محمدعلی فردین یکی از بازیگران مهم سینمای پیش از انقلاب است که پرچمدار نوعی از سینما با نام سینمای فردینی است و پس از انقلاب با وجود ماندن در ایران وعدم مهاجرت، در فیلم سینمایی یا مصاحبه ای شرکت نکرد. به هیاهو و جنجال هم نپرداخت و تا زمان درگذشتش، پایگاه مردمی طرفداران و مخاطبان سینمای خود را حفظ کرد.

این بازیگر که به عنوان کارگردان و تهیه کننده هم در سینما فعالیت می کرد، پیشینه ای ورزشی دارد و در رشته کشتی با ورزشکارانی، چون غلامرضا تختی، عباس زندی و… دوست و همکار بوده است. خاطرات و تاریخ شفاهی او از این جهت، بخشی از تاریخ سینمای ایران را در بر می گیرد که نکات و ناگفته هایی را در خود جا داده است.

بخشی از گفت وگوی او با عباس بهارلو به شرح زیر است:

یکی از موضوعات خاطرات فردین، درباره تصویر کلانتری های پیش از انقلاب در سینمای آن دوره است. او می گوید قصه کلانتری در مملکت ما حقیقت داشته و تا زمانی که کلانتری به محله ها نیامد، چاقوکشی و قمه کشی ها وجود داشت. او می گوید به عنوان بچه آب منگل و کوچه ادیب و شهباز شاهد این اتفاقات در کوچه و پس کوچه های تهران بوده و با استقرار کلانتری ها بسیاری از این مشکلات حل شدند، اما نمی توان گفت به طور کامل ریشه کن شدند، چون این گونه بزهکاری ها باز هم در محلات اتفاق می افتادند.

فردین می گوید پس از استقرار کلانتری ها، لات ها و زورگیرها هرچه اخاذی می کردند، با کلانتری نصف می کردند. مردم هم دیگر آژان ها و کلانترها را می شناختند و می دانستند دردی که دوا نمی کنند هیچ، بدتر گرفتاری هایی هم درست می کنند.

در سال های پس از انقلاب بود که فردین با خواست انجمن حافظان فرهنگ و هنر ایران، نامه ای گلایه آمیز با عنوان گلایه فردین از فردین یا دفاع فردین قهرمان از فردین هنرمند نوشت که یک نسخه از آن را به وزارت ارشاد فرستاد و نسخه دیگر را در اختیار مسئولان انجمن مورد اشاره قرار داد.

او درباره عدم فعالیتش در سینمای پس از انقلاب می گوید وقتی گذشته اش را مرور می کند، هیچ نقطه سیاه یا مبهمی در آن نمی بیند و احساسش این است که به او ظلم شده، چون هنرپیشه های دیگری بودند که کارنامه خود و اطرافیانشان در روزهای پیش از انقلاب پاک نبوده، اما اجازه کار داشتند و توانستند فیلم بازی کنند.

محمدعلی فردین سال 1366 مغازه ای در پاساژ ونک خرید و آن را تبدیل به فرش فروشی کرد، اما این کسب و کار پس از مدتی زیان ده شد و او مغازه خود را به تبدیل به قنادی کرد.

اواخر کتاب سینمای فردین به روایت فردین ، عباس بهارلو از فردین می پرسد چرا از ایران نرفته و مهاجرت نکرده است؟ او هم در پاسخ می گوید دلیلی نداشت برود و اضافه می کند شاید بعضی از اینها که رفتند فکر می کردند در کارنامه گذشته شان لکه سیاهی هست و به همان دلیل جلای وطن کردند، یک عده هم فکر کردند که این جا کارشان تعطیل می شود و بهتر است برای ادامه کار به خارج بروند. یک تعدادی هم هیچ کدام از اینها را نداشتند و بی خودی به خودشان اتهام بستند و فرار کردند. فکر می کردند مد روز است و اگر آن ها هم در بروند، خوب است، یک تعدادی هم خانواده هایشان باعث شدند که می گفتند نمی توانند این جا زندگی کنند.

فردین می گوید سوابق ورزشی و تفکراتی که داشته باعث می شده احساس فرار زجرش بدهد. چون با دست های مردم بالا آمده بوده، پشت کردن به آن ها را زشت می دانسته و اگر روزهای خوشی خود را به خاطر مردم دیده بوده باید در روزهای ناخوشی خود را هم کنار آن ها می دیده است.

بازیگر فیلم گنج قارون در همین بحث می گوید از نظر من آمریکا یک جنگل است و جایی برای زندگی امثال من، که یک ورزشکار بودم، نیست. اصلا نمی توانستم ببینم پسرم دست یک دختر را بگیرد و به خانه بیاورد یا برعکس دخترم دست یک نره خر را بگیرد و بگوید که بوی فرند من است. آن ها می توانند با این قوانین زندگی کنند ولی ما نمی توانیم. من در خانواده ای مذهبی بزرگ شده بودم. زن من بیست و هفت سالش بود که به مکه رفت. پدرم خدا رحمتش کند سه بار به مکه رفت. مادرم خدابیامرز دوبار رفت. اینها پابند به فرهنگ ما بوده اند. (صفحه 397 به 398 کتاب)

ذکر این نکته هم در خاطرات فردین بی لطف نیست که پس از انقلاب و کنار گذاشته شدنش از سینما، رادیوها و شبکه های خبری خارجی چندبار برای گرفتن مصاحبه، با او تماس گرفتند و این پاسخ را شنیدند که تلفنی مصاحبه نمی کنم. یکی از گزارشگران تلویزیون های لس آنجلسی هم برای مصاحبه این بازیگر و کارگردان اصرار داشت که او جواب رد داد. فردین درباره مصاحبه با صدا و سیما هم می گوید بچه های تلویزیون خودمان هم چندبار آمدند که قبول نکردم.

فردین در ابتدای مصاحبه با بهارلو خود را متولد 1309 در خیابان ری تهران معرفی کرده و می گوید پدرش تمام قرآن را حفظ بود زبان عربی را در حد فوق العاده بلد بود. مادرش هم او را با تربیتی مذهبی بزرگ کرد و در ایام ماه محرم فرزندانش را دور خود نشانده و یک تا دو ساعت برایشان قرآن خوانده و آن را معنی می کرد.

این بازیگر سینما درباره زندگی خانوادگی خود پیش از ورود به سینما می گوید تا 17 سالگی به هیچ وجه به سینما نرفت؛ وقتی 18ساله بود ازدواج کرد و زمانی که قهرمان کشتی جهان شد، پسرش چهارپنج ساله بود.

محمدعلی فردین روایت کرده در طول سال های فعالیت در سینما و عرصه هنر، یک دیدار با فرح پهلوی جلسه ای داشته که در هتل شرایتون برگزار شده است. این ماجرا مربوط به زمان نخست وزیری امیرعباس هویداست و فردین می گوید شبی مشغول تدوین یکی از فیلم های خود بوده که تلفنش زنگ خورده و هویدا در سوی دیگر خط از او خواسته خود را به سرعت به هتل برساند. او هم به منزل رفته و با تعویض لباس خود را به محل مورد نظر رسانده است.

ادامه ماجرای مورد اشاره به روایت فردین از این قرار است:

تعدادی از کارگردان ها بودند. آقای قنبری، که مسیول خانه هنرمندان بود، مرا برد پیش فرح و من راجع به مشکلات و گرفتاری های کار هنرپیشه ها صحبت کردم، که برخلاف کارکنان همه سازمان ها جای تفریح ندارند. پیشنهاد دادم که یک گورستان ویژه هنرمندان احداث کنند. فرح به هویدا گفت و من هم پشت کار را گرفتم. حتی رفتیم به شمال و قطعه زمینی پیدا کردیم و از خودم 10 هزار تومان دادم و قول نامه کردم تا یک مجتمع تفریحی برای هنرمندان ساخته شود.

کارگردان بر فراز آسمان ها می گوید پس از این دیدار، یک زمین در اطراف شمیران پیدا کرده و مقدمات دیوارکشی آن را به عنوان گورستان هنرمندان تدارک دیده است. طبق وعده های داده شده بنا بوده هویدا پول این کار را از طرف نخست وزیری پرداخت کند که حوادث انقلاب پیش آمدند و این ماجرا پیگیری نشد.