر و بار کاری سنگین تر مواجه است. از منظری دیگر وضعیت روحی و روانی کادر درمان مطرح است؛ بنابراین باید پرسید حال کادر درمان، به ویژه پرستاران چطور است؟

شیفت شب تمام نمی شد و راهروهای اورژانس شبیه یک روز عادی نبود. فهیمه، پرستار 34 ساله و مادر یک کودک سه ساله، این گونه شیفت پنج شنبه 18 دی خود را توصیف می کند. او که آن شب 14 ساعت مداوم ایستاده کار کرده، می گوید سنجش زمان برایش دیگر با ساعت معنا نداشت، بلکه با تعداد برانکاردهایی سنجیده می شد که از درِ کشویی اورژانس عبور می کردند.

به گفته او، هر بار تصور می کردیم موج اصلی تمام شده، چند آمبولانس دیگر هم زمان می رسید و سخت ترین لحظات دیدن افرادی بود که مطمئن بودیم باید قطع عضو شوند. از دید سایر پرستاران دیدن کودکان در وضعیت خونریزی شدید نیز برای آنان لحظات دشواری را رقم زده. همانطور که رییس بیمارستان فارابی نیز یاد کرده: اغلب آسیب دیدگان، جوان و نوجوان هستند اما یک دختربچه 3 ساله و یک پیرمرد نیز در میان آسیب دیدگان حضور داشتند. که مربوط به بخش آسیب دیدگان چشمی است.

با گذشت حدود 20 روز از آن واقعه، مراجعه بیماران همچنان ادامه دارد، هرچند به گفته کادر درمان، شدت فشار نسبت به روزهای نخست کاهش یافته است. نشانه های فرسودگی در جزییات روزمره آشکار است؛ از پوست دست هایی که در اثر ضدعفونی مداوم آسیب دیده تا صداهایی که پشت ماسک ها خسته به گوش می رسند.

فهیمه توضیح می دهد که آن شب پرستاران ناچار بودند به طور مداوم میان بیماران تازه وارد و بیماران مزمنی که پیش تر بستری بوده اند اولویت بندی کنند. بیمارانی که از ماه ها قبل برای جراحی یا درمان برنامه ریزی شده بودند، در بسیاری موارد با یک تماس به زمان دیگری موکول می شدند و الان نیز تقریبا وضعیت به همان شکل است. در مقابل، موارد حاد نیازمند رسیدگی فوری اند. تلاش برای انتقال برخی بیماران به مراکز دیگر نیز اغلب به دلیل تکمیل ظرفیت بیمارستان ها بی نتیجه می ماند.

به گفته او، آن شب حتی فرصتی برای چند دقیقه نشستن وجود نداشت و گزارش نویسی ها کنار دیوار یا لبه تخت انجام می شد. حالا هم شیفت های 12 تا 15 ساعته پشت سر هم تکرار می شود؛ کمبود نیرو اجازه جایگزینی نمی دهد. او به نقل از منابعی در مجموعه درمانی می گوید فراخوان هایی برای بازگشت نیروهای پرستاری، حتی برخی بازنشستگان، صادر شده تا وضعیت تحت کنترل بماند. در برخی موارد نیز پرستارانی که شرح حال را شنیده اند به شکل داوطلبانه به بیمارستان مراجعه کرده اند.

با این حال، در ساعات اولیه 18 دی، تعدادی از پرستاران محل کار را ترک کردند؛ موضوعی که به گفته فهیمه، بعدا با توبیخ اداری همراه بوده است. سرپرستار این بخش شرایط را شبه جنگی توصیف می کند و می گوید: زندگی کادر درمان به قبل و بعد از 18 دی تقسیم شده، اما برای چنین وضعیتی آمادگی کافی وجود نداشت.

این وضعیت محدود به یک بخش یا یک بیمارستان نیست. پرستاری با کمتر از پنج سال سابقه کار می گوید برخی همکاران میان ماندن و رفتن مرددند؛ تعدادی به ترک حرفه یا مهاجرت فکر می کنند که از پیش میان پرستاران دهان به دهان می چرخید و برخی صرفا تلاش می کنند هر روز کاری را فقط به پایان برسانند. او از فشار روانی مداومی می گوید که پس از پایان شیفت نیز ادامه دارد: تصویر بیماران، صدای مانیتورها و اضطراب همراهان تا خانه با ما می آید. به گفته او، مواردی از فرسودگی شدید، حملات اضطرابی و اختلالات روحی در میان کادر درمان بیشتر مطرح می شود، هرچند این موضوع عمدتا در گفت وگوهای غیررسمی و با احتیاط بیان می شود.

طبق استانداردهای بین المللی، از جمله اصول اخلاق پزشکی، آیین نامه های شورای بین المللی پرستاران (ICN) و قواعد حقوق بشردوستانه مندرج در کنوانسیون های ژنو، کادر درمان موظف اند خدمات سلامت را بر پایه نیاز بالینی، فوریت پزشکی و بدون تبعیض ارائه دهند. اصل بی طرفی درمانی تصریح می کند که پزشک و پرستار نباید در ارائه مراقبت میان افراد بر اساس هویت سیاسی، وابستگی یا نقش در درگیری تفاوت قائل شوند؛ تنها معیار، وضعیت جسمی و اولویت درمانی است.

محمد شریفی مقدم، دبیرکل خانه پرستاران، در گفت وگو با فرارو ضمن اشاره به این نکته که وضعیت کنونی قابل بیان نیست و یادآوری خدمات پرستاران در دوره جنگ تحمیلی 8ساله و 12 روزه، تاکید می کند: کادر درمان در ایران همواره بدون تمایز قائل شدن میان بیماران، آنها را درمان کرده اند. حتی در دوران جنگ تحمیلی، اگر اسیری وارد چادر درمان می شد، به طور کامل مداوا می کردیم.

به گفته او، پرستاران کنونی نیز در وقایع دی ماه همین رویکرد را داشتند؛ بدون توجه به هویت بیمار، تلاش کردند جان او را نجات دهند. رییس بیمارستان فارابی نیز می گوید: این افراد به هر نحوی آسیب دیده بودند؛ چه معترض، چه نیروی امنیتی یا حتی عابر پیاده. این شرایط، بار روحی و کاری سنگینی طی حدود 10 روز گذشته بر کادر بیمارستان وارد کرده، اما با تمام توان در محل کار حضور داریم و برای حفظ چشم بیماران تلاش می کنیم.

با این حال، دبیر کل خانه پرستاران یادآوری می کند که وظیفه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی حمایت از کادر درمان در برابر مسائل امنیتی است. تحقیقات گذشته نشان داده 90 درصد پرستاران در 6 ماه کاری با خشونت کلامی و 30 درصد با خشونت فیزیکی مواجه اند. در چنین شرایطی، ورود نیروهای امنیتی به بیمارستان می تواند فرآیند درمان را تحت فشار قرار دهد، چرا که پرستاران موظف اند فارغ از هر موضوعی، همه بیماران را درمان کنند.